فئودالیسم

هنگام جنگ صدساله (۱۳۳۷ تا ۱۴۵۳)، نظام ارباب‌رعیتی سامانهٔ اقتصادی اصلی در اروپا شده بود.

فئودالیسم یا نظام ارباب‌رعیتی گونه‌ای روش تولید بود که از سدهٔ ششم تا پانزدهم میلادی در غرب اروپا و در دیگر نقاط جهان در دوره‌های زمانی گوناگونی چیرگی داشت. چیرگی تولید کشاورزی به‌دست رعیت‌هایی که کار اضافی‌شان توسط اربابان فئودالی به شکل اجاره استثمار می‌شد، وظیفه‌های کاری، مالیات، و دیگر پرداختی‌ها از ویژگی‌هایی هستند که روش تولید ارباب‌رعیتی را متمایز می‌کنند. پری اندرسون رابطه‌های تولید ارباب‌رعیتی را «اتحادی ارگانیک میان اقتصاد و روش حکم‌رانی» به شکل حاکمیت‌های قسمت‌شده وصف کرده‌است. به بیانی، اربابان فئودالی به‌عنوان مالکان خصوصی جدا از زمین‌های خود و دیگر ابزارهای تولید، از ارتش، دادگاه، و قانون‌های خودشان نیز برخوردار بودند. فئودالیسم اروپایی دولت و قشر حکم‌ران را با پیوند دادن مالکیت زمین به خدمت نظامی به‌خوبی وابسته ساخت.

بااین‌همه، در انگلستان در آغاز سدهٔ شانزدهم، فرایندی آغاز به ظهور کرد که مارکس در جلد اول سرمایه آن را با نام انباشت اولیه بررسی می‌کند. سر دلیل دقیق آن هم‌چنان میان تاریخ‌نگاران مارکس‌گرا اختلاف وجود دارد (به گفتگوی داب-سوییزی و گفتگوی بِرِنِر بنگرید)، ولی رابطه‌های تولیدِ ارباب‌رعیتی در حومهٔ شهرهای انگلیس سرانجام با مصادرهٔ تدریجی زمین‌ها از رعیت‌ها جای خود را به رابطه‌های تولید سرمایه‌داری دادند، که در عوض باعث ورود رعیت‌هایی که زمین‌شان مصادره شده بود به شهرک‌های انگلیس شدند، رعیت‌هایی که اکنون به کارپیشه یا پرولتار تبدیل شده بودند و از این رو وادار به فروش توان کار خود به‌عنوان کالا در مقیاس انبوه بودند. این ترادیسی و تغییر دوجانبهٔ رابطه‌های تولید در حومهٔ شهرها و شهرک‌ها باعث پیدایش سرمایه‌داری شد. اجاره کردن زمین در زمانهٔ نوین و درکل اجاره کردن، بازمانده‌ای از نظام ارباب‌رعیتی‌ست.