ارزش اضافی

ارزشِ اضافی به ارزشی گفته می‌شود که به دست کارگران در نظام سرمایه‌داری تولید شده ولی برای پرداخت دستمزدها و هزینه‌های تولید به کار نمی‌رود. در کل، ارزش اضافی مقداری است که ارزش خروجیِ تولید سرمایه‌دارانه از ارزش مواد ورودی و هزینهٔ کار (دستمزد) فراتر می‌رود. از نگاه کارل مارکس، کوشش سرمایه‌داران برای تصاحب ارزش اضافی نیروی محرک اقتصاد سرمایه‌دارانه است.

برای نمونه، اگر فرایند کشاورزی با سازوبرگ ارزان و زمین آماده‌نشده را در نظر بگیریم، میزان تفاوت محصولی که کارگران تولید می‌کنند با مقداری از آن که به‌عنوان دستمزد دریافت می‌کنند ارزش اضافی شمرده می‌شود. به بیانی ملموس‌تر، در مدل اقتصاد غلات اقتصاددانان کلاسیک، اگر ۱۰۰۰ بوشل (یکایی در حدود ۲۵ کیلوگرم) برداشت شود و ۶۰۰ بوشل به کارگران مزرعه برای امرار معاش داده شود، ارزش اضافی برابر با ۴۰۰ بوشل خواهد بود که به ارباب یا کشاورزِ کارفرما می‌رسد. همچنین، به دلیل رانت تفاضلی تفاوت بسیار بزرگتری در تولید واقعی وجود دارد.

در صنعت‌هایی که تولید نیازمند به ابزارها و دیگر ورودی‌هایی‌ست که دارای ارزش قابل توجه‌ای هستند، و دستمزد کارگران به‌صورت غیرنقدی، با همان کالای فیزیکی که خودشان تولید کرده‌اند، حساب نمی‌شود، مسئله به این سادگی نیست. بااین‌همه، همان اصل‌ها در اینجا نیز صدق می‌کنند. اگر هزینهٔ ابزارها و دیگر ورودی‌های فرآوری را در نظر گرفته و از خروجی کم کنیم، و همچنین به جای یکاهای اندازه‌گیری فیزیکی همچون بوشل، خروجی و دستمزدها را برپایهٔ ارزش حساب کنیم، همچنان خواهیم دید که کارگران بیش از آنچه دریافت می‌کنند تولید می‌کنند؛ یعنی ارزش اضافی تولید می‌کنند.

در اقتصادهای مدرن، ارزش اضافی بخش چشمگیری از خروجی کل را شکل می‌دهد. برای نمونه، دانکن فولی نرخ ارزش اضافی در اقتصاد ایالات متحده در ۱۹۸۳ میلادی را ۱.۵ برآورد کرده‌است؛ یعنی ارزش اضافی ۱.۵ برابر مقداری بود که به‌عنوان دستمزد پرداخت می‌شد. به بیانی دیگر، اگر مقدار کل همهٔ ارزش توان کار ۱۰ باشد، آنگاه ارزش اضافی برابر با ۱۰ × ۵ یا ۱۵ است. بنابراین، از اقتصاد ایالات متحده، که برابر است با مقدار کل ارزش توان کار (۱۰) + ارزش اضافی (۱۵) = ۲۵، ۶۰٪ درصد آن به ارزش اضافی تعلق دارد.

همچنین بنگرید به

• سرمایه
• سود
• استثمار
• نظریهٔ ارزش کار
• رابطه‌های تولید
• انباشت سرمایه