ویکی‌پرولتار - مشارکت‌های کاربر [fa]

سرمایه

2026-08-23T18:19:15Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

[[مارکسیسم|مارکسیست‌ها]] به دو گونهٔ بسیار خاص از اصطلاح '''سرمایه''' بهره می‌برند. سرمایه اساساً رابطه‌ای میان مردم است. سرمایه را می‌توان جنبش و حرکت هرگونه ثروت دانست، که معمولاً شکل [[پول]] را به خود می‌گیرد، و برای تولید ثروت بیشتر به کار می‌رود.<ref name=":0">کارل مارکس (۱۸۶۷). «''سرمایه، جلد اول''».</ref> تفاوت اصلی میان سرمایه و پول شکل جریان آنهاست. در حالی که پول عموماً برای خرید [[کالا]] برای مصرف شخصی (کالا ← پول ← کالا) به کار می‌رود، سرمایه برای ثروت‌افزایی بیشتر (پول ← کالا ← پول بیشتر) به کار گرفته می‌شود.<ref name=":0" /> بیشتر انسان‌ها در عوض تکه‌ای از [[ارزش]] تولیدشده، [[توان کار]]، یا ظرفیت خود برای کار کردن، را به [[سرمایه‌داری|سرمایه‌داران]] اجاره می‌دهند. که این پول سپس برای خرید خوراک، آب، برق، و... به کار برده می‌شود. به این پدیده چرخهٔ کالا-پول-کالا گفته می‌شود.

سرمایه‌داران چنین نمی‌کنند. آنها از تلمبارهای شگرف پول خود برای خرید توان کار یا کالایی دیگر که شاید، به‌خاطر [[عرضه و تقاضا]]، بعداً به ازای پول بیشتری فروخته شود، استفاده می‌کنند. هنگامی که ارزش کالای خریده‌شده‌ای می‌تواند به ازای پول بیشتری نسبت به آنچه سرمایه‌دار هزینه کرد فروخته شود، سرمایه‌دار آن را می‌فروشد. توان کار ویژگی یکتا و منحصربه‌فردی دارد که آن را نسبت به دیگر کالاها متمایز می‌کند. توان کار تنها کالایی‌ست که می‌توان ارزش بیشتری تولید کند. برای اطلاعات بیشتر به صفحهٔ [[توان کار]] بنگرید.

[[کارل مارکس]]، در [[سرمایه، جلد اول|جلد اول سرمایه]] می‌نویسد:<blockquote>«سرمایه کارِ مُرده است، که مانند خون‌آشام تنها از راه مکیدن کار زنده به زیستش ادامه می‌دهد، و هر چه بیشتر زنده باشد، کار بیشتری را می‌مکد. هنگامی که کارگر در حال کار است، همان زمانی‌ست که سرمایه‌دار در طول آن توان کاری که از کارگر خریده‌است را می‌گسارد»<ref name=":0" /></blockquote>در تعریفی مدرن‌تر از [[طبقهٔ اجتماعی|جامعهٔ سرمایه‌داری]]، می‌توان آن را «فرقهٔ کار مرده» خواند.<ref>آلیس مالون، نیا فروم (۲۰۲۳). «''Communist Self-Confidence''» [اعتمادبه‌نفس کمونیستی].</ref> همان‌گونه که [[اجاره‌دهندگان]] انگل‌وار تنها به دلیل مالکیت زمین و ساختمان‌ها پول می‌ستانند، سرمایه‌داران نیز تنها به دلیل مالکیت بر [[توان تولید|ابزارهای تولید]]، به ستاندن پول می‌پردازند.

از سویی دیگر، سرمایه برای جامعهٔ سرمایه‌داری، همان معنایی را دارد که اربابان برای [[فئودالیسم|نظام ارباب‌رعیتی]] داشتند. «اربابان فئودالی حکم‌ران فئودالیسم بودند. بااین‌همه، سرمایه‌داران حکم‌ران سرمایه‌داری نیستند. آنها صرفاً کاهن اعظم سرمایه‌داری‌اند. حکم‌ران سرمایه‌داری خود سرمایه است.»<ref>رودریک دِی (۱۵ اوت ۲۰۲۰). «[https://redsails.org/why-marxism/ Why Marxism?]» [چرا مارکس‌گرایی؟]. ''ردسیلز''. بازیابی‌شده در ۳ فوریهٔ ۲۰۲۴. (به انگلیسی، اسپانیایی، و یونانی)</ref> چگونه سرمایه‌داران کاهن به حساب می‌آیند؟ یکی از بزرگ‌ترین پاتوق‌های سرمایه، یعنی [[بازار]]، را در نظر بگیرید. بازار به سرمایه‌داران نمی‌گوید که چه کنند، بل‌که سرمایه‌داران مجبورند با حدس و تشخیص و پیش‌بینی و... کار خود را پیش ببرند. سرمایه‌داران تنها پس‌از کاربست کنش‌هایشان می‌فهمند که آنها با خواسته‌های بازار مطابقت داشته‌اند یا خیر.<ref>ویلیام سی. رابرتز (۲۰۱۶). «''Marx’s Inferno: The Political Theory of Capital''» [دوزخ مارکس: نظریهٔ سیاسی سرمایه].</ref>

سرمایه رئیس است، شاه است، [[برده‌داری|برده‌دار]] است. مدیرعاملان، هیئت‌مدیره‌ها و دیگر عضوهای [[بورژوازی|قشر سرمایه‌دار]] در بیشتر کشورها ملزم به سودجویی هستند. ترکیب فشار اجتماعی و اقتصادی است که چرخهٔ تولید ثروت، که سرمایه باشد، را غایت هر آنچه در جامعه‌های سرمایه‌داری است می‌سازد. دقیقاً همان‌گونه که نظام برده‌داری [[توان تولید|ابزارها و فناوری]] را برای ساخت جامعهٔ ارباب‌رعیتی توسعه داد، اکنون [[بازتولید]] سرمایه/سرمایه‌دار در حال ساخت [[سوسیالیسم واقعاً موجود|جامعه‌های سوسیالیستی‌ست]].

== منبع‌ها ==
<references />

دهقانان

2026-08-17T20:38:35Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

[[File:Become_the_nation's_first_generation_of_cultured_peasants.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Become_the_nation's_first_generation_of_cultured_peasants.png|بندانگشتی|340x340پیکسل|«به اولین نسل از دهقانان فرهیختهٔ [[جمهوری خلق چین|کشور]] تبدیل شوید»]]
{{خرده}}
'''دهقانان''' [[طبقهٔ اجتماعی|طبقه‌ای اجتماعی]] هستند که در [[شیوه تولید|روش تولید]] [[فئودالیسم|ارباب‌رعیتی]] به وجود آمدند. با اینکه دهقانان همانند [[رعیت|رعایا]] روی زمین‌های کشاورزی کار می‌کنند، دهقانان مالک آن زمین نیز هستند. از جایی که دهقانان ساختهٔ نظام ارباب‌رعیتی‌اند، در نتیجهٔ پیشرفت [[نیروهای تولیدی]] در کشورهای خاص، این قشر در حال نابودی تدریجی و تبدیل‌شدن به [[بورژوازی]] و یا [[کارپیشه|کارپیشگان]] است. با اینکه ویژگی آنان [[خرده‌بورژوازی|خرده‌بورژوایی]] است، معمولاً از [[تضاد]] هم‌ستیز با کارپیشگان برخوردار نیستند.

از قشر دهقانان برای بسیاری از [[انقلاب|انقلاب‌ها]] در کشورهای کمترتوسعه‌یافته استفاده می‌شود، چراکه در چنین کشورهایی معمولاً دهقانان اکثریت را تشکیل می‌دهند تا کارپیشگان. معروف‌ترینِ این‌گونه انقلاب‌ها را می‌توان [[انقلاب اکتبر]] و [[جنگ داخلی چین]] نام برد.

حزب کمونیست چین

2026-08-17T20:37:20Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه پیام/خرده}}

'''حزب کمونیست چین''' (به چینی: 中国共产党؛ پین‌یین: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) بنیان‌گذار، حزب چیره و حکم‌ران [[جمهوری خلق چین]] است. این حزب در سال ۱۹۲۱ تأسیس شده، مسیر انقلاب [[دموکراسی نوین|مردم‌سالارانهٔ نوین]] را بنیان نهاد و مردم چین را آزاد ساخت. این حزب مسیر انقلابی محاصرهٔ شهرها از طریق روستاها و به دست گرفتن قدرت سیاسی با نیروهای مسلح را برگزید؛ با «بیدار کردن میلیون‌ها [[کارپیشه|کارگر]] و [[دهقانان|دهقان]]» و «گرفتن تازیانه از دست دشمن برای زدنِ او»، غلبه بر «سه کوه» [[امپریالیسم]]، [[فئودالیسم|نظام ارباب‌رعیتی]] و سرمایه‌داریِ بوروکراتیک به قدرت رسید و جمهوری خلق چین را ایجاد کرد، جمهوری‌ای که در آن مردم اربابان کشورند.<ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/25593C5EieghZuzbD145d2q2LqV4MMoLcq-RxYwMQDb15_IOHTAM2dV57yHYlH7Tg3zkIE9s2BIB2U6-Z44cbMyUe8rUsUq_hZQefFT03BFSdSX3YRGYg-Dz آغازگاه بزرگ تاریخی: چند واقعیت مهم تاریخی دربارهٔ بنیان‌گذاری حزب کمونیست چین]. پیپلز دیلی آنلاین. (به چینی)</ref><ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/b1acXZaWz3j1QOzUua8Bg7ViZT7rYPPU6dg1LA5r1IWJdBXbwgzxiRzlGKhY29tIfEfbt6-Dt1IJ0iXOLbPVB5YxTYdK1qY0vyiU_uwFWrHjDPck1nJ60vx3REg5rfuyrg3hPX2ExjR0qPE دستاوردهای بزرگ حزب کمونیست چین]. کنگرهٔ خلق ملی چین. (به چینی)</ref>

حزب کمونیست چین [[حزب پیشتاز|پیشتاز]] طبقهٔ کارگر چین، خلق چین و ملت چین بوده و رهبر اصلی جنبش [[سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی]] به شمار می‌رود. این حزب نمایندهٔ نیازهای رشد [[نیروهای تولیدی]] پیشرفتهٔ چین، جهت فرهنگ پیشرفتهٔ چین، و بنیادی‌ترین منافع مردم عام است. والاترین آرمان و هدف نهایی حزب کمونیست چین تحقق بخشیدن به [[کمونیسم]] است.<ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/ef59m0-Nj3veFfu2_U1YwodDrUSiH-S3-FGBPsHP10FHvU3D7AYWRokWJZ9Jl_ESBbF1VPFdu3BkuStW4ZkYnoDT7dkamyEHDpdjMtfgOwP9PhDNfL4icSgYyjcxgCd_cbA قانون اساسی حزب کمونیست چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref>

حزب کمونیست چین، پیرو [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]]، [[نظریهٔ دنگ شیائوپینگ]]، اندیشهٔ مهم «[[سه نماینده]]»، دیدگاه علمی توسعه، و اندیشهٔ شی جین‌پینگ دربارهٔ سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی در زمانهٔ نوین است و آنها را راهنمای خود برای عمل می‌داند. رهبری حزب کمونیست چین مهم‌ترین ویژگی سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی‌ست. وظیفهٔ اصلی حزب کمونیست چین متحد ساختن و رهبری همهٔ گروه‌های قومی کشور برای ساخت کشور بزرگِ مدرنِ سوسیالیستی به‌گونه‌ای سراسری، به تحقق رساندن هدف سده‌ای، و رواجاندن احیای بزرگ ملت چین از راه مدرنیزاسیون به سبک چینی‌ست.<ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/2c9f1Nbzjcl19TBQ206eQLTLZAETRlH0sWzD2Y2kw_HzT3jSPrE6zYPTJ6is7qgSiXscEQea65d7NX-myJVM8j4SUwj2qeVIQ7WvF-llwyf24VuS2-5ZThdwZ_kriL0fpADMoAk19w اصلاحیه به قانون اساسی جمهوری خلق چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref><ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/d4f9OKrtCX9mfIkjyi7uALP2gO5dgGKuMhTTYZrDJTKOgEhw9OSVtAUBV7D1lhMeIdYwYr9dGggvHKcZkC36NzZ9BPGPv1fi-qbeVHLh4zT-LbtLjyWOz9kqkUJMiNBtf7ZB برافرازی پرچم بزرگ زمانهٔ نو سوسیالیسم با ویژگی‌های چینیِ شی جین‌پینگ، نوزدهمین کنگرهٔ ملی تور حزب کمونیست چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref><ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/8614cx5nbckD7eEdEoGY1ZKil2SNt-Ge1qzjHhkUWCheyXlijL91iiBta3p16FukowRw0DzEx5c4eLFyL0G7GPVUUVEJ8E3FSaM2cAxoYiK5igmK3ANJhKp_ شی جین‌پینگ: پرچم بزرگ سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی را برافرازید و در کنار یکدیگر برای ساخت کشوری سوسیالیستی نوین سخت کار کنید، گزارش بیستمین کنگرهٔ ملی حزب کمونیست چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

مبارزهٔ طبقاتی

2026-08-17T20:35:55Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند و افزودن بخش همچنین و...

[[File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|بندانگشتی|283x283پیکسل|نگاره‌ای با نام «هرم نظام سرمایه‌داری» از [[کارگران صنعتی جهان]] که مبارزهٔ طبقاتی را در بخش‌های زیرین تصویر نشان می‌دهد.]]{{جعبه پیام/خرده}}
'''مبارزهٔ طبقاتی''' نیروی اصلی در پیش راندن تاریخ بشر و جامعه است. این اصطلاح برای وصف درگیری‌ها و ستیزهای درجریان، میان قشر یا [[طبقهٔ اجتماعی|طبقه‌های اجتماعی]] متفاوت که نتیجه‌ای از تضادهای ذاتی درون [[شیوه تولید|روش تولید]] کنونی هستند به کار می‌رود. مبارزهٔ طبقاتی نشانه‌ای از تقابل منفعت‌های بنیادی آنها بوده و راهی پایه‌ای برای حل کردن تضاد میان ساختار طبقاتی موجود، و [[نیروهای تولیدی|نیروهای تولید]] و [[رابطه‌های تولید]] در حال پیشرفت است.

== همچنین بنگرید به ==

* [[آگاهی طبقاتی]]
* [[انقلاب]]

شیوه تولید

2026-08-17T20:32:50Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند و تغییرات کوچک

'''شیوه یا روش تولید،''' معرف سامانهٔ رابطه‌هایی‌ست که ساخت و تولید مواد، در واقع روش فراهم کردن مواد مورد نیاز زندگی اجتماعی را هدایت می‌کند. می‌توان آن را جمعی از [[نیروهای تولیدی]] و [[رابطه‌های تولید]] که در هر آن وجود دارند در نظر گرفت.

برپایهٔ تحلیل [[ماده‌باوری تاریخی|ماده‌باورانهٔ تاریخی]]، روش‌های تولید خطی‌وار و منظم به یکدیگر تبدیل نمی‌شوند. [[ضد انقلاب]]، بازیابی [[واپس‌گرایی|واپس‌گرایانه]] و همچنین [[فراچپ‌گرایی|نداشتن توانایی حفظ خود]] می‌تواند از دلیل‌هایی باشد که جامعه را به روش تولید پیشین بازمی‌گرداند. ازاین‌رو، از جایی که روش‌های تولیدِ نو به‌کندی پدیدار می‌شوند و روش‌های تولید قدیمی پس از [[انقلاب]] بلافاصله ناپدید نمی‌شوند، ممکن است در یک جامعه چند روش تولید متفاوت همزمان وجود داشته باشند. برای نمونه، کشورهایی که حومهٔ شهرشان ارباب‌رعیتی یا فئودال است در حالی که سرمایه‌داری در شهرها ظهور کرده‌است؛ یا [[دولت سوسیالیستی|دولتی سوسیالیستی]] که رابطه‌های سرمایه‌دارانه را برای افزایش نیروهای تولید خود تحمل می‌کند. به جمع همهٔ روش‌های تولید و عبارت‌های [[زیربنا و روبنا|روبنایی]] مربوط به آن «[[شکل‌گیری اجتماعی]]» گفته می‌شود.

{| class="wikitable"
|+روش‌های تولید تاریخی
!روش تولید
!تاریخ پیدایش
!نیروهای تولید
!رابطه‌های تولید
|-
|[[کمونیسم آغازین]]
|پیش‌ازتاریخ
|کار شکارچی و گردآور، ابزارهای سنگی اولیه
|در اجتماع یا قوم‌های کوچک همه در کنار یکدیگر از راه گردآوری و شکار برای بقا کار می‌کنند. دارایی خصوصی وجود ندارد.
|-
|[[برده‌داری|جامعهٔ برده‌داری]]
|تمدن‌های اولیه
|کارِ برده، ابزارهای فلزی، جانوران کار، صنایع دستی
|از راه بخش‌بندی اجتماعی کار، جامعه طبقه‌بندی می‌شود که به ساخت [[دولت]] می‌انجامد. تضاد میان برده‌داران و بردگان دارای اولویت است، چراکه برده‌داری ارزان‌ترین حالت استخراج ارزش اضافی را فراهم می‌کند.
|-
|[[فئودالیسم|نظام ارباب‌رعیتی]]
|قرون وسطی
|کار رعیت، صنعت‌گران، ابزارهای فلزی پیشرفته‌تر، جانوران کار، صنایع دستی، تولیدی‌های کوچک کالا
|تضاد میان زمین‌دار و رعیت پیش‌ازاین نیز در جامعهٔ برده‌داری وجود داشت، ولی زیر نظام ارباب‌رعیتی به استاندارد تبدیل می‌شود. زمین‌داران دارای قدرت سیاسی و حقوقی برای وادارانه بیرون کشیدن ارزش اضافی از کاری که رعیت‌ها روی زمین‌شان می‌کنند نیز هستند. در طول تاریخ ارباب‌رعیتی، طبقهٔ بازرگانان درون شهرها به وجود می‌آید و صنعت‌گران در تولیدی‌های کوچک به تولید کالا می‌پردازند که درپایان به پیدایش سرمایه‌داری می‌انجامد.
|-
|[[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]]
|نوزایش
|کار مزدی، صنعت‌های بزرگ، تولید کالا و کشاورزی بزرگ سودمحور
|با چیره شدن طبقهٔ بازرگانان بر اقتصاد، فروش کالاها برای سود و انباشتن بیش‌از‌پیش سود به سامانه‌ای برپایهٔ تولید انبوه، سرمایه‌گذاری توسط سرمایه‌گذاران و پیدایش طبقه‌ای از [[کار مزدی|کارگران مزدی]] می‌انجامد که وادار به فروش کار خود به بازار برای جلوگیری از تهدید بی‌خانمانی یا گرسنگی هستند. تولید برای سود ناترازی و بی‌عدالتی می‌سازد و به بحران ختم می‌شود.
|-
|[[سوسیالیسم]]
|دههٔ ۱۹۲۰
|کار، صنعت و کشاورزی اشتراکی‌شده، تولید کالا برای بهره‌وری<ref>[[جوزف استالین|ژوزف استالین]] (۱۹۵۱). «مسائل اقتصادی سوسیالیسم در شوروی».</ref>
|نیروهای صنعتی اشتراکی و کشاورزی توسط دولت کارگران برنامه‌ریزی مرکزی می‌شوند و از این راه کنش‌های اقتصادی را به‌جای سود برای رفع نیازهای مردم و برای صنعتی‌سازی و نوین‌سازی کشور برای پیشرفت در راستای کمونیسم به کار می‌گیرند.
|-
|[[کمونیسم]]
|آینده
|[[جامعهٔ پساکمیابی]]، فراوانی ثروت مادی دردسترس همهٔ افراد جامعه
|نبود تضاد طبقاتی، پول و تولید رهبری‌شده بر پایهٔ شعار «از هرکس به اندازهٔ توان او، برای هرکس به اندازهٔ نیازش»
|}

== منبع‌ها ==
[[Category:Marxist theory]][[Category:Marxist terminology]]

نیروهای تولیدی

2026-08-17T20:24:38Z

Kulušbədəs: ساخت و ترجمهٔ مقاله

'''نیروهای تولیدی''' (به آلمانی: ''Produktivkräfte'')، '''نیروهای مولده''' یا '''نیروهای تولید''' به مجموع [[توان تولید|ابزارهای تولید]] (ابزارها، دستگاه‌ها، زمین‌ها، زیرساخت‌ها، و...) و [[توان کار]]، در نقد [[کارل مارکس]] و [[فریدریش انگلس]] از اقتصاد سیاسی، گفته می‌شود.<ref>کارل مارکس (۱۸۶۷). سرمایه، نقدی بر اقتصاد سیاسی، جلد اول.</ref><ref>ف. م. جوانشیر (۱۳۵۷ خورشیدی). اقتصاد سیاسی، شیوهٔ تولید سرمایه‌داری.</ref>

نیروهای تولیدی در کنار [[رابطه‌های تولید|رابطه‌های فنّی و اجتماعی تولید]]، روش یا [[شیوه تولید|شیوهٔ تولید]] را تشکیل می‌دهند.

نیروهای تولیدی اتحاد ابزارهای تولید و کار هستند:

# هرگونه کار (فردی، اتحادیه‌ای)
# سازوبرگ تولید (ساختمان‌ها، دستگاه‌ها)
# نهادهای تولید (منابع خام، کار)

== کاربردهای نوین ==
با اینکه تعریف نیروهای تولیدی تغییری نکرده‌است، از جایی که [[جمهوری خلق چین]] بر افزایش نیروهای تولیدی اقتصاد خود برای پیشرفت و رسیدن به مرحله‌های بالاتر [[سوسیالیسم]] و درنهایت [[کمونیسم]] تأکید داشته و دارد، این اصطلاح در دهه‌های اخیر به کاربرد و معروفیت خاصی رسیده‌است.

=== دنگ شیائوپینگ ===
[[دنگ شیائوپینگ]]، از رئیسِ کشوران پیشین جمهوری خلق چین، دربارهٔ اینکه چگونه پیاده‌سازی [[اقتصاد بازار سوسیالیستی]] می‌تواند به چین در آزاد ساختن و پیشرفت نیروهای تولیدی آن کمک کند نظریه‌پردازی کرده‌است.<ref>دنگ شیائوپینگ. «There Is No Fundamental Contradiction Between Socialism and a Market Economy» [هیچ تضاد بنیادی‌ای میان سوسیالیسم و اقتصاد بازار وجود ندارد].</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

زیربنا و روبنا

2026-08-12T23:28:13Z

Kulušbədəs: ساخت و ترجمهٔ بخشی از مقاله

[[پرونده:نمودار زیربنا و روبنا در دیالکتیک.png|بندانگشتی|برداشتی [[ماده‌باوری دیالکتیکی|ماده‌باورانهٔ دیالکتیکی]] از جامعه]]
'''زیربنا و روبنا''' از اصطلاح‌های [[مارکسیسم|مارکسیستی]] هستند که بسیاری از زمان‌ها اشتباه فهمیده می‌شوند. [[کارل مارکس|مارکس]] در پیشگفتار ''[[مقدمه‌ای بر نقد اقتصاد سیاسی]]'' می‌نویسد:<blockquote>در طول تولید اجتماعی که انسان انجام می‌دهد وارد رابطه‌های مشخصی می‌شود که اجتناب‌ناپذیر بوده و مستقل از ارادهٔ وی هستند؛ این [[رابطه‌های تولید]] مربوط به مرحلهٔ مشخصی از توسعهٔ قدرت‌های مادیِ تولیدی اوست. مجموع کل این رابطه‌های تولید ساختار اقتصادی جامعه، یعنی بنیاد و شالودهٔ واقعی که بر آن روبناهای سیاسی و قانونی ظهور می‌یابند و مربوط به شکل‌های مشخصی از آگاهی اجتماعی هستند را شکل می‌دهد.</blockquote>زیربنا مجموع کل رابطه‌های تولید را در برمی‌گیرد در حالی که روبنا شامل دیگر رابطه‌های اجتماعی‌ست که مستقیماً به تولید مربوط نیستند. مارکس و [[فریدریش انگلس|انگلس]] در ''[[ایدئولوژی آلمانی]]'' می‌نویسند:<blockquote>از جایی که داریم به آلمانیان، که از پیش‌فرض‌ها تهی‌اند، می‌پردازیم، باید با نخستین پیش‌فرضِ همهٔ موجودیت انسان، و ازاین‌رو، تمام تاریخ آغاز کنیم. پیش‌فرضی که می‌گوید انسان، برای اینکه بتواند «تاریخ‌سازی کند» باید توانایی زیستن را داشته باشد. ولی زندگی پیش‌از هر چیزی به خوردن، نوشیدن، سکونتگاه، رخت‌ولباس و بسیاری چیزهای دیگر نیازمند است. ازاین‌رو، نخستین کنش تاریخی تولیدِ وسیله‌هایی‌ست که این نیازها را برطرف سازد، به بیانی، تولید خودِ زندگی مادی. و بی‌گمان این کنش امری تاریخی‌ست، شرطی بنیادی در طول کل تاریخ، که امروزه، همانند هزاران سال پیش، باید هرروز و هرساعت به جا آورده شود تا انسان صرفاً خود را زنده نگاه دارد.</blockquote>

== همچنین بنگرید به ==

* [[توان تولید|ابزارهای تولید]]
* [[ماده‌باوری تاریخی]]

پرونده:نمودار زیربنا و روبنا در دیالکتیک.png

2026-08-12T23:25:59Z

Kulušbədəs: نموداری که زیربنا و روبنا، و رابطهٔ میان آنها را نشان می‌دهد.

== خلاصه ==
نموداری که زیربنا و روبنا، و رابطهٔ میان آنها را نشان می‌دهد.

مرکزگرایی دموکراتیک

2026-08-11T23:43:53Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن تا بخش در عمل

'''مرکزگرایی دموکراتیک'''، '''سانترالیسم دموکراتیک'''، یا '''مرکزگرایی مردم‌سالار''' به رویه‌ای گفته می‌شود که در آن پس‌از نهایی‌شدن تصمیمی سیاسی در حزب از راه فرایندهای رأی‌گیری، همهٔ اعضای [[حزب سیاسی]] به اجرای بی‌چون‌وچرای آن می‌پردازند. با اینکه این روش معمولاً به [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] نسبت داده می‌شود،<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۰۶). «''Report on the Unity Congress of the R.S.D.L.P''» [گزارش کنگرهٔ وحدت حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه].</ref> برخی از حزب‌های [[سوسیال‌دموکراسی|سوسیال‌دموکرات]] نیز از مرکزگرایی مردم‌سالار بهره می‌برند.<ref>لارس لیه (۲۰۰۵). «''Lenin Rediscovered: What Is to Be Done? in Context''» [بازفهمیدن لنین: چه باید کرد؟ در وضعیت وقت].</ref><ref>باسکار سونکارا (۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۰). «[https://jacobinmag.com/2020/01/social-democracy-democratic-socialism-capital-unions-strategy The Long Shot of Democratic Socialism Is Our Only Shot]» [قمار سوسیالیسم دموکراتیک تنها شانس ماست]. (به انگلیسی)</ref>

== در عمل ==
در نشست‌های حزبی، پیشنهادی (سیاست، اصلاحیه، هدف، برنامه، و یا هرگونه مسئلهٔ سیاسی تازه) مطرح می‌شود. پس‌از مدتی گفتگو و مباحثه رأی‌گیری می‌شود. اگر تصمیمی گرفته و تصویب شود، از همهٔ عضوهای حزب انتظار می‌رود که حتی اگر مخالف آن نیز باشند از این تصمیم پیروی کرده و به تبلیغ بر ضد آن و هرگونه فعالیت علیه آن نپردازند. در طول توسعه و پیشرفت [[سوسیالیسم]] در [[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]] و [[جمهوری خلق چین|چین]]، مرکزگرایی مردم‌سالار تا حد زیادی در پاسخ به ناپایداری حاصل از انقلاب‌هایشان، که نیازمند سازوکارهای تصمیم‌گیری تندتری بودند، در پیش گرفته شد.

اگر علتی برای آن وجود داشته باشد در هر زمانی تصمیم می‌تواند کنار گذاشته شود، ولی تا زمانی که لغو گردد، همهٔ اعضای حزب موظف به پشتیبانی از آنند؛ به‌گونه‌ای که انگار خودشان با آن موافقند.

عموماً اجماع تصمیم‌ها بیشتر از نتیجه‌های خالص ارجحیت دارند، و معمولاً پیش‌از رأی‌گیری مدتی طولانی در مباحثه سپری می‌شود. مرحلهٔ مباحثه برای بهسازی پیشنهاد تا زمانی که همه (یا بیشتر) اعضا موافق آن باشند به کار می‌رود.

== همچنین بنگرید به ==

* [[حزب پیشتاز]]
* [[خودمختاری]]

== منبع‌ها ==
<references />

جمهوری خلق چین

2026-08-08T01:01:46Z

Kulušbədəs: اصلاح اصطلاح و پیوند

'''چین'''، با نام رسمی '''جمهوری خلق چین'''، کشوری [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] در آسیای شرقی‌ست.<ref>«[https://socialistchina.org/2022/01/16/western-experts-should-understand-chinas-building-of-socialism-from-chinas-perspective/ Western experts should understand China’s building of socialism from China’s perspective]» [کارشناسان غربی باید ساخت سوسیالیسم در چین را از دیدگاه چین بفهمند] (۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۲). ''[[دوستان چین سوسیالیستی]]''. (به انگلیسی)</ref> چین با ۱.۴۱ میلیارد جمعیت در سال ۲۰۲۶ میلادی دومین کشور پرجمعیت جهان است. رهبری آن بر عهدهٔ [[حزب کمونیست چین]] (سی‌پی‌سی) است. برپایهٔ آمارها، حزب کمونیست چین در ژوئن ۲۰۲۱ دارای ۹۵.۱۵ میلیون عضو یا به عبارتی ۷٪ جمعیت کل کشور بود.<ref>ژائو یوشا، وان لین (۳۱ ژوئن ۲۰۲۱). «[https://www.globaltimes.cn/page/202106/1227455.shtml Number of CPC members totals 95.148m as of June]» [شمار عضوهای حزب کمونیست چین در ژوئن ۹۵.۱۴۸ میلیون است] ''گلوبال تایمز''. [https://web.archive.org/web/20230709005014/https://www.globaltimes.cn/page/202106/1227455.shtml بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۳. بازیابی‌شده در ۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۳. (به انگلیسی)</ref>

به گفتهٔ قانون اساسی چین، جمهوری خلق چین «[[دولت سوسیالیستی|دولتی سوسیالیستی]] و زیر [[دیکتاتوری دموکراتیک خلق|استبداد مردم‌سالار خلق]] بوده، و توسط [[کارپیشه|قشر کارگر]] و برپایهٔ اتحاد میان کارگران و [[دهقانان]] رهبری می‌شود»، و سازمان‌های دولتی «اصل‌های [[مرکزگرایی دموکراتیک]] را به کار می‌بندند».<ref>قانون اساسی جمهوری خلق چین.</ref> بیش از ۹۵٪ جمعیت چین از دولت حمایت می‌کنند.<ref>نیا فروم (۵ آوریل ۲۰۲۱). «[https://redsails.org/china-has-billionaires/ China Has Billionaires]» [چین میلیاردر دارد] ''رد سیلز''. [https://web.archive.org/web/20221129030202/https://redsails.org/china-has-billionaires/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۲. بازیابی‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۲۲. (به انگلیسی)</ref>

جمهوری خلق چین یکی از پنج کشور سوسیالیست (از جمله [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس|لائوس]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]] و [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]]) در جهان است. طی چند سال گذشته چین به قدرت اقتصادی اصلی جهان تبدیل شده و از این رو، هدف سیاه‌نمایی بی‌وقفه از سوی [[رسانهٔ بورژوایی|رسانه‌های غربی]] و رسانه‌های خبری قرار گرفته‌است.<ref>لارا سیلور، کت دولین، و کریستین هوانگ (۲۰۲۰). «''[https://www.pewresearch.org/global/2020/10/06/unfavorable-views-of-china-reach-historic-highs-in-many-countries/ Unfavorable views of China reach historic highs in many countries]''» [دیدگاه‌های نامطلوب از چین در بسیاری از کشورها به حد بی‌سابقه‌ای رسیده‌است].</ref><ref>راینر شئا. «[https://orinocotribune.com/catagorically-debunking-the-claim-that-china-is-imperialist/ Categorically Debunking the Claim that China is Imperialist]» [روشن‌گری قاطع دربارهٔ ادعای امپریالیست بودن چین] ''اورینوکو تریبون''. [https://web.archive.org/web/20211128110445/https://orinocotribune.com/catagorically-debunking-the-claim-that-china-is-imperialist/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱. (به انگلیسی)</ref> ایدئولوژی و مرام جمهوری خلق چین [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] و [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]] است.<ref>[http://www.npc.gov.cn/zgrdw/englishnpc/Constitution/node_2827.htm اصلاحیهٔ قانون اساسی جمهوری خلق چین] (۱۵ مارس ۱۹۹۹). (به انگلیسی)

</ref>

== همچنین بنگرید به ==

* [[سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی]]
* [[اقتصاد بازار سوسیالیستی]]

== منبع‌ها ==
<references />

ولادیمیر لنین

2026-08-08T01:00:34Z

Kulušbədəs: اصلاح اصطلاح و پیوند

{{جعبه اطلاعات انقلابیون
| name = ولادیمیر ایلیچ لنین
| native_name = Владимир Ильич Ленин
| image = Vladimir Lenin.jpg
| image_size = 250px
| image_upright =
| image_alt =
| caption = عکسی از رفیق لنین
| nationality = [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|روس]][[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]]
| birth_date = ۲۲ آوریل ۱۸۷۰
| birth_name = ولادیمیر ایلیچ اولیانوف
| birth_place = سیمبیرسک, [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|امپراتوری روسیه]]
| death_date = ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۲۴
| death_place = گُرکی, جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی (RSFSR), [[اتحاد جماهیر شوروی]]
| political_line = [[مارکسیسم]] (باوری که هم‌اکنون [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] شناخته می‌شود را توسعه داد)
|political_party=جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی (RSFSR)}}
'''ولادیمیر ایلیچ اولیانوف''' (۲۲ آوریل ۱۸۷۰ الی ۲۱ ژانویه ۱۹۲۴)، همچنین شناخته‌شده به‌عنوان '''ولادیمیر لنین'''، رهبر انقلابی، نظریه‌پرداز سیاسی و اقتصادی، فیلسوف و سیاستمدار روس بود. وی رهبر اصلی [[انقلاب اکتبر]] بود که منجر به بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی]]، اولین مملکت رعایا و [[کارپیشه|کارپیشگان]] شد.

مهمترین تاثیری که لنین بر نظریهٔ مارکسیستی گذاشت نظریه‌های [[امپریالیسم]]، چیرگی انحصارها و کارتل‌ها بود. همچنین، در بسیاری از کارهای خود بر توسعهٔ بخش عملی یا کِردمان مارکسیستی، راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب، نظریهٔ مارکسیستی دولت و ساختاربندی سازمانی کارپیشه‌ای از راه [[مرکزگرایی دموکراتیک]] تاثیر بسیار مهمی گذاشت.

فعالیت‌های سیاسی و نظری لنین، نوشته‌های او در اواخر سدهٔ نوزدهم و سال‌های آغازین سدهٔ بیستم، کوشش استوار او در مبارزه با تلاش‌های فرصت‌طلبانه و [[بازنگرش‌گری|بازنگرش‌گرانه]] برای تحریف نظریهٔ مارکسیستی و کوشش او برای ساخت یک حزب سیاسی انقلابی را می‌توان از تاثیر‌های لنینیسم بر مارکسیسم دانست که هم‌اکنون بیشتر [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی]] نامیده می‌شود.

== سال‌های آغازین زندگی (۱۸۷۰ تا ۱۸۸۸) ==
ولادیمیر ایلیچ اولیانوف در ۲۲ آوریل ۱۸۷۰ و در شهر سیمبیرسک زاده شد. او چهارمین فرزند ایلیا اولیانوف، فردی مورد احترام در سازمان آموزشی دولتی و فرزند پدری که پیش‌تر رعیت بود، و ماریا الکساندروونا، زنی از خانواده‌ای اشراف‌زاده، بود.<ref name=":0">تاماس کراسز (۲۰۱۵). «''Reconstructing Lenin: an intellectual biography''» [بازنگری به لنین: زندگی‌نامه‌ای روشن‌فکرانه].</ref> با اینکه پدر لنین انقلابی نبود دیدگاه‌های پیشرفت‌گرایانه و ترقی‌خواهانه‌ای داشته و با یکه‌سالاری مخالف بود. پدر و مادر لنین هردو نقش بزرگی در پرورش فکری او داشتند. جدا از پدر و مادر او، برادرش الکساندر، که ادبیات مارکسیستی را برای نخستین بار به او معرفی کرد، تاثیر فکری بسیاری بر لنین گذاشت.<ref name=":1">پیوتر پوسپلف و کانون مارکسیسم‌لنینیسم (۱۹۶۵). «''Lenin: a biography''» [لنین: زندگی‌نامه].</ref>

کودکی و جوانی لنین در دورهٔ ارتجاعی و [[واپس‌گرایی|واپس‌گرایانه‌ای]] گذشت؛ زمانی که دستگیری غیرنظامیان به‌خاطر انتقاد از نظام تزاری نامتداول نبود.<ref name=":1" /> در مه ۱۸۸۷، زمانی که لنین ۱۷ سال داشت، برادرش الکساندر به‌خاطر سوءقصد به جان تزار الکساندر سوم در ملاء عام اعدام شد، رخدادی که روی رادیکالیزاسیون لنین به‌سوی کنشگری انقلابی اثر بسیاری داشت.<ref>رابرت سرویس (۲۰۰۰). «''A biography of Lenin''» [زندگی‌نامه‌ای دربارهٔ لنین].</ref>

لنین در ۱۳ اوت ۱۸۸۶ توسط دانشکدهٔ حقوق دانشگاه کازان پذیرفته شده و یک ماه پس‌از آن به انجمن برادری ساماراسیمبیرسک پیوست، انجمنی دانشجویی که در آن زمان از سوی دانشگاه ممنوع اعلام شده و حکم حضور در آن اخراج بود.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> یک سال پس‌از آغاز تحصیلش، لنین در جنبش‌ها و اعتراض‌هایی شرکت کرد که قانونی شدن انجمن‌های دانشجویی، برگشت دانشجویان اخراج‌شده و رسیدگی به کسانی که حکم اخراج آنها را داده بودند از خواسته‌های آنها بود.<ref name=":1" /> ازاین‌رو، او در دسامبر ۱۸۸۷ به‌خاطر شرکت در این اعتراض‌ها بازداشت شده، از دانشگاه اخراج و به روستای نزدیکی برای یک سال تبعید شد و زیر نظر شدید پلیس قرار گرفت.<ref name=":1" />

لنین در طول تبعید خود در روستای کُکوشکینو به‌تفصیل [[اقتصاد سیاسی]] و دیگر ادبیات را مطالعه کرد. چنانکه بعدتر دربارهٔ این دوره از زندگی‌اش نوشت: «فکر نمی‌کنم پس‌از آن زمان، در زندگی خود آنقدر کتاب خوانده باشم. حتی هنگامی‌که در سن‌پترزبورگ زندانی بودم یا به سیبری تبعید شده بودم نیز به اندازه‌ای که در آن یک سالی که در تبعید از سوی کازان در آن روستا به سر می‌بردم مطالعه نکردم؛ بی‌وقفه از اول صبح تا آخر شب می‌خواندم.»<ref name=":1" />

در پاییز ۱۸۸۸ به لنین اجازهٔ برگشت به کازان داده شد ولی دانشگاه او را دوباره نپذیرفت. او همچنین از حضور در دانشگاه‌های خارجی نیز منع شد. در کازان، لنین به گروه مطالعه‌ای مارکسیستی که توسط نیکلای فِدوسیف سازمان‌دهی می‌شد پیوست و آغاز کنش‌های انقلابی و سیاسی‌اش را رقم زد. در همین زمان، یعنی از ۱۸۸۸ تا ۱۸۸۹ بود که لنین برای نخستین بار [[جلد اول سرمایه]] را خواند.<ref name=":1" />

== کنش‌های انقلابی آغازین (۱۸۸۹ تا ۱۸۹۵) ==
خانوادهٔ اولیانوف در مه ۱۸۸۹ در حالی که لنین مشغول فرار تنگاتنگی از پلیس مخفی، که عضوهای گروه مطالعاتی [[مارکسیسم|مارکسیستی]] فدوسیف در کازان را یک ماه بعد دستگیر و زندانی کردند بود، به روستایی نزدیک شهر سامارا رفتند. لنین در سامارا روزی خود را از راه آموزگاری و معلمی به دست می‌آورد. با اینکه از حضور در دانشگاه منع شده بود، چندین بار از دانشگاه خود درخواست کرد تا بتواند آزمون‌های خود را بدون حضور در کلاس‌ها قبول شود، که در ۱۸۹۰ این اجازه به همراه وظیفهٔ ۱۸ ماه مطالعه به‌صورت مستقل برای آزمون‌ها به او داده شد. پس‌از سخت‌کوشی و برنامهٔ درسی نفس‌گیر خود، لنین آزمون‌هایش را در ۱۸۹۱ قبول شده، بالاترین نمرات را در همهٔ درس‌ها به دست آورد و لیسانسی ممتاز دریافت کرد.<ref name=":1" />

لنین در دادگاه منطقه‌ای سامارا آغاز به وکالت کرد و نزدیک به بیست بار در برههٔ زمانی ۱۸۹۲ تا ۱۸۹۳ به‌عنوان وکیل‌مدافع در دادگاه حاضر شد. بااین‌همه، وکالت او امری ثانویه بود که آن را در کنار سخت‌کوشانه آموختن مارکس‌گرایی برای آماده ساختن خود برای کنش‌های انقلابی ادامه می‌داد. لنین در ۱۸۹۲ نخستین گروه مطالعاتی مارکسیستی را سازمان‌دهی کرد. این گروه مطالعاتی بر کارهای [[کارل مارکس|مارکس]]، [[فریدریش انگلس|انگلس]]، [[گئورگی پلخانف|پِلِخانُف]] و... تمرکز داشت.<ref name=":1" /> وکالت لنین به پربار شدن دانش او دربارهٔ جهان واقعی بسیار کمک کرد، چنان‌که به او اجازه داد تا نمونه‌های روشن و هویدایی از [[مبارزهٔ طبقاتی]] را از نگاه محرومان اقتصادی ببیند و از محدودیت‌های دستگاه حقوقی بورژوایی به‌خوبی آگاه گردد.<ref name=":0" />

== منبع‌ها ==
<references />

دولت سوسیالیستی

2026-08-08T00:58:27Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن تا دولت‌های سوسیالیستی کنونی

'''دولت سوسیالیستی'''، '''جمهوری سوسیالیستی'''، یا '''کشور سوسیالیستی'''، که گاه از آن با نام '''دولت کارگران''' یا '''جمهوری کارگران''' نیز یاد می‌شود، دولتی مستقل است که در حال ساخت [[سوسیالیسم]] بوده و به دست [[کارپیشه|کارپیشگان]] کنترل می‌شود. در [[هستهٔ امپریالیسم|غرب]] اصطلاح دولت ''[[کمونیسم|کمونیستی]]'' معمولاً به‌عنوان مترادف آن، به‌ویژه برای اشاره‌کردن به دولت‌های سوسیالیستی تک‌حزبی که حکم‌ران آنان [[حزب کمونیست|حزبی کمونیستی]] [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیست]] است، بااینکه این دولت‌های سوسیالیستی رسماً در فرایند ساخت سوسیالیسم هستند، به کار می‌رود. این کشورها، مطابق با نظریهٔ کمونیسم دربارهٔ گام‌های انقلاب، نه خود را ''کمونیستی'' خوانده‌اند و نه ساخته‌شدن جامعه‌ای کمونیستی را اعلام داشته‌اند، چراکه در فرایند ناتمام این کار هستند.

== چکیده ==
دولت‌های سوسیالیستی عموماً دارای [[اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده|اقتصادهای برنامه‌ریزی‌شدهٔ]] مرکزی، و [[مرکزگرایی دموکراتیک|مرکزگرایی مردم‌سالار]] هستند، و از سیاست [[سکولاریسم|جدایی دین از سیاست]] و یا [[خداناباوری دولتی]] برخوردارند. دولت‌های مارکسیستی توسط [[خودکامگی کارپیشگان|استبداد کارپیشگان]] اداره می‌شوند، که دربارهٔ همهٔ دولت‌هایی که در قانون‌های اساسی‌شان خود را «سوسیالیست» می‌نامند صدق نمی‌کند.

== دولت‌های سوسیالیستی کنونی ==

=== دولت‌های سوسیالیستی ===

* [[جمهوری خلق چین]]
* [[جمهوری کوبا]]
* [[جمهوری دموکراتیک خلق کره]]
* [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام]]
* [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس]]

خرده‌بورژوازی

2026-08-07T21:47:17Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن

{{خرده}}

'''خرده‌بورژوازی''' یا '''بورژوازی کوچک''' به لایهٔ پایین‌تر [[بورژوازی]] گفته می‌شود، و از [[بازرگان|بازرگانان]] کوچک‌تر، [[دهقانان]] نیمه‌خودمختار، خرده‌کاسبان، اشخاص خوداشتغال با خودمختاری کامل، و دیگر صاحبان کسب‌وکاری تشکیل شده‌است که به‌اندازه‌ای [[توان تولید|ابزار تولید]] دارند که [[ارزش اضافی]] استخراج کنند ولی برخلاف کلان‌بورژوازی، به‌اندازه‌ای ثروت‌مند نیستند که بتوانند تنها از این راه امرار معاش کنند. ازاین‌رو، آنان نیز باید به همراه کارگران خود [[کار]] کنند.

خرده‌بورژوازی مالک و مدیر بیشتر کسب‌کارهاست. کلان‌بورژوازی به‌اندازه‌ای از قدرت اقتصادی برخوردار است که می‌تواند آن را به قدرت سیاسی در بالاترینِ سطح‌ها، از جمله سطح ملی، تبدیل کنند، ولی خرده‌بورژوازی تنها توانایی این کار در سطح استانی یا محلی را داراست.<ref>الکساندر سامون (۳۰ مهٔ ۲۰۲۳). «''[https://slate.com/news-and-politics/2023/05/rich-republicans-party-car-dealers-2024-desantis.html Want to Stare Into the Republican Soul in 2023?]''» [می‌خواهید در ۲۰۲۳ به باطن جمهوری‌خواهان بنگرید؟]. (به انگلیسی)</ref>

== نقش طبقاتی ==
بسته به وضعیت مادیِ زمان یا مکان، خرده‌بورژوازی می‌تواند نیرویی [[پیشرفت‌گرا]] (همچون [[دموکراسی نوین|مردم‌سالاری نوین]]) یا نیرویی [[واپس‌گرایی|واپس‌گرا]] باشد.<ref>''دانشنامهٔ بزرگ شوروی'' (ویراست سوم) جلد ۱۶. مدخل «[https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/petite+bourgeoisie Petit bourgeoisie]».</ref><ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۷). «''A Strong Revolutionary Government''» [دولت انقلابی قدرت‌مند].</ref> بسیاری از خرده‌بورژواها مخالف شکل کنونی [[سرمایه‌داری]] هستند، ولی هر [[انقلاب|انقلابی]] که به دست آنها رهبری شود قطعاً ناپایدار خواهد بود.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۲۰). «''بیماری کودکانهٔ «چپ‌روی» در کمونیسم''»</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

حزب پیشتاز

2026-08-07T21:25:16Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

'''حزب پیشتاز'''، حزبی سیاسی‌ست که دارای بیشترین توانایی در سازمان‌دهی [[کارپیشه|کارپیشگان]] و دیگر [[طبقهٔ اجتماعی|طبقه‌های خلقی]] (همچون [[دهقانان]]) در [[حزب انقلابی|حزبی انقلابی]] بوده و از این راه به پیاده‌سازی [[سوسیالیسم]] در کشور خود می‌پردازد.

حزب پیشتاز نقش پراهمیتی در رواج تدریجی [[آگاهی طبقاتی]] میان کارپیشگان داشته و دارای وظیفه‌ای کلیدی در [[خودکامگی کارپیشگان|استبداد کارپیشگان]]، برپا ساختن رابطه با کارپیشگان دیگر ملت‌ها، و نگاه داشتن اتحاد میان کارگران و دهقانان است.

«پیشتاز» نامی نیست که حزبی به خود بدهد یا به آن بخشیده شود. هنگامی حزبی به پیشتازی می‌رسد که ثابت کند بیشترین توانایی در سازمان‌دهی کارپیشگان و دست‌یافتن به نتیجه‌های مطلوب را داراست. این بدان معناست که اگر حزبی ناگهان در دست‌یابی به نتیجه ناتوان شود، یا حزب دیگری نسبت به آن به نتیجه‌های بهتری در راه رسیدن به سوسیالیسم دست یابد درجهٔ پیشتازی می‌تواند از آن سلب گردد.

== خاستگاه ==
مفهوم حزب پیشتاز به [[ولادیمیر لنین|لنین]] نسبت داده شده، و از نوشته‌های گوناگون وی ساخته شده‌است.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۷). «دولت و انقلاب».</ref> [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]]، که خود در آغاز از بخش‌های [[حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه]] بودند، در طول و پس‌از [[انقلاب اکتبر]] به‌درستی برای نامیدن خودشان این نام را به کار می‌گرفتند.

با اینکه حزب پیشتاز بیشتر زمان‌ها مربوط به [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] است، به کار بستن مفهوم پیشتازی به دیگر حزب‌ها و [[ایدئولوژی|ایده‌شناسی‌ها]] نیز ممکن است.

== منبع‌ها ==
<references />

مبارزهٔ طبقاتی

2026-08-07T21:24:34Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

[[File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|بندانگشتی|283x283پیکسل|نگاره‌ای با نام «هرم نظام سرمایه‌داری» از [[کارگران صنعتی جهان]] که مبارزهٔ طبقاتی را در بخش‌های زیرین تصویر نشان می‌دهد.]]
'''مبارزهٔ طبقاتی''' نیروی اصلی در پیش راندن تاریخ بشر و جامعه است. این اصطلاح برای وصف درگیری‌ها و ستیزهای درجریان، میان قشر یا [[طبقهٔ اجتماعی|طبقه‌های اجتماعی]] متفاوت که نتیجه‌ای از تضادهای ذاتی درون [[شیوه تولید|روش تولید]] کنونی هستند به کار می‌رود. مبارزهٔ طبقاتی نشانه‌ای از تقابل منفعت‌های بنیادی آنها بوده و راهی پایه‌ای برای حل کردن تضاد میان ساختار طبقاتی موجود، و [[نیروهای تولید]] و [[رابطه‌های تولید]] در حال پیشرفت است.

کمونیسم

2026-08-07T21:24:00Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه پیام/اشکالات ترجمه}}
کمونیسم<ref group="لاتین">از لاتین communis، «اشتراکی، جهانی»</ref> [[شیوه تولید|روشی از تولید]] است که با مالکیت مشترک بر [[توان تولید]] و نبود [[طبقهٔ اجتماعی|طبقه‌های اجتماعی]] وصف می‌شود. این اصطلاح همچنین برای گروه‌هایی استفاده می‌شود که هدف پایانی آنها دستیابی به این روش تولید است.

[[پساکمیابی|فراوانی مادی]] و روابط اجتماعی ناشی از چنین جامعه‌ای را می‌توان در این شعار خلاصه کرد: «از هرکس به اندازهٔ توانایی‌اش، به هرکس به اندازهٔ نیازش» شعاری که توسط کتاب [[نقد برنامهٔ گوتا]] (۱۸۷۵)،<ref>https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1875/naghd-gota.pdf</ref> نوشتهٔ [[کارل مارکس]] رواج یافت.

در [[سرمایه، جلد اول|اولین جلد سرمایه]]، مارکس می‌نویسد «انجمنی از مردمان آزاد که با توان تولیدِ اشتراکی به کار می‌پردازند و شکل‌های گوناگونی از نیروی کارشان را با خودآگاهی کامل در حکم یک نیروی کار اجتماعی صرف می‌کنند»<ref>https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1867/sarmayeh1.pdf</ref>[[پرونده:Hammer_and_Sickle_and_Star.svg.png|بندانگشتی|داس و چکش نماد جهانی کمونیسم بوده و نشان‌دهندهٔ همبستگی میان طبقهٔ کارپیشگان و دهقانان است.]]

== ریشه‌شناسی ==
پیش از مارکس این اصطلاح توسط بسیاری از [[سوسیالیسم تخیلی|سوسیالیست‌های آرمان‌‌شهری]] برای وصف جامعه‌ای [[آرمان‌گرایی|آرمان‌گرا]] و برابرگرا به کار می‌رفت.

کاربرد امروزی این اصطلاح به استفادهٔ مارکس از آن هنگام معرفی مفهوم [[سوسیالیسم علمی]] همراه با [[فریدریش انگلس]] بازمی‌گردد. نظریهٔ سوسیالیسم علمی کمونیسم را نه جامعه‌ای آرمان‌گرایانه و بی‌نقص، بلکه مرحلهٔ توسعه‌ای وصف می‌کند که پس از فرایندی طولانی از [[مبارزهٔ طبقاتی]] به دست می‌آید. بااین‌همه، مارکس «[[سوسیالیسم]]» و «کمونیسم» را به یک معنا و به جای هم‌دیگر استفاده می‌کرد و تفاوتی میان این دو اصطلاح نمی‌گذاشت.

[[ولادیمیر لنین|لنین]] اولین فردی بود که تفاوت مشخصی میان دو اصطلاح سوسیالیسم و کمونیسم تعریف کرد. برپایهٔ تعریف او مفهوم کمونیسم یا سوسیالیسم مارکس فقط کمونیسم نامیده شد و «فاز گذار» او، سوسیالیسم نام گرفت.

== مشخصات کمونیسم ==
[[پرونده:FA-Karl_Marx-min.png|بندانگشتی|کارل مارکس]]
[[پرونده:Friedrich_Engels_(1820–1895),_1864-min-FA.png|بندانگشتی|فردریش انگلس]]

=== کارل مارکس و فریدریش انگلس ===
مارکس و انگلس در مشهورترین اثر خود، [[بیانیهٔ حزب کمونیست]]، اصول اساسی کمونیسم را بنیان‌گذاری کردند که پایه‌های اصول تمامی انقلابیان آینده را شکل می‌داد. آن‌ها نخست توضیح می‌دهند و تصدیق می‌کنند که ایدئولوژی کمونیسم از زمان به رو آمدن سرمایه‌داران و [[کارپیشه|کارپیشگان]] وجود داشته‌است. این اثر را اینگونه آغاز می‌کنند:<blockquote>شبحی در اروپا در گشت و گذار است، شبح کمونیسم<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=بختکی بر اروپا چنگ انداخته است- بختک کمونيسم}}</ref></blockquote>پیش‌از هرچیز، مفهومی که ما به‌عنوان کمونیسم می‌شناسیم در مبارزهٔ طبقاتی ریشه دارد.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=تاريخ تمام جوامعی که تاکنون وجود داشته، تاریخ مبارزات طبقاتی است.}}</ref> مارکس و انگلس با استفاده از ماده‌باوری تاریخی و [[ماده‌باوری دیالکتیکی|دیالکتیکی]] اینگونه توضیح می‌دهند که مبارزهٔ طبقاتی همیشه میان قشرهایی که امروزه آنان را به نام طبقهٔ حاکم و طبقهٔ زیردست می‌شناسیم وجود داشته‌است. در بیانیهٔ حزب کمونیست برای این پدیده نمونه‌های زیر را ذکر کرده‌اند:

* آزاده و بنده
* خاص و عام
* استادکار و شاگرد
*ستمگر و ستمکِش

بااین‌حال که همهٔ کمونیست‌ها طبقهٔ سرمایه‌داران را در ستیز با کارپیشگان در نظر می‌گیرند و به همین خاطر آنان را به عنوان رقیبان و مخالفان خود در نظر دارند، مارکس و انگلس واضح می‌کنند که [[سرمایه‌داری|سرمایه‌داران]] خود از ریشه‌های [[انقلاب سرمایه‌داری|انقلابی]] سرچشمه گرفته و با سرنگون کردن طبقهٔ فئودال به قدرت رسیده‌اند.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=بورژوازی، از نظر تاريخی، نقشی فوق العاده انقلابی ايفا کرده است.|chapter=بورژواها و پرولتارها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest5.pdf}}</ref> انقلابی که سپس باعث ایجاد تناقض‌های فعلی میان خود و قشر کارگر یا کارپیشگان شد.

کمونیست‌ها مدعی نیستند که اولین و تنها حزبی هستند که برای حقوق طبقهٔ کارپیشگان مبارزه می‌کنند. مشخصه‌ای که مارکس و انگلس از کمونیست‌ها بیان می‌کنند این است که کمونیست‌ها فارغ از ملیت مبارزهٔ طبقاتی همهٔ کارپیشگان دنیا را به رسمیت می‌شناسند.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf|quote=١. کمونيست ها در مبارزات ملی پرولتارهای کشورهای مختلف، منافع مشترک کل پرولتاريا را، صرفنظر از تمام مليت ها، خاطرنشان کرده، آن را جلوه گر می‌سازند.

٢. در مراحل مختلف که مبارزه ی طبقه ی کارگر با بورژوازی، در طول رشد خود، بايد از آن بگذرد، کمونيست‌ها هميشه و در همه جا از منافع نهضت، بطورکلی، جانبداری می کنند.}}</ref> مارکس و انگلس سپس به ایجاد حزبی انقلابی که برای طبقهٔ کارپیشگان مبارزه و از منافع ایشان محافظت کند تأکید می‌کنند. مارکس و انگلس همواره مصمم بودند که کمونیست‌ها به‌خاطر هدف‌های نهایی مترقی خود بهترین حزب برای کارپیشگان هستند. این هدف‌ها عبارت‌اند از:

# تبدیل قشر کارپیشگان به قشری انقلابی
# سرنگونی قدرت و سلطهٔ سرمایه‌داران
#راهنمایی قشر کارپیشگان برای تسخیر قدرت سیاسی

تصور غلطی که توسط راست‌گرایان و حتی بخش‌هایی از چپ‌گرایان راجع به کمونیست‌ها رواج داده می‌شود دربارهٔ قصد آنها برای برانداختن و منسوخ کردن حق مالکیت خصوصی است. مارکس و انگلس کاملاً صریحانه در بیانیهٔ حزب کمونیست توضیح داده‌اند که اگرچه کمونیست‌ها آشکارا برای براندازی حق دارایی خصوصی مبارزه می‌کنند، این مفهموم شامل دارایی‌های شخصی نبوده و تنها توان تولید را شامل می‌شود که مطلقاً به قشر سرمایه‌دار جامعه تعلق دارد.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf|quote=ما کمونيست ها را ملامت کرده اند که می خواهيم حق کسب مالکيت خصوصی را لغو کنيم، مالکيتی که نتيجه ی کار خود انسان است، مالکيتی که می گويند زير بنای تمام آزادی، فعليت و استقلال شخصی است.

مالکيتی که حاصل دسترنج خود شخص و حاصل عرق جبين و کديمين باشد! آيا غرض شما مالکيت صنعتگر خرده پا، روستائی خرده پا، و آن شکل مالکيتی است که پيش از مالکيت بورژوائی وجود داشت؟ چنين مالکيتی نيازی به الغاء کردن ندارد؛ چرا که رشد صنعت تا حد زيادی اين مالکيت را به اين زودی از بين برده، يا روزانه هنوز هم از بين می برد.

و يا اينکه غرض مالکيت خصوصی جديد بورژوائی است؟
آيا کار مزدگير برای کارگر مالکيتی ايجاد می‌کند؟ نه حتی ذره ای. کار مزدگير سرمايه ايجاد می‌کند؛ يعنی نوعی مالکيت که کار مزدگير را استثمار می‌کند، و نمی تواند افزايش يابد جز بشرط ايجاد ذخيره جديدی از کار مزدگير برای استثمار تازه تر. مالکيت، در شکل کنونی اش، مبتنی بر تخاصم سرمايه و کار مزدگير است.

بيائيد طرفين اين تخاصم را بررسی کنيم.

سرمايه دار بودن نه تنها به معنی داشتن موقعيتی است مطلقاً شخصی؛ بلکه عبارتست از موقعيتی اجتماعی در توليد. سرمايه محصولی است جمعی و تنها با عمل متحد بسياری از افراد اجتماع، و حتی در تحليل نهائی، تنها با عمل متحد تمام افراد اجتماع، به حرکت می افتد. به همين دليل، سرمايه، قدرتی خصوصی نيست، بلکه قدرتی اجتماعی است. به همين دليل، موقعيکه سرمايه تبديل به مالکيت مشترک، يعنی مالکيت تمام افراد اجتماع می‌شود، مالکيت خصوصی بوسيله‌ی آن تبديل به مالکيت اجتماعی نمی گردد. تنها صبغه‌ی اجتماعی مالکيت است که تغيير می‌يابد؛ يعنی مالکيت صبغه‌ی طبقاتی خود را از دست می‌دهد.}}</ref>

== جایگاه در ماده‌باوری تاریخی ==
برپایهٔ نظریهٔ ماده‌باوری تاریخی مارکس، کمونیسم روش تولید نهایی در جامعه است. روش‌های مختلف تولید را می‌توان بر اساس [[رابطه‌های تولید|روابط تولید]] آنها تعریف کرد. روابطی که شامل تعاملات طبقاتی، روش‌های [[استثمار|بهره‌کشی]]، سامانه‌های مبادله، سطح توسعهٔ توان تولید و... می‌شود. [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] را می‌توان با استفاده از روابط [[بورژوازی|سرمایه‌داران]] و کارپیشگان تعریف کرد. این نظام را [[استبداد بورژوازی|دیکتاتوری بورژوازی]] نیز می‌نامند. سوسیالیسم را هم همان روابط تشکیل می‌دهند ولی در سوسیالیسم، [[خودکامگی کارپیشگان|دیکتاتوری کارپیشگان]] است که این روابط را تنظیم می‌کند. بهره‌کشی و تعاملات طبقاتی هنوز در سوسیالیسم وجود دارد ولی طبقهٔ حکم‌فرما کارپیشگان است.<ref>{{ارجاع|author=مائو تسه‌تونگ|year=1946|title=On Khrushchov’s Phoney Communism and Its Historical Lessons for the World|title-url=https://www.marxists.org/reference/archive/mao/works/1964/phnycom.htm}}</ref>

مارکس و انگلس در بیانیهٔ حزب کمونیست، فرگشت جامعه را به‌عنوان تغییرات مادی در طول دوره‌های تاریخی مختلف وصف می‌کنند. روابط میان مرتبه‌های مخالف یکدیگر از جمله رعایا و خانان، بردگان و بازرگانان، عامهٔ ملت و اشراف‌زادگان نیروهایی هستند که تضاد طبقاتی را تشکیل می‌دهند. عصر کنونی تاریخ، پس از براندازی [[فئودالیسم]] توسط نظام سرمایه‌داری، طبقات جدیدی در جامعه ایجاد کرده و به همراه آن شیوه‌های جدیدی از ظلم پدید آورده است، این‌بار میان سرمایه‌داران و کارپیشگان.

در کمونیسم طبقات جامعه‌ای وجود ندارند و بنابرین هیچ‌گونه تعاملات طبقاتی نیز ندارد. هیچ بهره‌کشی و شیوه‌های مختلفی از آن وجود ندارد. بااینکه کمونیسم هیچ‌وقت به معنی «پایان تاریخ» نیست، بااین‌همه، قطعاً آخرین روش تولید است، زیرا در این حالت تمام تناقض‌های روش‌های تولید حل شده‌است.<ref>{{ارجاع|author=فردریش انگلس|year=1877|title=آنتی دورينگ|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1877/anti-duhring5.pdf|chapter=فصل سوم، سوسیالیسم}}</ref>

== شرایط مادی ==
اقتصاد کمونیستی بر برق‌رسانی، خودکارسازی و ماشینی‌سازی گستردهٔ تمام نیروی کار متکی است.<ref>{{ارجاع|author=Economics Institute of the Academy of Sciences of the U.S.S.R|year=1954|title=The Gradual Transition from Socialism to Communism|title-url=https://www.marxists.org/subject/economy/authors/pe/pe-ch40.htm}}</ref>

== پیاده‌سازی ==
پیاده‌سازی کمونیسم، پس از موفقیت جریان‌های مختلف کمونیستی، مورد بحث و جدل بسیاری شد. تقریباً همهٔ مسائل نظریهٔ کمونیستی راجع به [[ماده‌باوری دیالکتیکی]] و [[ماده‌باوری تاریخی|تاریخی]] یا تحول سوسیالیستی و توسعهٔ سوسیالیستی هستند.

انگس در «[[آنتی دورینگ]]» دربارهٔ تحول دولت از سوسیالیسم به کمونیسم (فرسایش دولت) اینگونه می‌نویسد:
{{نقل قول|کارپیشگان قدرت سیاسی در دست می‌گیرند و توان تولید را درآغاز به مالکیت دولتی تبدیل می‌کنند. اما بدین‌وسیله کارپیشگان خود را به‌عنوان طبقهٔ کارپیشگان از میان برمی‌دارند و ازاین‌راه کلیهٔ تفاوت‌ها و تناقض‌های طبقاتی و سرانجام دولت به‌مثابهٔ دولت را برمی‌اندازند. […] به محض آنکه دیگر هیچ طبقهٔ اجتماعی برای زیر ستم قرار گرفتن وجود نداشته باشد، به محض آنکه حاکمیت طبقاتی و تقلای فردی برای بقا برپایهٔ هرج‌و‌مرجی که هم‌اکنون در تولید وجود دارد، برخوردها و زیاده‌روی‌های نتیجه از آن برچیده شوند چیزی برای سرکوب شدن باقی نمی‌ماند و به نیروی ویژه‌ای برای سرکوب کردن، که دولت باشد، دیگر نیازی نیست […] دولت برانداخته نمی‌شود بلکه به‌تدریج می‌میرد. <ref name=":0">فردریش انگلس (1877) [https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1877/anti-duhring5.pdf]</ref>|[[فردریش انگلس]]|[[آنتی دورینگ]]|فصل ۳، سوسیالیسم}}

[[جوزف استالین|استالین]] در مسائل اقتصادی سوسياليسم در اتحاد شوروی سوسياليستی می‌نویسد:
{{نقل قول|لازم است پیش‌از همه ساعت‌های کار روزانه را حداقل تا ۶ و سپس تا ۵ ساعت کم کرد. ضرورت این کار از این روست که افراد اجتماع به اندازهٔ کافی وقت آزاد، که برای تحصيل و کسب دانش همه‌جانبه لازم است، داشته باشند. سپس برای این کار ضرورت دارد تحصيلات پُـلی‌تکنيک (تحصيلات همه‌جانبهٔ دارالفنونی) داشته باشند، آزادانه پیشهٔ خود را انتخاب نمایند و برای همهٔ عمر به پیشه‌ای معين ميخ‌کوب نباشند، باز برای این کار لازم است وضعیت مسکن را ازریشه بهسازی کرد و نه‌تنها دستمزد واقعی کارگران و کارمندان را، هم از راه افزایش مستقيم دستمزد پولی و هم به‌ویژه از راه کم کردن قيمت کالاهای مصرفی به‌گونه‌ای سازمان‌یافته، حداقل دو برابر کرد، بلکه بيشتر نیز باید کرد.

شرط‌های پایه‌ای مورد نیاز برای هموار کردن راه گذار به کمونیسم این‌چنین‌اند.<ref>جوزف استالین (1951) [http://www.toufan.org/mashaele%20agtesatide%20socialism%20dar%20etehate%20gamahyr%20shoravi.pdf]</ref>|[[ژوزف استالین]]|[[مسائل اقتصادی سوسياليسم در اتحاد شوروی سوسياليستی]]}}<blockquote href="مادی‌گرایی تاریخی"></blockquote>

== کمونیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی ==
کمونیسم گاهی به‌عنوان ایدئولوژی‌ای سیاسی وصف می‌شود. مارکسیست‌ها مارکسیسم را دارند، داروینیست‌ها داروینیسم را و کمونیست‌ها کمونیسم را دارند. این اصطلاح معمولاً توسط [[لیبرالیسم|لیبرال‌ها]] استفاده می‌شود ولی بعضی از کمونیست‌ها هم از اصطلاح کمونیسم این‌گونه استفاده کرده‌اند. برای فهمی بهتر از آن به انگلس مراجعه می‌کنیم:
{{نقل قول|کمونيسم رهنامهٔ شرط‌های آزادی طبقهٔ کارپیشگان است.|[[فردریش انگلس]]|[[اصول کمونیسم]]}}<blockquote></blockquote>

== کمونیسم به‌عنوان یک جنبش ==
به گفتهٔ مارکس، کمونیسم را می‌توان به‌عنوان «جنبش واقعی که می‌کوشد تا وضعیت کنونی امور را برچیند» وصف کرد. تفاوت جنبش کمونیستی با دیگر نهضت‌های کارگری این است که کمونیسم تأکید بر [[انترناسیونالیسم]] داشته و نمایندهٔ تمامیت طبقهٔ کارگران است.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریش انگلس|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf}}</ref>

کمونسیم همچنین جنبشی برای جان‌بخشی و آزادسازی استثمارشدگان و سرکوب‌شدگان تلقی می‌شود که می‌کوشد برابری را میان تمام جنسیت‌ها و ملیت‌ها برقرار کند.<ref>{{ارجاع|author=Stephen Gowans|year=2018|title=Patriots, Traitors and Empires: The Story of Korea’s Struggle for Freedom: 'The US Occupation'|title-url=https://libgen.rs/book/index.php?md5=8435F6FF91279531705764823FDC2A7F}}</ref>

== همچنین بنگرید به ==
[[نقل قول‌ها:کمونیسم|نقل‌قول‌ها: کمونیسم]]

==ارجاعات==

[[رده:Modes of production]]

<references />

=== نکات ===
<references group="lower-alpha" />

طبقهٔ اجتماعی

2026-08-07T21:21:24Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

{{خرده}}

'''طبقه‌های اجتماعی''' دسته‌بندی‌هایی هستند که جایگاه شخص در جامعه و کسانی که از هدف‌ها و منافع یکسانی با وی برخوردارند را تعریف می‌کنند.

در نظریهٔ [[مارکسیسم|مارکسیستی]]، طبقهٔ اجتماعی توسط رابطهٔ مادی با [[توان تولید|ابزار تولید]] تعیین می‌شود. از عصر باستان تاکنون، بیشتر جامعه‌ها دو طبقهٔ جامع را در برداشتند: طبقه‌ای که زندگی خود را از راه مالکیت ابزار تولید می‌گذراند، و طبقه‌ای که این‌چنین نمی‌زیست. در [[شیوه تولید|روش تولید]] [[سرمایه‌داری]]، طبقه و قشری که از راه مالکیتِ ابزار تولید خود را تأمین می‌کند، طبقه‌ای که از ابزار تولید برخوردار نیست را [[استثمار]] می‌کند، به بیانی دیگر، قشر مالک به مفت‌خواریِ کار قشر نامالک می‌پردازد.

جامعه‌شناسان نامارکس‌گرا برای تعیین طبقه معیارهای گوناگون دیگری را به کار می‌گیرند. دوتا از معمول‌ترینِ این معیارها ثروت، و ادراک (اینکه شخص چگونه خود را می‌بیند یا برداشت دیگران از او چیست) هستند.

منافع مادی ناسازگار طبقه‌های اجتماعی باعث پیدایش [[مبارزهٔ طبقاتی|تضاد و مبارزهٔ طبقاتی]]، و ماهیت بازدارندهٔ [[دولت]] در [[جامعهٔ طبقاتی]] به‌عنوان ابزاری برای سرکوب می‌شود.

دهقانان

2026-08-07T01:44:26Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

[[File:Become_the_nation's_first_generation_of_cultured_peasants.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Become_the_nation's_first_generation_of_cultured_peasants.png|بندانگشتی|340x340پیکسل|«به اولین نسل از دهقانان فرهیختهٔ [[جمهوری خلق چین|کشور]] تبدیل شوید»]]
{{خرده}}
'''دهقانان''' [[طبقهٔ اجتماعی|طبقه‌ای اجتماعی]] هستند که در [[شیوه تولید|روش تولید]] [[فئودالیسم|ارباب‌رعیتی]] به وجود آمدند. با اینکه دهقانان همانند [[رعیت|رعایا]] روی زمین‌های کشاورزی کار می‌کنند، دهقانان مالک آن زمین نیز هستند. از جایی که دهقانان ساختهٔ نظام ارباب‌رعیتی‌اند، در نتیجهٔ پیشرفت [[نیروهای تولید]] در کشورهای خاص، این قشر در حال نابودی تدریجی و تبدیل‌شدن به [[بورژوازی]] و یا [[کارپیشه|کارپیشگان]] است. با اینکه ویژگی آنان [[خرده‌بورژوازی|خرده‌بورژوایی]] است، معمولاً از [[تضاد]] هم‌ستیز با کارپیشگان برخوردار نیستند.

از قشر دهقانان برای بسیاری از [[انقلاب|انقلاب‌ها]] در کشورهای کمترتوسعه‌یافته استفاده می‌شود، چراکه در چنین کشورهایی معمولاً دهقانان اکثریت را تشکیل می‌دهند تا کارپیشگان. معروف‌ترینِ این‌گونه انقلاب‌ها را می‌توان [[انقلاب اکتبر]] و [[جنگ داخلی چین]] نام برد.

حزب کمونیست چین

2026-08-06T01:42:11Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

'''حزب کمونیست چین''' (به چینی: 中国共产党؛ پین‌یین: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) بنیان‌گذار، حزب چیره و حکم‌ران [[جمهوری خلق چین]] است. این حزب در سال ۱۹۲۱ تأسیس شده، مسیر انقلاب [[دموکراسی نو (نظریهٔ مائو)|مردم‌سالارانهٔ نو]] را بنیان نهاد و مردم چین را آزاد ساخت. این حزب مسیر انقلابی محاصرهٔ شهرها از طریق روستاها و به دست گرفتن قدرت سیاسی با نیروهای مسلح را برگزید؛ با «بیدار کردن میلیون‌ها [[کارپیشه|کارگر]] و [[دهقانان|دهقان]]» و «گرفتن تازیانه از دست دشمن برای زدنِ او»، غلبه بر «سه کوه» [[امپریالیسم]]، [[فئودالیسم|نظام ارباب‌رعیتی]] و سرمایه‌داریِ بوروکراتیک به قدرت رسید و جمهوری خلق چین را ایجاد کرد، جمهوری‌ای که در آن مردم اربابان کشورند.<ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/25593C5EieghZuzbD145d2q2LqV4MMoLcq-RxYwMQDb15_IOHTAM2dV57yHYlH7Tg3zkIE9s2BIB2U6-Z44cbMyUe8rUsUq_hZQefFT03BFSdSX3YRGYg-Dz آغازگاه بزرگ تاریخی: چند واقعیت مهم تاریخی دربارهٔ بنیان‌گذاری حزب کمونیست چین]. پیپلز دیلی آنلاین. (به چینی)</ref><ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/b1acXZaWz3j1QOzUua8Bg7ViZT7rYPPU6dg1LA5r1IWJdBXbwgzxiRzlGKhY29tIfEfbt6-Dt1IJ0iXOLbPVB5YxTYdK1qY0vyiU_uwFWrHjDPck1nJ60vx3REg5rfuyrg3hPX2ExjR0qPE دستاوردهای بزرگ حزب کمونیست چین]. کنگرهٔ خلق ملی چین. (به چینی)</ref>

حزب کمونیست چین [[حزب پیشتاز|پیشتاز]] طبقهٔ کارگر چین، خلق چین و ملت چین بوده و رهبر اصلی جنبش [[سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی]] به شمار می‌رود. این حزب نمایندهٔ نیازهای رشد [[نیروهای تولید|نیروهای تولیدی]] پیشرفتهٔ چین، جهت فرهنگ پیشرفتهٔ چین، و بنیادی‌ترین منافع مردم عام است. والاترین آرمان و هدف نهایی حزب کمونیست چین تحقق بخشیدن به [[کمونیسم]] است.<ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/ef59m0-Nj3veFfu2_U1YwodDrUSiH-S3-FGBPsHP10FHvU3D7AYWRokWJZ9Jl_ESBbF1VPFdu3BkuStW4ZkYnoDT7dkamyEHDpdjMtfgOwP9PhDNfL4icSgYyjcxgCd_cbA قانون اساسی حزب کمونیست چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref>

حزب کمونیست چین، پیرو [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]]، [[نظریهٔ دنگ شیائوپینگ]]، اندیشهٔ مهم «[[سه نماینده]]»، دیدگاه علمی توسعه، و اندیشهٔ شی جین‌پینگ دربارهٔ سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی در زمانهٔ نوین است و آنها را راهنمای خود برای عمل می‌داند. رهبری حزب کمونیست چین مهم‌ترین ویژگی سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی‌ست. وظیفهٔ اصلی حزب کمونیست چین متحد ساختن و رهبری همهٔ گروه‌های قومی کشور برای ساخت کشور بزرگِ مدرنِ سوسیالیستی به‌گونه‌ای سراسری، به تحقق رساندن هدف سده‌ای، و رواجاندن احیای بزرگ ملت چین از راه مدرنیزاسیون به سبک چینی‌ست.<ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/2c9f1Nbzjcl19TBQ206eQLTLZAETRlH0sWzD2Y2kw_HzT3jSPrE6zYPTJ6is7qgSiXscEQea65d7NX-myJVM8j4SUwj2qeVIQ7WvF-llwyf24VuS2-5ZThdwZ_kriL0fpADMoAk19w اصلاحیه به قانون اساسی جمهوری خلق چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref><ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/d4f9OKrtCX9mfIkjyi7uALP2gO5dgGKuMhTTYZrDJTKOgEhw9OSVtAUBV7D1lhMeIdYwYr9dGggvHKcZkC36NzZ9BPGPv1fi-qbeVHLh4zT-LbtLjyWOz9kqkUJMiNBtf7ZB برافرازی پرچم بزرگ زمانهٔ نو سوسیالیسم با ویژگی‌های چینیِ شی جین‌پینگ، نوزدهمین کنگرهٔ ملی تور حزب کمونیست چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref><ref>[https://baike.baidu.com/reference/117227/8614cx5nbckD7eEdEoGY1ZKil2SNt-Ge1qzjHhkUWCheyXlijL91iiBta3p16FukowRw0DzEx5c4eLFyL0G7GPVUUVEJ8E3FSaM2cAxoYiK5igmK3ANJhKp_ شی جین‌پینگ: پرچم بزرگ سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی را برافرازید و در کنار یکدیگر برای ساخت کشوری سوسیالیستی نوین سخت کار کنید، گزارش بیستمین کنگرهٔ ملی حزب کمونیست چین]. شین‌هوآ. (به چینی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

ایدئولوژی

2026-08-04T22:18:11Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ نیمی از بخش آغازین آن

'''ایدئولوژی'''، '''مرام''' یا '''ایده‌شناسی''' ابزاری‌ست که شخص با استفاده از آن به تفسیر و درک وضعیت اجتماعی‌مادی خود می‌پردازد. ایده‌شناسی چیزهایی همچون [[هنر]]، [[خانواده]]، [[فرهنگ]]، [[دین]]، [[فلسفه]]، [[رسانه]]، و [[آموزش]] را در برمی‌گیرد.

[[کارل مارکس|مارکس]]، [[فریدریش انگلس|انگلس]]، و [[ولادیمیر لنین|لنین]] همگی تا اندازه‌ای دربارهٔ ایدئولوژی، به شکل انتقاد از ایده‌شناسی [[قشر حاکم|قشر حکم‌ران]]، مبارزه با [[فرصت‌طلبی]] و... گفتگو می‌کنند. بااین‌همه، این [[آنتونیو گرامشی]] و [[لویی آلتوسر]] بودند که برای فراهم آوردن تحلیلی بنیادی از کاربرد مکانیکی ایدئولوژی به‌عنوان پدیده،<ref>آنتونیو گرامشی (۱۹۲۹ تا ۱۹۳۵). «دفترهای زندان».</ref> و نقش آن در بازتولید منافع طبقاتی به کوششی جدی نشستند.<ref name=":0">لویی آلتوسر (۱۹۷۱). «''ایدئولوژی و سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت''».

</ref> گرامشی بینشی از [[مبارزهٔ طبقاتی]] را نمود بخشید که در آن قشر حکم‌ران نه‌تنها از نیروی بازدارنده (ارتش، سرکوب، ستم قضایی)، بل‌که از نیروی هژمونی فرهنگی همچون رسانه و نهادهای آموزشی برخوردار است که جهان‌بینی [[بورژوازی|بورژوایی]] را به نمایش می‌گذارند. آلتوسر همین دوگانگی را شناسایی کرد، ولی برخلاف گرامشی او هر دو را بخشی از پدیده‌ای بزرگتر به نام [[دولت|دستگاه دولت]] می‌داند،<ref name=":0" /> و از آنها به‌ترتیب با نام‌های [[دستگاه سرکوب‌گر دولت]] و [[دستگاه ایدئولوژیک دولت|دستگاه ایده‌شناختی دولت]] یاد می‌کند.

ایده‌شناسی، در این بافتار، تنها به فلسفه یا ایده‌ها اشاره نمی‌کند، بل‌که به نیرویی عمیقاً مادی مربوط است که در کنش‌ها، آیین‌ها و نهادهای جامعهٔ مدنی وجود دارد؛ نهادهایی همچون سامانهٔ آموزشی، خانواده، مسجد، و رسانه. مقالهٔ آلتوسر، ''ایدئولوژی و سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت'' (۱۹۷۱)<ref name=":0" /> تأکید می‌کند که ایده‌شناسی ایستا نیست، بل‌که ادامه‌وار زیست می‌کند، تداوم می‌بخشد و خود توسط نیروهای اجتماعی تداوم می‌یابد؛ از‌این‌رو، جنبشی [[کارپیشه|کارپیشه‌ای]] با کنترل بر گونه‌ای سامانهٔ [[زیربنا و روبنا|روبنایی]]، همچون روزنامه‌ای پرهوادار با انتشار بالا، کار آسان‌تری در رواجاندن مرام و ایده‌شناسی کارپیشه‌ای خواهد داشت. گرامشی همچنین ایدئولوژی را از نبردگاه‌های اصلی مبارزهٔ طبقاتی می‌داند، و اهمیت آن را با جنگ انقلابی برای کنترل بر دولت، برابر و حتی بیشتر از آن می‌پندارد.

== منبع‌ها ==
<references />

حزب پیشتاز

2026-08-01T20:58:15Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن تا بخش خاستگاه

'''حزب پیشتاز'''، حزبی سیاسی‌ست که دارای بیشترین توانایی در سازمان‌دهی [[کارپیشه|کارپیشگان]] و دیگر [[طبقه‌های اجتماعی|طبقه‌های خلقی]] (همچون [[دهقانان]]) در [[حزب انقلابی|حزبی انقلابی]] بوده و از این راه به پیاده‌سازی [[سوسیالیسم]] در کشور خود می‌پردازد.

حزب پیشتاز نقش پراهمیتی در رواج تدریجی [[آگاهی طبقاتی]] میان کارپیشگان داشته و دارای وظیفه‌ای کلیدی در [[خودکامگی کارپیشگان|استبداد کارپیشگان]]، برپا ساختن رابطه با کارپیشگان دیگر ملت‌ها، و نگاه داشتن اتحاد میان کارگران و دهقانان است.

«پیشتاز» نامی نیست که حزبی به خود بدهد یا به آن بخشیده شود. هنگامی حزبی به پیشتازی می‌رسد که ثابت کند بیشترین توانایی در سازمان‌دهی کارپیشگان و دست‌یافتن به نتیجه‌های مطلوب را داراست. این بدان معناست که اگر حزبی ناگهان در دست‌یابی به نتیجه ناتوان شود، یا حزب دیگری نسبت به آن به نتیجه‌های بهتری در راه رسیدن به سوسیالیسم دست یابد درجهٔ پیشتازی می‌تواند از آن سلب گردد.

== خاستگاه ==
مفهوم حزب پیشتاز به [[ولادیمیر لنین|لنین]] نسبت داده شده، و از نوشته‌های گوناگون وی ساخته شده‌است.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۷). «دولت و انقلاب».</ref> [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]]، که خود در آغاز از بخش‌های [[حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه]] بودند، در طول و پس‌از [[انقلاب اکتبر]] به‌درستی برای نامیدن خودشان این نام را به کار می‌گرفتند.

با اینکه حزب پیشتاز بیشتر زمان‌ها مربوط به [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] است، به کار بستن مفهوم پیشتازی به دیگر حزب‌ها و [[ایدئولوژی|ایده‌شناسی‌ها]] نیز ممکن است.

== منبع‌ها ==
<references />

جنگ جهانی دوم

2026-08-01T14:12:08Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن تا بخش پیش‌زمینه

'''جنگ جهانی دوم''' درگیری جهانی مسلحانه‌ای بود که از ۱ سپتامبر ۱۹۳۹ میلادی (۱۳۱۸ خورشیدی) تا ۲ سپتامبر ۱۹۴۵ (۱۳۲۴ خورشیدی) جریان داشت. این جنگ با تقریباً ۵۰ تا ۸۵ میلیون قربانی، مرگبارترین درگیری تاریخ بشر شناخته می‌شود.

== پیش‌زمینه ==

=== ظهور فاشیسم ===
[[آدولف هیتلر]] در ۱۹۳۳ (۱۳۱۱ خورشیدی) در آلمان به قدرت رسید. [[فرانسیسکو فرانکو]] در ۱۹۳۶ (۱۳۱۴ خورشیدی) کودتایی علیه [[جمهوری دوم اسپانیا]] آغاز کرد که به [[جنگ داخلی اسپانیا|جنگ داخلی]] انجامید.<ref name=":0">جان راس (۱۳ سپتامبر ۲۰۲۲). «[https://thetricontinental.org/the-united-states-is-waging-a-new-cold-war-a-socialist-perspective/ The United States Is Waging a New Cold War: A Socialist Perspective]» [ایالات متحده در حال راه انداختن جنگ سرد تازه‌ای‌ست: دیدگاهی سوسیالیستی] ترای‌کانتینتال. [https://web.archive.org/web/20221104225555/https://thetricontinental.org/the-united-states-is-waging-a-new-cold-war-a-socialist-perspective/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۲۲. بازیابی‌شده در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. (به انگلیسی)

</ref> در حالی که [[پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی|بریتانیا]] و [[جمهوری فرانسه|فرانسه]] خود را بی‌طرف اعلام کردند، آلمان و [[پادشاهی ایتالیا|ایتالیا]] از [[فاشیسم|فاشیست‌های]] اسپانیا حمایت کردند. [[امپراتوری ژاپن|ژاپن]] و آلمان در ۱۹۳۶ [[پیمان ضد کمینترن]] را امضا کردند؛ کمی بعد ایتالیا نیز به آنها پیوست.<ref name=":1">لودو مارتنس (۱۹۹۶). «''Another View of Stalin''» [استالین از نگاهی دیگر].

</ref>

=== پیشروی فاشیسم ===
پس‌از تازش ایتالیا به [[امپراتوری اتیوپی|اتیوپی]] در ۱۹۳۵ (۱۳۱۴ خورشیدی)، [[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]] پیشنهاد سامانهٔ امنیتی اشتراکی برای اروپا طرح کرده و با فرانسه و [[جمهوری چکسلاواکی|چکسلاواکی]] معاهدهٔ دفاعی امضا کرد.<ref name=":1" /> ژاپن فاشیستی در ۱۹۳۱ (۱۳۱۰ خورشیدی) به شمال خاوری [[جمهوری چین|چین]] تجاوز کرد. [[کومینتانگ]] در این هنگام به‌جای مبارزه با متجاوزان ژاپنی تمرکز خود را روی [[حزب کمونیست چین|کمونیستان]] قرار داد.<ref name=":0" /> در ۱۹۳۵ ایتالیا اتیوپی را اشغال و استعمار کرد. آلمان نازی در مارس ۱۹۳۸ (۱۳۱۶ خورشیدی) پس‌از اعلام داشتن خیزشی به‌اصطلاح [[کمونیسم|کمونیستی]] اتریش را تصاحب کرد. در مهٔ همان سال، با کمک و پشتیبانی غرب، آلمان نازی موفق به تصاحب بخشی از چکسلاواکی شد.<ref name=":1" />

=== کوشش برای اتحاد ضد فاشیستی ===
در مارس ۱۹۳۹، پس‌از تصاحب کامل چکسلاواکی توسط آلمان، اتحاد جماهیر شوروی به کوشش برای سازمان‌دهی اتحادی [[ضد فاشیسم|ضد فاشیستی]] با فرانسه و بریتانیا پرداخت. از ژوئن تا اوت، بریتانیایی‌ها مخفیانه با [[نازیسم|نازی‌ها]] ملاقات و گفتگو و توافق کردند که به‌ازای ضمانت حفظ یکپارچگی امپراتوری بریتانیا، به آلمان اجازهٔ تازش به اروپای خاوری داده شود. شوروی همچنین پیشنهاد پیمانی دفاعی با [[جمهوری لهستان|لهستان]] را طرح کرد، ولی لهستان این پیشنهاد را رد کرد، و شوروی در ۲۳ اوت ۱۹۳۹ (۱۳۱۸ خورشیدی) [[پیمان مولوتف-ریبنتروپ|معاهدهٔ عدم تعرضی]] را با آلمان امضا کرد.<ref name=":1" />

== منبع‌ها ==
<references />

دولت فلسطین

2026-07-31T22:00:47Z

Kulušbədəs: افزودن پیوند و نام به زبان بومی

'''فلسطین'''، با نام رسمی '''دولت فلسطین (به عربی:''' دولة فلسطين)، کشوری در آسیای باختری‌ست که تقریباً به‌کلی توسط [[دولت اسراییل|رژیم صهیونی]] اشغال شده و تنها [[نوار غزه|غزه]] و بخش‌هایی از [[کرانهٔ باختری]] در کنترل فلسطینینان باقی مانده‌است.<ref>«[https://www.mintpressnews.com/an-open-letter-to-robert-f-kennedy-jr/285485/ An Open Letter to Robert F. Kennedy Jr]» [نامه‌ای سرگشاده به رابرت اف. کندی پسر] (۱۱ اوت ۲۰۲۳) مینت‌پرس نیوز. [https://web.archive.org/web/20230812011330/https://www.mintpressnews.com/an-open-letter-to-robert-f-kennedy-jr/285485/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۱۲ اوت ۲۰۲۳. (به انگلیسی)</ref> کرانهٔ باختری که توسط [[تشکیلات خودگران فلسطین]] کنترل می‌شود، در خاور فلسطین قرار داشته، از خاور با [[پادشاهی اردن هاشمی|اردن]] دارای مرز است و هم‌اکنون آماج شهرک‌نشینی غیرقانونی اسراییل است. غزه، که در کنترل [[جنبش مقاوت اسلامی]] قرار دارد، در جنوب باختری فلسطین جای داشته و از جنوب باختری با [[جمهوری عربی مصر|مصر]] دارای مرز است. فلسطین هم‌اکنون زیر تجاوز اسراییل به سر می‌برد که آغاز آن با [[جنگ و نسل‌کشی اسراییل و غزه|عملیات طوفان الاقصی]] در ۷ اکتبر رقم خورد.

== منبع‌ها ==
<references />

دولت فلسطین

2026-07-31T21:54:18Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

'''فلسطین'''، با نام رسمی '''دولت فلسطین'''، کشوری در آسیای باختری‌ست که تقریباً به‌کلی توسط [[دولت اسراییل|رژیم صهیونی]] اشغال شده و تنها [[نوار غزه|غزه]] و بخش‌هایی از [[کرانهٔ باختری]] در کنترل فلسطینینان باقی مانده‌است.<ref>«An Open Letter to Robert F. Kennedy Jr» [نامه‌ای سرگشاده به رابرت اف. کندی پسر] (۱۱ اوت ۲۰۲۳) مینت‌پرس نیوز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ اوت ۲۰۲۳.</ref> کرانهٔ باختری که توسط [[تشکیلات خودگران فلسطین]] کنترل می‌شود، در خاور فلسطین قرار داشته، از خاور با [[پادشاهی اردن هاشمی|اردن]] دارای مرز است و هم‌اکنون آماج شهرک‌نشینی غیرقانونی اسراییل است. غزه، که در کنترل [[جنبش مقاوت اسلامی]] قرار دارد، در جنوب باختری فلسطین جای داشته و از جنوب باختری با [[جمهوری عربی مصر|مصر]] دارای مرز است. فلسطین هم‌اکنون زیر تجاوز اسراییل به سر می‌برد که آغاز آن با [[جنگ و نسل‌کشی اسراییل و غزه|عملیات طوفان الاقصی]] در ۷ اکتبر رقم خورد.

== منبع‌ها ==
<references />

جمهوری دموکراتیک خلق لائوس

2026-07-31T21:00:25Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

'''جمهوری دموکراتیک خلق لائوس''' (به لائوسی: ''ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ'') که گاه تنها با نام '''لائوس''' نیز شناخته می‌شود، کشوری [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] در جنوب شرق آسیا است. لائوس با [[جمهوری خلق چین|چین]] و [[جمهوری اتحادیهٔ میانمار|میانمار]] در شمال غربی، [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]] در خاور، [[پادشاهی کامبوج|کامبوج]] در جنوب شرقی، و [[پادشاهی تایلند|تایلند]] در جنوب غربی خود دارای مرز زمینی بوده و تنها کشور محصور در خشکی در جنوب شرق آسیاست.

لائوس از طریق جنبشی آزادی‌بخش سوسیالیستی به رهبری [[کایسون فوم‌ویهان]] به استقلال خود از حاکمیت [[استعمار|استعماری]] [[جمهوری فرانسه|فرانسه]] دست یافت. به گفتهٔ قانون اساسی لائوس، حزب انقلابی خلق لائوس «دولت دموکراتیک خلق بوده» و از «حقوق مردم چندقومیتی همهٔ طبقه‌های جامعه، که [[کارپیشه|کارگران]]، [[دهقانان|کشاورزان]] و [[روشنفکران]] بخش‌های کلیدی آنند» دفاع می‌کند.<ref>قانون اساسی جمهوری دموکراتیک خلق لائوس. ([https://www.constituteproject.org/constitution/Laos_2003.pdf?lang=en پی‌دی‌اف])</ref>

جمهوری دموکراتیک خلق لائوس یکی از تنها پنج دولت سوسیالیستی کنونی (در کنار ویتنام، [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کرهٔ خلق]]، و چین) است. جمهوری دموکراتیک خلق لائوس از [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] و اندیشهٔ کایسون فوم‌ویهان به‌عنوان مرام و ایدئولوژی خود پیروی می‌کند.

== منبع‌ها ==
<references />

مارکسیسم

2026-07-26T22:11:34Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه پیام/خرده}}
[[File:Marx_and_Engels_1848.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Marx_and_Engels_1848.png|بندانگشتی|نگاره‌ای از بنیان‌گذاران سوسیالیسم علمی، کارل مارکس و فریدریش انگلس]]
مارکسیسم یا مارکس‌گرایی گونه‌ای جهان‌بینی علمی و مکتب اندیشه‌ای‌ست که نخستین بار به دست [[کارل مارکس]] و [[فریدریش انگلس]] ساخته شد. چارچوب نظری آنها ترکیبی بود از سوسیالیسم آرمان‌شهری فرانسوی، اقتصاد سیاسی بریتانیایی و فلسفهٔ کلاسیک آلمانی. از سدهٔ نوزدهم مارکسیسم به چندین جریان متفاوت همچون [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، [[مائوییسم]] یا [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]]، [[اندیشهٔ هو شی مین]] و مکتب‌های دیگری تبدیل شد. جهان‌بینی علمی مارکسیستی از راه مطالعهٔ رشد تاریخی و اجتماعی برپایهٔ روش [[ماده‌باوری تاریخی]] توسعه یافته‌است.

مارکس و انگلس درآغاز [[سوسیالیسم علمی]] را در مبارزه با سوسیالیست‌های آرمان‌گرا ایجاد کردند و با نشر [[سرمایه، جلد اول|جلد اول سرمایه]] به موفقیتی بی‌سابقه دست یافتند. مارکسیسم در سدهٔ بیستم با نخستین کوشش موفق در برپاسازی [[خودکامگی کارپیشگان]] و مشارکت‌های [[لنینیسم|لنینیستی]] به آن از جایگاهی برجسته‌تر برخوردار شد.

== تاریخچه ==
مارکس و انگلس به بازاندیشی موشکافانهٔ اندیشه‌های اجتماعی و دانشی پیشین بشریت پرداختند، دستاوردهای آنها را بازنگریستند و تجربهٔ [[مبارزهٔ طبقاتی|مبارزه‌های طبقاتی]] و جنبش‌های انقلابی توده‌های کارگری را خلاصه کردند.

مارکس‌گرایی به‌عنوان سیستم نظری‌ای کامل، در راه همبستگی با کنش‌های جنبش‌های کارگری و مبارزه‌های انقلابی در کشورهای مختلف، در طول پیکار با گرایش‌های ایدئولوژیکی اشتباه، پرخطا و گوناگون و همچنین در جریان پژوهش دربارهٔ مشکل‌های نو و موقعیت‌های تازه‌ای که پیشرفت زمان پیش آورد گسترش و توسعه یافت.

پس‌از مرگ مارکس و انگلس، ادامه‌دهندگان راه آنها پیشرفت دادن مارکسیسم را در پی گرفتند. [[ولادیمیر لنین|لنین]] با ترکیب مارکس‌گرایی و تجربهٔ عملی [[انقلاب اکتبر|انقلاب روسیه]] کمک کرد و نظریهٔ [[امپریالیسم|امپریالیسم و سلطه‌گری]] در مارکسیسم را به وجود آورد. او نظریهٔ مارکس و انگلس در زمینهٔ انقلاب کارپیشه‌ای و خودکامگی کارپیشگان را توسعه داد و رهنامهٔ برپاسازی گونهٔ تازه‌ای از حزب کارپیشه‌ای، [[حزب پیشتاز]]، را مطرح کرد. لنین تجربهٔ عملی روسیهٔ شوروی را خلاصه کرد و اصل‌های بنیادی برای ساخت سوسیالیستی و نظریهٔ راهنمای آن را پیش آورد. پیشرفتی که لنین برای مارکس‌گرایی رقم زد آن را به زمانه‌ای نو، یعنی زمانهٔ لنینیسم، وارد کرد.

=== انقلاب روسیه و اتحاد جماهیر شوروی ===
در نتیجهٔ انقلاب اکتبر در ۱۹۱۷ (۱۲۹۶ خورشیدی) [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] با شکست [[جمهوری روسیه]] قدرت را به دست گرفتند. بلشویک‌ها نخستین [[دولت سوسیالیستی]] را برپایهٔ اندیشه‌های مردم‌سالاری شورایی و لنینیسم بر پا کردند. دولت فدرال تازه‌تأسیس آنها قول داد که روسیه را از [[جنگ جهانی اول]] کنار کشیده و یک دولت کارگری انقلابی را بر پا سازد. پس‌از انقلاب اکتبر، دولت شورایی گرفتار مبارزاتی با جنبش سفید و چندین جنبش استقلال‌طلب در [[جنگ داخلی روسیه]] شد. این برههٔ زمانی برای شکل‌گیری بسیاری از سیاست‌های سوسیالیستی در آن و گسترش اندیشه‌های سوسیالیستی تازه‌ای که بیشتر شکل مارکسیسم‌لنینیسم را به خود داشتند معروف است.

دولت نوپای شوروی در ۱۹۱۹ آکادمی کمونیستی و [[کانون مارکس-انگلس-لنین]] را برای پژوهش رهنامه‌ای مارکسیستی و همچنین نشر سندهای مرامی و پژوهشی رسمی برای حزب کمونیست روسیه بر پا کرد. با مرگ لنین در ۱۹۲۴ (۱۳۰۲ خورشیدی)، کشمکشی درونی در جنبش کمونیستی شوروی به وجود آمد. این کشمکش بیشتر میان [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] به‌عنوان اپوزیسیون راست و [[لئون تروتسکی]] به‌عنوان اپوزیسیون چپ بود و از تفسیر متفاوت دو جناح از نظریهٔ مارکسیستی و لنینیستی برپایهٔ وضعیت وقت [[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]] سرچشمه می‌گرفت.

استالین به‌روشنی بیان کرد که مارکس‌گرایی «دشمن برابری‌خواهی‌ست» چون «نمی‌توان همه را به داشتن نیازها و سلیقه‌های یکسان واداشت، نمی‌توان همهٔ مردم را وادار ساخت که زندگی شخصی‌شان را برپایهٔ یک مدل همگانی بگذرانند» و همچنین یادآوری کرد که مارکسیسم برابری را به‌عنوان یکسان کردن تفاوت‌های طبقاتی می‌شناسد نه یکسانیدن نیازهای شخصی یا استانداردهای زندگی.<ref>دومنیکو لوسوردو، دیوید فِرِیرا (۲۰۲۰). «''Stalin: The History and Critique of a Black Legend''» [استالین: نقد و تاریخچهٔ افسانه‌ای سیاه]. ص. ۴۵.</ref> او پی برد که کارگران جدا از انگیزهٔ اخلاقی به انگیزهٔ مادی نیز نیاز دارند.<ref>دومنیکو لوسوردو، دیوید فِرِیرا (۲۰۲۰). «''Stalin: The History and Critique of a Black Legend''» [استالین: نقد و تاریخچهٔ افسانه‌ای سیاه]. ص. ۴۶.</ref>

=== انقلاب چین ===
در اواخر جنگ چین و ژاپن و بیشتر در [[جنگ جهانی دوم]]، انقلاب کمونیستی چین در بستر جنگ داخلی چین رخ داد. [[حزب کمونیست چین]]، به رهبری [[مائو تسه‌تونگ]]، نظریه‌های بنیادی مارکس‌گرایی را با تاریخ و کردار اجتماعی چین تلفیق کرده و اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ را بنیان نهاد. [[جمهوری خلق چین]] در ۱۹۴۹ (۱۳۲۸ خورشیدی) برپایهٔ اندیشه‌های مارکس، انگلس، لنین و استالین بنیان‌گذاری شد.

=== اواخر سدهٔ بیستم ===
[[انقلاب کوبا]] در ۱۹۵۹ (۱۳۳۷ خورشیدی) به پیروزی [[فیدل کاسترو]] و جنبش ۲۶ ژوئیهٔ او انجامید. با اینکه انقلاب آشکارا سوسیالیستی یا مارکسیستی نبود، پس‌از پیروزی آن کاسترو به جایگاه نخست‌وزیری رسیده، مدل توسعهٔ سوسیالیستی لنینیسم را در پیش گرفت و با شوروی متحد شد.

== نظریه ==
مارکس در [[بیانیهٔ حزب کمونیست]] چنین می‌‌گوید:

نظریهٔ کمونیست‌ها می‌تواند در یک جمله خلاصه شود: براندازی [[دارایی خصوصی]].<ref>کارل مارکس، فریدریش انگلس (۱۸۴۸). «''بیانیهٔ حزب کمونیست''».</ref>

نظریهٔ مارکسیستی می‌تواند به سه بخش تقسیم گردد که هر کدام در دوره‌ای متفاوت از زندگی او ریشه دارد: فلسفهٔ مارکس‌گرایانه که الهام‌گرفته از فلسفهٔ آلمانی‌ست، نظریهٔ سیاسی مارکس‌گرایانه که الهام‌گرفته از سوسیالیسم فرانسه‌ای بوده و اقتصاد مارکسی که از اقتصاد سیاسی انگلیسی الهام گرفته شده‌است.<ref name=":0">وی.آی. لنین (۱۹۱۳). «''The Three Sources and Three Component Parts of Marxism''» [سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی]</ref> مارکس‌گرایی مانند مکتب‌های اندیشه‌ای که در تضاد آن می‌ایستند راهنمایی به سوی عمل و کنش‌گری‌ست. ولی برخلاف آنها، مارکس‌گرایی رهنمایی‌ست برای روز‌های پس‌از [[انقلاب]].

=== فلسفه ===
فلسفهٔ مارکس‌گرایانه فلسفه‌ای ماده‌باورانه است و اصل و بنیاد آن به [[ماده‌باوری دیالکتیکی]] و [[ماده‌باوری تاریخی|تاریخی]] وابسته است. مارکس درآغاز از دانش‌پژوهان هگلی بود و بیشتر زمان‌ها به ارتباط با [[هگلیان چپ‌گرا|هگلیان جوان]]، گروهی از فلسفه‌دانان هگلی رادیکال در آلمان، می‌پرداخت. او مانند بسیاری از هگلیان جوان دیگر از گروه فاصله گرفت ولی فلسفه‌اش همچنان از همان بنیاد بهره می‌برد.<ref name=":0" />

=== سیاست ===
اندیشهٔ سیاسی مارکسیستی از نامدارترین میراث مارکس به شمار می‌آید. درآغاز دیدگاه سوسیالیست‌های فرانسوی‌ای همچون [[رابرت اوون|رابرت اووِن]]، [[هانری سن‌سیمون]] و [[شارل فوریه|شارل فوُریه]] مارکس را به خود ترغیب کرده بود.<ref name=":0" /> ولی با گذر زمان او نظریه‌های آنها را رد کرده و آن را [[سوسیالیسم تخیلی]] یا تخیلی نامید و به‌جای آن سوسیالیسم علمی را پیش آورد.

=== اقتصاد ===
اقتصاد سیاسی مارکسیستی کاربستی از فلسفهٔ مارکس به اقتصاد [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دارانه]] است. نظریه‌های او با الهام‌گیری از اقتصاددانان سیاسی بریتانیایی، [[آدام اسمیت]] و [[دیوید ریکاردو]]، شکل گرفتند.<ref name=":0" /> مارکس آشکار ساخت که می‌توان سرمایه‌داری را از راه تضادهای خود آن واکافت. او نیز همین کار را با کتاب [[سرمایه، جلد اول|سرمایه]] آغاز کرد.

== منبع‌ها ==
<references />

جوزف استالین

2026-07-26T22:09:30Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه اطلاعات سیاستمداران|name=ژوزف استالین|native_name=Иосиф Сталин იოსებ სტალინი|birth_name=یُسِب بِساریُنیس دزِ جوغاشویلی|birth_date=۱۸ دسامبر ۱۸۷۸|birth_place=گوری، فرمانداری تفلیس، امپراتوری روسیه (گرجستان کنونی)|death_date=۵ مارس ۱۹۵۳|death_place=مسکو، جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی شوروی روسیه (RSFSR)، [[اتحاد جماهیر شوروی]]|death_cause=خونریزی مغزی|nationality=گرجستانی|political_party=حزب کمونیست اتحادیهٔ شوروی|image=File:Iosif_Stalin.jpg}}

یُسِب بِساریُنیس دزِ جوغاشویلی (۱۸ دسامبر ۱۸۷۸ تا ۵ مارس ۱۹۵۳)، بهتر شناخته‌شده با نام ژوزف استالین، [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیست]] انقلابی گرجی، نظریه‌پرداز سیاسی و رهبر انتخاب‌شدهٔ [[اتحاد جماهیر شوروی|اتحادیهٔ شوروی]] از ۳ آوریل ۱۹۲۲ تا ۱۶ اکتبر ۱۹۵۲ بود و چندین دوره را به‌عنوان دبیرکل [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی]] در این برههٔ زمانی گذراند.

هنگام رهبری استالین، شوروی زمانهٔ شگرفی از [[اشتراکی‌سازی]] و [[صنعتی‌سازی]] را به خود دید که تا اواخر دههٔ ۱۹۳۰ و اوایل دههٔ ۱۹۴۰ آن را از کشوری روستایی و عقب‌افتاده به ابرقدرتی [[سوسیالیسم|سوسیالیست]] تبدیل کرد. هنگام رهبری او شوروی نقش مهم و بنیادینی در شکست آلمان نازی و امپراتوری ژاپن در [[جنگ جهانی دوم]] داشت.

== شایعه‌های متداول ==

=== یهودی‌ستیزی ===
با اینکه [[یهودی‌ستیزی]] از ابزارهای تاریخی و پرکاربرد [[راست‌گرایی افراطی|راست‌گرایان تندرو]] و به‌ویژه [[فاشیسم|فاشیست‌ها]] است و [[نظریهٔ توطئه|نظریه‌های توطئه‌ای]] همچون «[[بلشویسم یهودی]]» و «بلشویسم فرهنگی» که ادعا بر وجود گروهی از یهودیان که قصد تصاحب جهان و چیرگی قومی و تباری دارند را به جنبش [[کمونیسم]] ربط می‌دهند. هم‌زمان، تاریخ‌دانانی بر این باورند که استالین نیز یهودی‌ستیز بوده است. با وجود اینکه در [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|روسیه]] پیش از [[انقلاب اکتبر]] تاریخچهٔ دراز و تاریکی از یهودی‌ستیزی وجود داشت، هیچ‌گونه مدرکی که اثبات کند استالین نیز از این دیدگاه‌ها برخوردار بود وجود ندارد. نامهٔ زیر که نوشتهٔ استالین است خلاف یهودی‌ستیزی او را اثبات می‌کند.<ref>استالین: [https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1931/01/12.htm MIA link پاسخی به پرسش خبرگزاری یهودی در ایالات متحدهٔ آمریکا].</ref>
{{نقل قول|در پاسخ به پرسش شما:

شوونیسم ملّی و نژادی سنگواره‌ای از رسم و رسوم آدم‌ستیزانه‌ٔ زمانهٔ آدم‌خواری‌ست. یهودی‌ستیزی، به‌عنوان گونه‌ای افراطی از شوونیسم نژادی یا نژادشیفتگی، خطرناک‌ترین بازماندهٔ عصر آدم‌خواری‌ست.

یهودی‌ستیزی برای بهره‌کشان همچون برق‌گیری‌ست که ضربه‌های مردم کارگر به [[سرمایه‌داری]] را به سوی دیگری منحرف می‌کند. یهودی‌ستیزی برای مردم کارگر همچون کژراهه‌ای که آنان را از راه درست به در می‌کند و در جنگلی گم می‌سازد خطرناک است. ازاین‌رو، کمونیست‌ها ازبرای [[انترناسیونالیسم|انترناسیونالیست]] بودن، نمی‌توانند چیزی جز دشمن سوگندخورده و آشتی‌ناپذیر یهودی‌ستیزی باشند.

در اتحاد شوروی، یهودی‌ستیزی با اشد مجازات به‌عنوان پدیده‌ای که عمیقاً با سامانهٔ شورایی ناسازگار است برخورد می‌شود. برپایهٔ قانون شوروی یهودی‌ستیزان فعال مستعد اعدام هستند.|ژوزف استالین|پاسخی به پرسش خبرگزاری یهودی در ایالات متحدهٔ آمریکا|}}
هنگام دبیرکلی استالین، یهودیان ۴.۳٪ عضوهای حزب را تشکیل می‌دادند که نسبت به سهم آنها از جمعیت کل شوروی بسیار بیشتر بود. کاگانویچ و لیتوینوف، عضوهایی هنگام رهبری استالین، هر دو یهودی بودند. در طول سال‌های آخر دههٔ ۱۹۳۰، با اینکه تنها ۱٪ از جمعیت شوروی یهودی بودند ۱۰٪ عضوهای کمیتهٔ مرکزی از یهودیان تشکیل شده بود.<ref>آلبرت سیمانسکی (۱۹۸۴). ''حقوق بشر در اتحاد شوروی''. صص. ۸۸ ۹۴.</ref>

=== حکومت یکه‌سالارانه ===
اینکه استالین دیکتاتور بوده و اراده و تصمیم‌های شخصی خود را بر کل کشور زور می‌کرده‌است در فضاهای [[بورژوازی|بورژوایی]] پذیرفته‌شده است. بااین‌همه، در طول جنگ بزرگ میهن‌پرستانه (جبههٔ شرقی جنگ جهانی دوم)، دفتر سیاسی و فرماندهی ارتش تصمیم ها را به‌اشتراک می‌گرفتند. اگر نمی‌توانستند به موافقت برسند، کمیسیونی از هر دو جناح مخالف می‌ساختند تا پیشنهادی تنظیم کنند. استالین، به‌عنوان فرماندهٔ کل قوای [[ارتش سرخ]] دیدگاه سرلشکران و سردارانش را در نظر می‌گرفت و به مشاورهٔ آنها نیز گوش می‌داد.<ref>لودو مارتینز (۱۹۹۶).«''Another View of Stalin''» ''[نقطه‌نگاه دیگری به استالین]''. صص. ۲۲۹ تا ۲۳۶.</ref>

کمیتهٔ مرکزی عمومی بارها استالین را برای دبیرکلی حزب کمونیست اتحادیهٔ شوروی انتخاب کرد.<ref>کانون مارکس-انگلس-لنین (۱۹۴۹). «''Joseph Stalin: a political biography''» [''ژوزف استالین: زندگی‌نامهٔ سیاسی'']. صص. ۳۴ تا ۴۸.</ref> همچنین، او چهار بار برای استعفا دادن کوشید ولی کمیتهٔ مرکزی اجازهٔ این کار را به او نداد.

== منبع‌ها ==
<references />

مارکسیسم-لنینیسم

2026-07-26T22:08:28Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

[[File:Marxism-leninism symbol.png|thumb|تصویر نشان‌دهندهٔ [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] و [[ولادیمیر لنین]] به‌عنوان بنیان‌گذاران اصلی مارکسیسم‌لنینیسم]]
<onlyinclude>
مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی چهارچوبی ایدئولوژیک است که از به کار بسته شدن نظریه‌های [[کارل مارکس|مارکس]] در رویهٔ [[انقلاب|انقلابی]] توسط [[ولادیمیر لنین]] و [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] سرچشمه می‌گیرد. این مرام برپایهٔ [[ماده‌باوری دیالکتیکی]]، [[ماده‌باوری تاریخی]] و [[اقتصاد سیاسی مارکسیستی]] و همچنین دیدگاه لنینیستی از [[استعمار]] و [[امپریالیسم]] بنیان‌گذاری شده‌است.

پس از موفقیت [[انقلاب اکتبر|انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]] و بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] در سال ۱۹۲۲، بسیاری از [[احزاب کمونیستی|حزب‌های کمونیست]] از سراسر جهان مارکسیسم‌لنینیسم را به‌عنوان ایدئولوژی سیاسی اصلی خود اتخاذ کردند. از انقلاب‌هایی که با به‌کارگیری چهارچوب مارکسیست‌لنینیسم به ثمر رسیده‌اند می‌توان انقلاب‌های [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]]، [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]]، [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[لائوس]] و [[جمهوری خلق چین|چین]] و همچنین برخی دیگر از جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ ملی و انقلابی در آفریقا و آسیا را نام برد.

امروزه مارکسیسم‌لنینیسم از پایه‌های نظری حزب‌های کمونیست حکومت‌مند در کشور‌های [[سوسیالیست فعلی]] همچون چین، کوبا، کره، لائوس و ویتنام به شمار می‌رود. این مرام، باور بسیاری از حزب‌های کمونیست است که در حال [[مبارزهٔ طبقاتی]] هستند.

==توسعه==
=== خاستگاه عبارت ===
در دههٔ ۱۹۲۰ عبارت مارکسیسم‌لنینیسم برای اولین بار توسط [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] با تلفیق نظریهٔ مارکسیستی و [[لنینیسم|اندیشه‌های لنین]] تعریف شد.

لنین هیچگاه از عبارت «لنینیسم» یا «مارکسیسم‌لنینیسم» استفاده نکرد. ولی ایده‌های او که برپایهٔ نظریه‌های کلاسیک مارکسیستی توسعه یافته بود توسط [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] و بسیاری کمونیست‌ها پس از او به‌عنوان پیشرفتی چشمگیر در مارکسیسم تلقی شد.

===متن‌های اولیه===
نوشته‌هایی که مارکسیسم‌لنینیسم را بنیان‌گذاری کردند ''[https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1924/foundations-leninism/index.htm مبانی لنینیسم] (۱۹۲۴)'' و ''[http://www.marx2mao.com/Stalin/CQL26.html دربارهٔ پرسش‌هایی در رابطه با لنینیسم] (۱۹۲۶)''، نوشتهٔ استالین و از مهم‌ترین بخش‌های مجموعهٔ ''مشکل‌های لنینیسم'' هستند؛ مجموعه‌ای از نوشته‌های استالین که مارکسیسم و لنینیسم را کاملاً تلفیق می‌کند. افزون‌برآن، ''[https://archive.org/details/historycpsushortcourse/mode/2up تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)]'' که به دست کمیسیون کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در ۱۹۳۸ تنظیم شد نیز نقش داشت.<ref>تام باتامور، فِرِنس فِهیر (۱۹۹۱)، مدخل «Soviet Marxism» [مارکسیسم شوروی‌ای] از «A Dictionary of Marxist Thought» [فرهنگ اندیشهٔ مارکسیستی]. (ضد شوروی ولی آموزنده)</ref>

== خصوصیات ==
=== ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی ===
{{Main article|ماده‌باوری دیالکتیکی}}از جایی که مارکسیسم‌لنینیسم از ایدئولوژی‌های مارکسیستی است، با اصل‌های ماده‌باوری دیالکتیکی مارکسیسم نیز تطابق دارد. ماده‌باوری دیالکتیکی از بنیادی‌ترین ابزارهای واکاوی و تحلیل برای هرگونه مرام مارکسیستی بوده و ازاین‌رو، از بخش‌های بنیادین مارکسیسم‌لنینیسم نیز به شمار می‌رود.

=== نقد امپریالیسم ===
{{Main article|امپریالیسم}}امپریالیسم یا [[امپریالیسم|نظام سلطه‌گری]] با توجه به توصیف لنین، بالاترین مرحلهٔ [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] است<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۶)، «[https://afgazad.com/Ketabxaneh/011014-F-PB-Imperialism-Baalaatarin.pdf امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]»</ref> که سلطه‌گری بر اقتصاد را توسط [[انحصارگرایی]] و [[صدور سرمایه|صادرات سرمایه]] به‌عنوان مهمترین اصل‌های [[استثمار]] و [[انباشتگی]] از جانب کشور‌های سرمایه‌دار پیشتاز در دست می‌گیرد. نظام سلطه‌گری از دیدگاه لنینیستی منحصر به دوران سرمایه‌داری است.

نظام سلطه‌گری باعث رقابت بی‌رحمانه‌ای میان کشورهای پیشتاز سرمایه‌داری برای افزایش شمار مستعمره‌ها و زمینه‌های تحت نفوذ خود می‌شود که در نهایت به جنگ‌های سلطه‌گرانه ختم می‌گردد. (برای مثال، جنگ جهانی اول که لنین شاهد آن بود)

=== اصل‌های سازماندهی حزب ===
{{Main article|مرکزگرایی دموکراتیک}}حزب‌های مارکسیست‌لنینیست اصولاً پیرو قاعدهٔ [[مرکزگرایی دموکراتیک|مرکزگرایی مردم‌سالارانه]] هستند. این قاعده به معنای وجود داشتن گفتگوی آزاد درون حزب و توسعهٔ دموکراتیک و مردم‌سالارانهٔ سیاست‌های حزب توسط کمیته‌ها و رهبران منتخب حزب است که پس‌از گزینش سیاست‌ها پیروی مطلق عضوهای حزب از آنها را می‌طلبد.

=== راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب ===
{{Main article|انقلاب}}مارکسیست‌لنینیست‌ها بر این عقیده‌اند که انقلاب‌های موفق تنها با عناصر خودجوش مردمی به نتیجه نمی‌رسند و نیاز به [[حزب پیشتاز]] دارند که با راهنمایی علمی و نظری در جنبش انقلابی به همراه رهبری تدبیرانه این جریان را به ثمره برساند. حزب پیشتاز (حزب کمونیست) از انقلابیانی تمام‌وقت ساخته می‌شود که گنجینه‌ای از دانش و تجربهٔ انقلابی هستند.

=== دیکتاتوری کارپیشگان در نظریه و در عمل ===
{{Main article|خودکامگی کارپیشگان}}مارکسیست‌لنینیست‌ها پیرو الگوی دومرحله‌ای [[کمونیسم]] هستند. مرحلهٔ آغازین یا همان «[[سوسیالیسم]]» که مرحلهٔ گذاری است میان نظام سرمایه‌داری و مرحلهٔ عالی کمونیسم که در آن پول و دیگر ویژگی‌های مخصوص سرمایه‌داری دیگر وجود ندارند. در مرحلهٔ آغازین همچنان نیاز به دولتی، که توسط کارپیشگان اداره می‌شود، وجود دارد تا از انقلاب در مقابل عناصر [[ضد انقلاب|ضد انقلابی]] دفاع کرده و جامعه را با راهنمایی خود از کردار سرمایه‌داری‌محور دور کرده و به سوی همکاری و «انجمن آزاد تولیدکنندگان» سوق دهد که تعیین‌کنندهٔ مرحلهٔ عالی کمونیسم است. مرحلهٔ آغازین را «دیکتاتوری کارپیشگان» یا «خودکامگی کارپیشگان» نیز می‌نامند.

باور بر نیاز وجود دیکتاتوری کارپیشگان، مارکسیسم‌لنینیسم را از گرایش‌های [[آنارشیسم|آنارشیستی]] برخی از نظریه‌های رهایی اجتماعی متمایز می‌کند.

==طبقه‌بندی==
مارکسیسم‌لنینیسم به‌طور کلی شامل حزب‌هایی‌ست که انقلاب ۱۹۱۷ روسیه را بنیادین در نظر می‌گیرند و دیگر تشکیلات سوسیالیستی که معمولاً فرصت‌طلب یا بازنگرش‌گرا بوده و انقلاب روسیه را نمی‌پذیرند را پس می‌زنند. بخشی از اینگونه تشکیلات بدین ترتیب هستند: '''[[سوسیالیسم آنارشیستی]]، [[کمونیسم اروپایی]]، [[آسترومارکسیسم|مارکسیسم اتریشی]]، [[برنشتاینیسم]]، [[سندیکالیسم]]، [[دی لئونیسم|دی‌لئونیسم]] و [[سوسیال دموکراسی|سوسیال‌دموکراسی]].'''

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[مارکسیسم‌لنینیسم‌مائوئیسم]]
* [[خوجه‌گرایی]]
* [[بازنگرش‌ستیزی]]
* [[نقل‌قول‌های مارکسیسم‌لنینیسم]]

== منابع ==
<references/>
[[Category:Marxism]] [[Category:Communism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]
[[Category:Marxism–Leninism]]
[[Category:Communist ideologies]]

انقلاب اکتبر

2026-07-26T22:05:22Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله، ترجمهٔ بخش آغازین و نام‌گذاری

'''انقلاب اکتبر'''، '''انقلاب بلشویکی'''، '''انقلاب روسیه'''، یا '''انقلاب کبیر سوسیالیستی اکتبر'''، [[انقلاب|انقلابی]] سوسیالیستی بود که در [[جمهوری روسیه|جمهوری بورژوایی روسیه]] و در ۷ نوامبر ۱۹۱۷ میلادی، پس‌از کناره‌گیری [[نیکلای دوم|تزار نیکولای رومانف]] و برپاشدن [[دولت موقت روسیه]] در مارس ۱۹۱۷ صورت گرفت. به دلیل ناکامی دولت موقت در خارج شدن از [[جنگ جهانی اول]] و پشتیبانی مردمی از [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] به رهبری [[ولادیمیر لنین]]، وضعیت [[قدرت دوگانه]] میان دولت و [[شورا|شوراهای کارگری]] به فروپاشی دولت موقت، و تأسیس [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی]]‎‏ در همان سال انجامید.

انقلاب اکتبر توجه بین‌المللی شگرفی را به خود جلب کرد، تبدیل به انگیزه‌ای برای مداخلهٔ نظامی توسط [[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]]، [[پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی|بریتانیا]] و دیگر کشورها شد، و به آغاز رویدادهای [[جنگ داخلی روسیه]] انجامید. از شاهدان عینی کلیدی انقلاب اکتبر می‌توان [[جان رید]] را نام برد.

== نام‌گذاری ==
انقلاب اکتبر در واقع برپایهٔ گاه‌شماری میلادی نوین در هفتم نوامبر رخ داد. بااین‌همه، برپایهٔ گاه‌شماری میلادی روسی که تا پیش‌از انقلاب به کار می‌رفت، تاریخ روز برابر با ۲۵ اکتبر بود و از همین رو نام انقلاب اکتبر بر آن نهاده شد.

== همچنین بنگرید به ==

* [[اتحاد جماهیر شوروی|اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی]]
* [[انقلاب فوریه]]

مارکسیسم-لنینیسم

2026-07-25T20:33:51Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

[[File:Marxism-leninism symbol.png|thumb|تصویر نشان‌دهندهٔ [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] و [[ولادیمیر لنین]] به‌عنوان بنیان‌گذاران اصلی مارکسیسم‌لنینیسم]]
<onlyinclude>
مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی چهارچوبی ایدئولوژیک است که از به کار بسته شدن نظریه‌های [[کارل مارکس|مارکس]] در رویهٔ [[انقلابی]] توسط [[ولادیمیر لنین]] و [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] سرچشمه می‌گیرد. این مرام برپایهٔ [[ماده‌باوری دیالکتیکی]]، [[ماده‌باوری تاریخی]] و [[اقتصاد سیاسی مارکسیستی]] و همچنین دیدگاه لنینیستی از [[استعمار]] و [[امپریالیسم]] بنیان‌گذاری شده‌است.

پس از موفقیت [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]] و بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] در سال ۱۹۲۲، بسیاری از [[احزاب کمونیستی|حزب‌های کمونیست]] از سراسر جهان مارکسیسم‌لنینیسم را به‌عنوان ایدئولوژی سیاسی اصلی خود اتخاذ کردند. از انقلاب‌هایی که با به‌کارگیری چهارچوب مارکسیست‌لنینیسم به ثمر رسیده‌اند می‌توان انقلاب‌های [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]]، [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]]، [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[لائوس]] و [[جمهوری خلق چین|چین]] و همچنین برخی دیگر از جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ ملی و انقلابی در آفریقا و آسیا را نام برد.

امروزه مارکسیسم‌لنینیسم از پایه‌های نظری حزب‌های کمونیست حکومت‌مند در کشور‌های [[سوسیالیست فعلی]] همچون چین، کوبا، کره، لائوس و ویتنام به شمار می‌رود. این مرام، باور بسیاری از حزب‌های کمونیست است که در حال [[مبارزهٔ طبقاتی]] هستند.

==توسعه==
=== خاستگاه عبارت ===
در دههٔ ۱۹۲۰ عبارت مارکسیسم‌لنینیسم برای اولین بار توسط [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] با تلفیق نظریهٔ مارکسیستی و [[لنینیسم|اندیشه‌های لنین]] تعریف شد.

لنین هیچگاه از عبارت «لنینیسم» یا «مارکسیسم‌لنینیسم» استفاده نکرد. ولی ایده‌های او که برپایهٔ نظریه‌های کلاسیک مارکسیستی توسعه یافته بود توسط [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] و بسیاری کمونیست‌ها پس از او به‌عنوان پیشرفتی چشمگیر در مارکسیسم تلقی شد.

===متن‌های اولیه===
نوشته‌هایی که مارکسیسم‌لنینیسم را بنیان‌گذاری کردند ''[https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1924/foundations-leninism/index.htm مبانی لنینیسم] (۱۹۲۴)'' و ''[http://www.marx2mao.com/Stalin/CQL26.html دربارهٔ پرسش‌هایی در رابطه با لنینیسم] (۱۹۲۶)''، نوشتهٔ استالین و از مهم‌ترین بخش‌های مجموعهٔ ''مشکل‌های لنینیسم'' هستند؛ مجموعه‌ای از نوشته‌های استالین که مارکسیسم و لنینیسم را کاملاً تلفیق می‌کند. افزون‌برآن، ''[https://archive.org/details/historycpsushortcourse/mode/2up تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)]'' که به دست کمیسیون کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در ۱۹۳۸ تنظیم شد نیز نقش داشت.<ref>تام باتامور، فِرِنس فِهیر (۱۹۹۱)، مدخل «Soviet Marxism» [مارکسیسم شوروی‌ای] از «A Dictionary of Marxist Thought» [فرهنگ اندیشهٔ مارکسیستی]. (ضد شوروی ولی آموزنده)</ref>

== خصوصیات ==
=== ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی ===
{{Main article|ماده‌باوری دیالکتیکی}}از جایی که مارکسیسم‌لنینیسم از ایدئولوژی‌های مارکسیستی است، با اصل‌های ماده‌باوری دیالکتیکی مارکسیسم نیز تطابق دارد. ماده‌باوری دیالکتیکی از بنیادی‌ترین ابزارهای واکاوی و تحلیل برای هرگونه مرام مارکسیستی بوده و ازاین‌رو، از بخش‌های بنیادین مارکسیسم‌لنینیسم نیز به شمار می‌رود.

=== نقد امپریالیسم ===
{{Main article|امپریالیسم}}امپریالیسم یا [[امپریالیسم|نظام سلطه‌گری]] با توجه به توصیف لنین، بالاترین مرحلهٔ [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] است<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۶)، «[https://afgazad.com/Ketabxaneh/011014-F-PB-Imperialism-Baalaatarin.pdf امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]»</ref> که سلطه‌گری بر اقتصاد را توسط [[انحصارگرایی]] و [[صدور سرمایه|صادرات سرمایه]] به‌عنوان مهمترین اصل‌های [[استثمار]] و [[انباشتگی]] از جانب کشور‌های سرمایه‌دار پیشتاز در دست می‌گیرد. نظام سلطه‌گری از دیدگاه لنینیستی منحصر به دوران سرمایه‌داری است.

نظام سلطه‌گری باعث رقابت بی‌رحمانه‌ای میان کشورهای پیشتاز سرمایه‌داری برای افزایش شمار مستعمره‌ها و زمینه‌های تحت نفوذ خود می‌شود که در نهایت به جنگ‌های سلطه‌گرانه ختم می‌گردد. (برای مثال، جنگ جهانی اول که لنین شاهد آن بود)

=== اصل‌های سازماندهی حزب ===
{{Main article|مرکزگرایی دموکراتیک}}حزب‌های مارکسیست‌لنینیست اصولاً پیرو قاعدهٔ [[مرکزگرایی دموکراتیک|مرکزگرایی مردم‌سالارانه]] هستند. این قاعده به معنای وجود داشتن گفتگوی آزاد درون حزب و توسعهٔ دموکراتیک و مردم‌سالارانهٔ سیاست‌های حزب توسط کمیته‌ها و رهبران منتخب حزب است که پس‌از گزینش سیاست‌ها پیروی مطلق عضوهای حزب از آنها را می‌طلبد.

=== راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب ===
{{Main article|انقلاب}}مارکسیست‌لنینیست‌ها بر این عقیده‌اند که انقلاب‌های موفق تنها با عناصر خودجوش مردمی به نتیجه نمی‌رسند و نیاز به [[حزب پیشتاز]] دارند که با راهنمایی علمی و نظری در جنبش انقلابی به همراه رهبری تدبیرانه این جریان را به ثمره برساند. حزب پیشتاز (حزب کمونیست) از انقلابیانی تمام‌وقت ساخته می‌شود که گنجینه‌ای از دانش و تجربهٔ انقلابی هستند.

=== دیکتاتوری کارپیشگان در نظریه و در عمل ===
{{Main article|خودکامگی کارپیشگان}}مارکسیست‌لنینیست‌ها پیرو الگوی دومرحله‌ای [[کمونیسم]] هستند. مرحلهٔ آغازین یا همان «[[سوسیالیسم]]» که مرحلهٔ گذاری است میان نظام سرمایه‌داری و مرحلهٔ عالی کمونیسم که در آن پول و دیگر ویژگی‌های مخصوص سرمایه‌داری دیگر وجود ندارند. در مرحلهٔ آغازین همچنان نیاز به دولتی، که توسط کارپیشگان اداره می‌شود، وجود دارد تا از انقلاب در مقابل عناصر [[ضد انقلاب|ضد انقلابی]] دفاع کرده و جامعه را با راهنمایی خود از کردار سرمایه‌داری‌محور دور کرده و به سوی همکاری و «انجمن آزاد تولیدکنندگان» سوق دهد که تعیین‌کنندهٔ مرحلهٔ عالی کمونیسم است. مرحلهٔ آغازین را «دیکتاتوری کارپیشگان» یا «خودکامگی کارپیشگان» نیز می‌نامند.

باور بر نیاز وجود دیکتاتوری کارپیشگان، مارکسیسم‌لنینیسم را از گرایش‌های [[آنارشیسم|آنارشیستی]] برخی از نظریه‌های رهایی اجتماعی متمایز می‌کند.

==طبقه‌بندی==
مارکسیسم‌لنینیسم به‌طور کلی شامل حزب‌هایی‌ست که انقلاب ۱۹۱۷ روسیه را بنیادین در نظر می‌گیرند و دیگر تشکیلات سوسیالیستی که معمولاً فرصت‌طلب یا بازنگرش‌گرا بوده و انقلاب روسیه را نمی‌پذیرند را پس می‌زنند. بخشی از اینگونه تشکیلات بدین ترتیب هستند: '''[[سوسیالیسم آنارشیستی]]، [[کمونیسم اروپایی]]، [[آسترومارکسیسم|مارکسیسم اتریشی]]، [[برنشتاینیسم]]، [[سندیکالیسم]]، [[دی لئونیسم|دی‌لئونیسم]] و [[سوسیال دموکراسی|سوسیال‌دموکراسی]].'''

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[مارکسیسم‌لنینیسم‌مائوئیسم]]
* [[خوجه‌گرایی]]
* [[بازنگرش‌ستیزی]]
* [[نقل‌قول‌های مارکسیسم‌لنینیسم]]

== منابع ==
<references/>
[[Category:Marxism]] [[Category:Communism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]
[[Category:Marxism–Leninism]]
[[Category:Communist ideologies]]

اتحاد جماهیر شوروی

2026-07-25T20:33:04Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه پیام/خرده}}

'''اتحاد جماهیر شوروی''' (نام رسمی: اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی (USSR))، اتحادی فراملیتی تشکیل‌شده از دولت‌های سوسیالیستیِ مارکسیست‌لنینیست بود که از تاریخ ۱۹۲۲ تا ۱۹۹۱ در اوراسیا وجود داشت.

شوروی پس از [[انقلاب اکتبر]] در ۱۹۲۲ به‌عنوان اتحادیه‌ای ساخته‌شده از چهار جمهوری سوسیالیستی، از جمله [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی قفقاز جنوبی شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی]] و [[جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی]] تأسیس شد. جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی|تاجیکستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی|ازبکستان]] شوروی نیز چند سال پس از تأسیس اتحادیه به آن پیوستند؛ قفقاز جنوبی شوروی در ۱۹۳۶ جای خود را به جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی|آذربایجان]]، [[جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی|ارمنستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی|گرجستان]] شوروی داد. از ۱۹۵۶ تا ۱۹۹۱ شوروی از ۱۵ جمهوری تشکیل شده بود که از میان آنها دو جمهوری در [[سازمان ملل متحد]] عضویت جداگانه داشتند.

شوروی، به‌عنوان نخستین دولت سوسیالیستی پایدار در تاریخ، جایگزین سیاسی نوآورانه‌ای برای طبقهٔ [[کارپیشه|کارپیشگان]] را پیش آورد. در زمانه‌ای که کارگران [[جبههٔ امپریالیسم|جهان غرب]] همچنان برای به دست آوردن حقوق [[اتحادیهٔ صنفی|صنفی]] خود در کوشش بودند این دستاوردی چشمگیر و تحسین‌برانگیز بود؛ قانون اساسی ۱۹۲۴ شوروی و قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی را می‌توان از پیشرفت‌گراترین دستاوردهای سیاسی تاریخ دانست.

شوروی در حالی توسعه یافت که هم از سوی دولت‌های [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دار]] و هم [[امپریالیسم]] جهانی زیر فشار شگرفی بود؛ چنانکه از آغاز [[جنگ داخلی روسیه]] در ۱۹۱۸ و در طول آن چندین بار توسط [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]]، [[ژاپن]]، لهستان و چندین قدرت اروپایی کوچک‌تر مورد تازش و تعرض قرار گرفت. برخی از این دست‌درازی‌ها موقتاً در براندازی شوراهای محلی موفق بوده و به‌جای آنها نظام‌های دست‌نشاندهٔ [[ضد کمونیسم|کمونیست‌ستیز]] را به قدرت رساند. بااین‌همه، تازش‌گران همچنان در جلوگیری از شکل‌گیری اتحادیهٔ شوروی ناتوان ماندند.

کمتر از دو دهه پس از تأسیس و هنگام [[جنگ جهانی دوم]]، تازش [[آلمان نازی|نازی‌ها]] به شوروی دومین جنگ امپریالیستی علیه آن را این بار با نام [[فاشیسم]] رقم زد. با اینکه فاشیست‌ها آسیب فاجعه‌باری به غرب شوروی وارد کرده بودند، درپایان، [[ارتش سرخ]] در عقب راندن نیروهای آلمان نازی پیروز بود و در ادامهٔ جنگ از مهم‌ترین دلیل‌های شکست [[نازیسم]] آلمانی در ۱۹۴۵ شد.

حتی با وجود همهٔ این دشواری‌ها، شوروی توانست به یکی از چشمگیرترین پیشرفت‌های اقتصادی در زمانهٔ نوین دست یابد. سوسیالیسمْ کشوری از بی‌سوادان و [[رعیت|رعیت‌هایی]] که گشنگی می‌کشیدند را به ابرقدرتی صنعتی تبدیل کرد که دارای تندرشدترین اقتصاد جهان بود. مردم شوروی از تندرست‌ترین و خوش‌سوادترین مردم جهان بوده و برخی از چشمگیرترین دستاوردهای دانشی و صنعتی تاریخ را به نام خود ثبت کردند. همچنین، شوروی الگوی بسیار اثرگذاری برای پروژه‌های سوسیالیستی پس‌از‌خود، همچون [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]]، [[جمهوری خلق چین|چین]] و [[جمهوری کوبا|کوبا]] را فراهم کرد.

از ۱۹۸۸، بسیاری از جمهوری‌های شوروی، پیش‌از [[سرنگونی اتحاد شوروی|سرنگونی غیرقانونی آن]] در ۱۹۹۱، آغاز به جدا شدن از شوروی کردند. قلمروی پیشین آن میان دولت‌های جانشین [[روسیه]]، [[لتونی]]، [[لیتوانی]]، [[استونی]]، [[بلاروس]]، [[اوکراین]]، [[پریدنستروی|پِریدْنِسترُوی]]، [[مولداوی]]، [[گرجستان]]، [[آذربایجان]]، [[ارمنستان]]، [[آبخازستان]]، [[اوستیای جنوبی]]، [[قرقیزستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[قزاقستان]]، [[تاجیکستان]] و [[جمهوری آرتساخ]] که تا ۲۰۲۴ (۱۴۰۲ خورشیدی) وجود داشت تقسیم شد.

== دولت ==
[[پرونده:مقایسهٔ سامانهٔ انتخاباتی شوروی با بریتانیا.png|بندانگشتی|نمودار قیاس سامانه‌های انتخاباتی شوروی و بریتانیا]]

=== انتخابات ===
تا پیش‌از ۱۹۳۶ (۱۳۱۵ خورشیدی)، اجاره‌دهندگان، [[بورژوازی|سرمایه‌داران]]، کشیش‌ها و [[روس‌های سفید|تزاری‌ها]] اجازهٔ رأی‌دهی نداشتند. قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی این محدودیت‌ها را از میان برداشت تا همهٔ شهروندانی که ۱۸ سال یا بیشتر داشتند، به‌استثنای بیماران روانی و تبهکارانی که از سوی دادگاه محرومیت حقوقی دریافت کرده بودند، بتوانند رأی دهند. برپایهٔ قانون اساسی ۱۹۲۴ (۱۳۰۲ خورشیدی)، مردم نمایندگان رده‌پایین را انتخاب کرده و نمایندگان رده‌بالاتر غیرمستقیم انتخاب می‌شدند. ولی با سر کار آمدن قانون اساسی ۱۹۳۶، همهٔ نمایندگان شورایی از ردهٔ محلی گرفته تا کل جماهیر شوروی با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شدند.<ref name=":0">ژوزف استالین (۱۹۳۹). «''تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)''»</ref>

=== شورای عالی ===
[[شورای عالی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی|شورای عالی جماهیر شوروی]] نهاد قانون‌گذار یا به عبارتی مجلس آن بود که هر چهار سال نمایندگان آن انتخاب می‌شدند. این شورا دارای دو شاخه یا بخش بود: [[شورای اتحاد]]، که برپایهٔ جمعیت انتخاب می‌شد، و [[شورای ملیت‌ها]]، که برپایهٔ خود جمهوری‌ها، جمهوری‌های خودمختار اتحاد شوروی، استان‌های خودمختار و منطقه‌های خودمختار شوروی انتخاب می‌شد. هر شاخه می‌توانست قانون‌گذاری کند با این شرط که قانون باید اکثریت رأی در هر دو شاخه را به دست آورد تا تصویب شود. هر شاخه یک رئیس کل و دو نایب‌رئیس را برای اداره کردن نشست‌هایشان انتخاب می‌کردند که سالی دوبار رخ می‌داد. هیئت رئیسهٔ شورای عالی نیز می‌توانست نشست‌های ویژه را تشکیل دهد.<ref name=":0" /> تا پیش‌از ۱۹۳۶، شورای عالی با نام مجلس شوراها و شورای اتحاد با نام شورای فدرال شناخته می‌شدند.<ref name=":1">دومین مجلس شوراهای کل اتحاد. «''قانون اساسی شوروی (۱۹۲۴)».''

</ref>

هرکدام از نمایندگان شورای فدرال به‌ازای هر ۲۵ هزار شهروند یا ۱۲۵ هزار ساکن روستا انتخاب می‌شدند.<ref name=":1" /> پس‌از ۱۹۳۶، شورای اتحاد برای هر ۳۰۰ هزار ساکن یک نماینده در خود داشت.<ref name=":0" />

از ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۶، شورای ملیت‌ها برای هر جمهوری اتحاد پنج نماینده و برای هر جمهوری و استان خودمختار یک نماینده داشت.<ref name=":1" /> در ۱۹۳۶، این قانون تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۲۵، هر جمهوری خودمختار ۱۰، هر استان خودمختار ۵ و هر منطقهٔ خودمختار دارای ۱ نماینده باشد.<ref name=":0" /> این روش دوباره در ۱۹۷۷ (۱۳۵۶ خورشیدی) تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۳۲ و هر جمهوری خودمختار ۱۱ نماینده داشته باشد.<ref>دولت اتحاد شوروی (۱۹۷۷). «''قانون اساسی شوروی (۱۹۷۷)''»</ref>

=== هیئت رئیسه ===
هیئت رئیسهٔ شورای عالی اتحاد شوروی در نشست‌های تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد. این هیئت از یک رئیس کل، یک وزیر، یک نایب‌رئیس از هر جمهوری اتحاد و ۲۴ عضو تشکیل می‌شد.<ref name=":1" />

=== شورای کمیسرهای خلق ===
[[شورای کمیسرهای خلق]] که با نام سونارکوم نیز شناخته می‌شود شاخهٔ اجرایی شوروی بود و در نشست تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد.<ref name=":1" />

=== دیوان عالی ===
دیوان عالی بالارده‌ترین دادگاه جماهیر شوروی بود که شورای عالی هر پنج سال آن را انتخاب می‌کرد.<ref name=":1" />

== منبع‌ها ==
<references />

جمهوری سوسیالیستی ویتنام

2026-07-25T20:31:12Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

'''جمهوری سوسیالیستی ویتنام''' (به ویتنامی: ''Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam'') که بیشتر با نام '''ویتنام''' از آن یاد می‌شود کشوری سوسیالیستی در شبه‌جزیرهٔ هندوچین در آسیای جنوب شرقی‌ست. ویتنام از شمال با [[جمهوری خلق چین|چین]] و از باختر با [[پادشاهی کامبوج|کامبوج]] و [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس|لائوس]] دارای مرز زمینی است. با اینکه پایتخت آن هانوی است پرجمعیت‌ترین شهر ویتنام شهر هوشی‌مین (با نام پیشین سایگون) می‌باشد. سرشماری ۲۰۲۴ میلادی جمعیت ویتنام برابر با ۱۰۰.۳ میلیون نفر اعلام کرد.<ref>https://www.gso.gov.vn/en/category/population/</ref> به گفتهٔ قانون اساسی ویتنام، «جمهوری سوسیالیستی ویتنام [[دولت سوسیالیستی|دولتی سوسیالیستی]]، قانون‌مند و مبتنی بر حاکمیت قانون بوده که از آن مردم، توسط مردم و در خدمت مردم است.»<ref>[https://web.archive.org/web/20190501011011/https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html#pKxAv0j1eAlwxQq9.97 قانون اساسی جمهوری سوسیالیستی ویتنام.]</ref>

جمهوری سوسیالیستی ویتنام یکی از تنها پنج دولت [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیستی]] جهان، از جمله [[جمهوری خلق چین|چین]]، [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کرهٔ خلق]] و [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس|لائوس]]، است. ویتنام در ۱۹۸۶ میلادی با به‌کاربندی [[اصلاحات اقتصادی دوی موی]] (بازیابی)، اقتصاد خود را به [[اقتصاد بازاری سوسیالیسم‌محور]] تبدیل کرد.

== منبع‌ها ==
<references />

اتحاد جماهیر شوروی

2026-07-21T19:55:03Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه پیام/خرده}}

'''اتحاد جماهیر شوروی''' (نام رسمی: اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی (USSR))، اتحادی فراملیتی تشکیل‌شده از دولت‌های سوسیالیستیِ مارکسیست‌لنینیست بود که از تاریخ ۱۹۲۲ تا ۱۹۹۱ در اوراسیا وجود داشت.

شوروی پس از [[انقلاب اکتبر]] در ۱۹۲۲ به‌عنوان اتحادیه‌ای ساخته‌شده از چهار جمهوری سوسیالیستی، از جمله [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی قفقاز جنوبی شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی]] و [[جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی]] تأسیس شد. جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی|تاجیکستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی|ازبکستان]] شوروی نیز چند سال پس از تأسیس اتحادیه به آن پیوستند؛ قفقاز جنوبی شوروی در ۱۹۳۶ جای خود را به جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی|آذربایجان]]، [[جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی|ارمنستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی|گرجستان]] شوروی داد. از ۱۹۵۶ تا ۱۹۹۱ شوروی از ۱۵ جمهوری تشکیل شده بود که از میان آنها دو جمهوری در [[سازمان ملل متحد]] عضویت جداگانه داشتند.

شوروی، به‌عنوان نخستین دولت سوسیالیستی پایدار در تاریخ، جایگزین سیاسی نوآورانه‌ای برای طبقهٔ [[کارپیشه|کارپیشگان]] را پیش آورد. در زمانه‌ای که کارگران [[جبههٔ امپریالیسم|جهان غرب]] همچنان برای به دست آوردن حقوق [[اتحادیهٔ صنفی|صنفی]] خود در کوشش بودند این دستاوردی چشمگیر و تحسین‌برانگیز بود؛ قانون اساسی ۱۹۲۴ شوروی و قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی را می‌توان از پیشرفت‌گراترین دستاوردهای سیاسی تاریخ دانست.

شوروی در حالی توسعه یافت که هم از سوی دولت‌های [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دار]] و هم [[امپریالیسم]] جهانی زیر فشار شگرفی بود؛ چنانکه از آغاز [[جنگ داخلی روسیه]] در ۱۹۱۸ و در طول آن چندین بار توسط [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]]، [[ژاپن]]، لهستان و چندین قدرت اروپایی کوچک‌تر مورد تازش و تعرض قرار گرفت. برخی از این دست‌درازی‌ها موقتاً در براندازی شوراهای محلی موفق بوده و به‌جای آنها نظام‌های دست‌نشاندهٔ [[ضد کمونیسم|کمونیست‌ستیز]] را به قدرت رساند. بااین‌همه، تازش‌گران همچنان در جلوگیری از شکل‌گیری اتحادیهٔ شوروی ناتوان ماندند.

کمتر از دو دهه پس از تأسیس و هنگام [[جنگ جهانی دوم]]، تازش [[آلمان نازی|نازی‌ها]] به شوروی دومین جنگ امپریالیستی علیه آن را این بار با نام [[فاشیسم]] رقم زد. با اینکه فاشیست‌ها آسیب فاجعه‌باری به غرب شوروی وارد کرده بودند، درپایان، [[ارتش سرخ]] در عقب راندن نیروهای آلمان نازی پیروز بود و در ادامهٔ جنگ از مهم‌ترین دلیل‌های شکست [[نازیسم]] آلمانی در ۱۹۴۵ شد.

حتی با وجود همهٔ این دشواری‌ها، شوروی توانست به یکی از چشمگیرترین پیشرفت‌های اقتصادی در زمانهٔ نوین دست یابد. سوسیالیسمْ کشوری از بی‌سوادان و [[رعیت|رعیت‌هایی]] که گشنگی می‌کشیدند را به ابرقدرتی صنعتی تبدیل کرد که دارای تندرشدترین اقتصاد جهان بود. مردم شوروی از تندرست‌ترین و خوش‌سوادترین مردم جهان بوده و برخی از چشمگیرترین دستاوردهای دانشی و صنعتی تاریخ را به نام خود ثبت کردند. همچنین، شوروی الگوی بسیار اثرگذاری برای پروژه‌های سوسیالیستی پس‌از‌خود، همچون [[ویتنام]]، [[جمهوری خلق چین|چین]] و [[جمهوری کوبا|کوبا]] را فراهم کرد.

از ۱۹۸۸، بسیاری از جمهوری‌های شوروی، پیش‌از [[سرنگونی اتحاد شوروی|سرنگونی غیرقانونی آن]] در ۱۹۹۱، آغاز به جدا شدن از شوروی کردند. قلمروی پیشین آن میان دولت‌های جانشین [[روسیه]]، [[لتونی]]، [[لیتوانی]]، [[استونی]]، [[بلاروس]]، [[اوکراین]]، [[پریدنستروی|پِریدْنِسترُوی]]، [[مولداوی]]، [[گرجستان]]، [[آذربایجان]]، [[ارمنستان]]، [[آبخازستان]]، [[اوستیای جنوبی]]، [[قرقیزستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[قزاقستان]]، [[تاجیکستان]] و [[جمهوری آرتساخ]] که تا ۲۰۲۴ (۱۴۰۲ خورشیدی) وجود داشت تقسیم شد.

== دولت ==
[[پرونده:مقایسهٔ سامانهٔ انتخاباتی شوروی با بریتانیا.png|بندانگشتی|نمودار قیاس سامانه‌های انتخاباتی شوروی و بریتانیا]]

=== انتخابات ===
تا پیش‌از ۱۹۳۶ (۱۳۱۵ خورشیدی)، اجاره‌دهندگان، [[بورژوازی|سرمایه‌داران]]، کشیش‌ها و [[روس‌های سفید|تزاری‌ها]] اجازهٔ رأی‌دهی نداشتند. قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی این محدودیت‌ها را از میان برداشت تا همهٔ شهروندانی که ۱۸ سال یا بیشتر داشتند، به‌استثنای بیماران روانی و تبهکارانی که از سوی دادگاه محرومیت حقوقی دریافت کرده بودند، بتوانند رأی دهند. برپایهٔ قانون اساسی ۱۹۲۴ (۱۳۰۲ خورشیدی)، مردم نمایندگان رده‌پایین را انتخاب کرده و نمایندگان رده‌بالاتر غیرمستقیم انتخاب می‌شدند. ولی با سر کار آمدن قانون اساسی ۱۹۳۶، همهٔ نمایندگان شورایی از ردهٔ محلی گرفته تا کل جماهیر شوروی با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شدند.<ref name=":0">ژوزف استالین (۱۹۳۹). «''تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)''»</ref>

=== شورای عالی ===
[[شورای عالی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی|شورای عالی جماهیر شوروی]] نهاد قانون‌گذار یا به عبارتی مجلس آن بود که هر چهار سال نمایندگان آن انتخاب می‌شدند. این شورا دارای دو شاخه یا بخش بود: [[شورای اتحاد]]، که برپایهٔ جمعیت انتخاب می‌شد، و [[شورای ملیت‌ها]]، که برپایهٔ خود جمهوری‌ها، جمهوری‌های خودمختار اتحاد شوروی، استان‌های خودمختار و منطقه‌های خودمختار شوروی انتخاب می‌شد. هر شاخه می‌توانست قانون‌گذاری کند با این شرط که قانون باید اکثریت رأی در هر دو شاخه را به دست آورد تا تصویب شود. هر شاخه یک رئیس کل و دو نایب‌رئیس را برای اداره کردن نشست‌هایشان انتخاب می‌کردند که سالی دوبار رخ می‌داد. هیئت رئیسهٔ شورای عالی نیز می‌توانست نشست‌های ویژه را تشکیل دهد.<ref name=":0" /> تا پیش‌از ۱۹۳۶، شورای عالی با نام مجلس شوراها و شورای اتحاد با نام شورای فدرال شناخته می‌شدند.<ref name=":1">دومین مجلس شوراهای کل اتحاد. «''قانون اساسی شوروی (۱۹۲۴)».''

</ref>

هرکدام از نمایندگان شورای فدرال به‌ازای هر ۲۵ هزار شهروند یا ۱۲۵ هزار ساکن روستا انتخاب می‌شدند.<ref name=":1" /> پس‌از ۱۹۳۶، شورای اتحاد برای هر ۳۰۰ هزار ساکن یک نماینده در خود داشت.<ref name=":0" />

از ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۶، شورای ملیت‌ها برای هر جمهوری اتحاد پنج نماینده و برای هر جمهوری و استان خودمختار یک نماینده داشت.<ref name=":1" /> در ۱۹۳۶، این قانون تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۲۵، هر جمهوری خودمختار ۱۰، هر استان خودمختار ۵ و هر منطقهٔ خودمختار دارای ۱ نماینده باشد.<ref name=":0" /> این روش دوباره در ۱۹۷۷ (۱۳۵۶ خورشیدی) تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۳۲ و هر جمهوری خودمختار ۱۱ نماینده داشته باشد.<ref>دولت اتحاد شوروی (۱۹۷۷). «''قانون اساسی شوروی (۱۹۷۷)''»</ref>

=== هیئت رئیسه ===
هیئت رئیسهٔ شورای عالی اتحاد شوروی در نشست‌های تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد. این هیئت از یک رئیس کل، یک وزیر، یک نایب‌رئیس از هر جمهوری اتحاد و ۲۴ عضو تشکیل می‌شد.<ref name=":1" />

=== شورای کمیسرهای خلق ===
[[شورای کمیسرهای خلق]] که با نام سونارکوم نیز شناخته می‌شود شاخهٔ اجرایی شوروی بود و در نشست تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد.<ref name=":1" />

=== دیوان عالی ===
دیوان عالی بالارده‌ترین دادگاه جماهیر شوروی بود که شورای عالی هر پنج سال آن را انتخاب می‌کرد.<ref name=":1" />

== منبع‌ها ==
<references />

مارکسیسم-لنینیسم

2026-07-21T19:51:25Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

[[File:Marxism-leninism symbol.png|thumb|تصویر نشان‌دهندهٔ [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] و [[ولادیمیر لنین]] به‌عنوان بنیان‌گذاران اصلی مارکسیسم‌لنینیسم]]
<onlyinclude>
مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی چهارچوبی ایدئولوژیک است که از به کار بسته شدن نظریه‌های [[کارل مارکس|مارکس]] در رویهٔ [[انقلابی]] توسط [[ولادیمیر لنین]] و [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] سرچشمه می‌گیرد. این مرام برپایهٔ [[ماده‌باوری دیالکتیکی]]، [[ماده‌باوری تاریخی]] و [[اقتصاد سیاسی مارکسیستی]] و همچنین دیدگاه لنینیستی از [[استعمار]] و [[امپریالیسم]] بنیان‌گذاری شده‌است.

پس از موفقیت [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]] و بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] در سال ۱۹۲۲، بسیاری از [[احزاب کمونیستی|حزب‌های کمونیست]] از سراسر جهان مارکسیسم‌لنینیسم را به‌عنوان ایدئولوژی سیاسی اصلی خود اتخاذ کردند. از انقلاب‌هایی که با به‌کارگیری چهارچوب مارکسیست‌لنینیسم به ثمر رسیده‌اند می‌توان انقلاب‌های [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]]، [[ویتنام]]، [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[لائوس]] و [[جمهوری خلق چین|چین]] و همچنین برخی دیگر از جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ ملی و انقلابی در آفریقا و آسیا را نام برد.

امروزه مارکسیسم‌لنینیسم از پایه‌های نظری حزب‌های کمونیست حکومت‌مند در کشور‌های [[سوسیالیست فعلی]] همچون چین، کوبا، کره، لائوس و ویتنام به شمار می‌رود. این مرام، باور بسیاری از حزب‌های کمونیست است که در حال [[مبارزهٔ طبقاتی]] هستند.

==توسعه==
=== خاستگاه عبارت ===
در دههٔ ۱۹۲۰ عبارت مارکسیسم‌لنینیسم برای اولین بار توسط [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] با تلفیق نظریهٔ مارکسیستی و [[لنینیسم|اندیشه‌های لنین]] تعریف شد.

لنین هیچگاه از عبارت «لنینیسم» یا «مارکسیسم‌لنینیسم» استفاده نکرد. ولی ایده‌های او که برپایهٔ نظریه‌های کلاسیک مارکسیستی توسعه یافته بود توسط [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] و بسیاری کمونیست‌ها پس از او به‌عنوان پیشرفتی چشمگیر در مارکسیسم تلقی شد.

===متن‌های اولیه===
نوشته‌هایی که مارکسیسم‌لنینیسم را بنیان‌گذاری کردند ''[https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1924/foundations-leninism/index.htm مبانی لنینیسم] (۱۹۲۴)'' و ''[http://www.marx2mao.com/Stalin/CQL26.html دربارهٔ پرسش‌هایی در رابطه با لنینیسم] (۱۹۲۶)''، نوشتهٔ استالین و از مهم‌ترین بخش‌های مجموعهٔ ''مشکل‌های لنینیسم'' هستند؛ مجموعه‌ای از نوشته‌های استالین که مارکسیسم و لنینیسم را کاملاً تلفیق می‌کند. افزون‌برآن، ''[https://archive.org/details/historycpsushortcourse/mode/2up تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)]'' که به دست کمیسیون کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در ۱۹۳۸ تنظیم شد نیز نقش داشت.<ref>تام باتامور، فِرِنس فِهیر (۱۹۹۱)، مدخل «Soviet Marxism» [مارکسیسم شوروی‌ای] از «A Dictionary of Marxist Thought» [فرهنگ اندیشهٔ مارکسیستی]. (ضد شوروی ولی آموزنده)</ref>

== خصوصیات ==
=== ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی ===
{{Main article|ماده‌باوری دیالکتیکی}}از جایی که مارکسیسم‌لنینیسم از ایدئولوژی‌های مارکسیستی است، با اصل‌های ماده‌باوری دیالکتیکی مارکسیسم نیز تطابق دارد. ماده‌باوری دیالکتیکی از بنیادی‌ترین ابزارهای واکاوی و تحلیل برای هرگونه مرام مارکسیستی بوده و ازاین‌رو، از بخش‌های بنیادین مارکسیسم‌لنینیسم نیز به شمار می‌رود.

=== نقد امپریالیسم ===
{{Main article|امپریالیسم}}امپریالیسم یا [[امپریالیسم|نظام سلطه‌گری]] با توجه به توصیف لنین، بالاترین مرحلهٔ [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] است<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۶)، «[https://afgazad.com/Ketabxaneh/011014-F-PB-Imperialism-Baalaatarin.pdf امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]»</ref> که سلطه‌گری بر اقتصاد را توسط [[انحصارگرایی]] و [[صدور سرمایه|صادرات سرمایه]] به‌عنوان مهمترین اصل‌های [[استثمار]] و [[انباشتگی]] از جانب کشور‌های سرمایه‌دار پیشتاز در دست می‌گیرد. نظام سلطه‌گری از دیدگاه لنینیستی منحصر به دوران سرمایه‌داری است.

نظام سلطه‌گری باعث رقابت بی‌رحمانه‌ای میان کشورهای پیشتاز سرمایه‌داری برای افزایش شمار مستعمره‌ها و زمینه‌های تحت نفوذ خود می‌شود که در نهایت به جنگ‌های سلطه‌گرانه ختم می‌گردد. (برای مثال، جنگ جهانی اول که لنین شاهد آن بود)

=== اصل‌های سازماندهی حزب ===
{{Main article|مرکزگرایی دموکراتیک}}حزب‌های مارکسیست‌لنینیست اصولاً پیرو قاعدهٔ [[مرکزگرایی دموکراتیک|مرکزگرایی مردم‌سالارانه]] هستند. این قاعده به معنای وجود داشتن گفتگوی آزاد درون حزب و توسعهٔ دموکراتیک و مردم‌سالارانهٔ سیاست‌های حزب توسط کمیته‌ها و رهبران منتخب حزب است که پس‌از گزینش سیاست‌ها پیروی مطلق عضوهای حزب از آنها را می‌طلبد.

=== راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب ===
{{Main article|انقلاب}}مارکسیست‌لنینیست‌ها بر این عقیده‌اند که انقلاب‌های موفق تنها با عناصر خودجوش مردمی به نتیجه نمی‌رسند و نیاز به [[حزب پیشتاز]] دارند که با راهنمایی علمی و نظری در جنبش انقلابی به همراه رهبری تدبیرانه این جریان را به ثمره برساند. حزب پیشتاز (حزب کمونیست) از انقلابیانی تمام‌وقت ساخته می‌شود که گنجینه‌ای از دانش و تجربهٔ انقلابی هستند.

=== دیکتاتوری کارپیشگان در نظریه و در عمل ===
{{Main article|خودکامگی کارپیشگان}}مارکسیست‌لنینیست‌ها پیرو الگوی دومرحله‌ای [[کمونیسم]] هستند. مرحلهٔ آغازین یا همان «[[سوسیالیسم]]» که مرحلهٔ گذاری است میان نظام سرمایه‌داری و مرحلهٔ عالی کمونیسم که در آن پول و دیگر ویژگی‌های مخصوص سرمایه‌داری دیگر وجود ندارند. در مرحلهٔ آغازین همچنان نیاز به دولتی، که توسط کارپیشگان اداره می‌شود، وجود دارد تا از انقلاب در مقابل عناصر [[ضد انقلاب|ضد انقلابی]] دفاع کرده و جامعه را با راهنمایی خود از کردار سرمایه‌داری‌محور دور کرده و به سوی همکاری و «انجمن آزاد تولیدکنندگان» سوق دهد که تعیین‌کنندهٔ مرحلهٔ عالی کمونیسم است. مرحلهٔ آغازین را «دیکتاتوری کارپیشگان» یا «خودکامگی کارپیشگان» نیز می‌نامند.

باور بر نیاز وجود دیکتاتوری کارپیشگان، مارکسیسم‌لنینیسم را از گرایش‌های [[آنارشیسم|آنارشیستی]] برخی از نظریه‌های رهایی اجتماعی متمایز می‌کند.

==طبقه‌بندی==
مارکسیسم‌لنینیسم به‌طور کلی شامل حزب‌هایی‌ست که انقلاب ۱۹۱۷ روسیه را بنیادین در نظر می‌گیرند و دیگر تشکیلات سوسیالیستی که معمولاً فرصت‌طلب یا بازنگرش‌گرا بوده و انقلاب روسیه را نمی‌پذیرند را پس می‌زنند. بخشی از اینگونه تشکیلات بدین ترتیب هستند: '''[[سوسیالیسم آنارشیستی]]، [[کمونیسم اروپایی]]، [[آسترومارکسیسم|مارکسیسم اتریشی]]، [[برنشتاینیسم]]، [[سندیکالیسم]]، [[دی لئونیسم|دی‌لئونیسم]] و [[سوسیال دموکراسی|سوسیال‌دموکراسی]].'''

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[مارکسیسم‌لنینیسم‌مائوئیسم]]
* [[خوجه‌گرایی]]
* [[بازنگرش‌ستیزی]]
* [[نقل‌قول‌های مارکسیسم‌لنینیسم]]

== منابع ==
<references/>
[[Category:Marxism]] [[Category:Communism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]
[[Category:Marxism–Leninism]]
[[Category:Communist ideologies]]

جمهوری کوبا

2026-07-21T19:47:46Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ تکه‌ای از بخش آغازین آن

'''کوبا'''، که با نام رسمی '''جمهوری کوبا''' (به اسپانیایی: República de Cuba) شناخته می‌شود، کشوری [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] در آمریکای شمالی‌ست که از جزیرهٔ کوبا، استان ایسلا دِ لا خوبنتود و چند مجمع‌الجزایر کوچک تشکیل شده‌است. کوبا از مرام [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] پیروی کرده و توسط [[حزب کمونیست کوبا]]، [[حزب پیشتاز]] [[کارپیشه|قشر کارگر]] کوبا، رهبری می‌شود.

جمهوری کوبا یکی از تنها پنج کشور سوسیالیستی جهان (از جمله، [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس|لائوس]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کرهٔ خلق]]، و [[جمهوری خلق چین|چین]]) است. کوبا در آغاز از [[اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده|اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده‌ای]] مانند [[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]] بهره می‌برد، ولی پس‌از [[سرنگونی اتحاد شوروی|سرنگونی غیرقانونی جماهیر شوروی]]، و در پی آن فقدان نفوذ [[بلوک سوسیالیستی]]، کوبا در برابر [[امبارگوی ایالات متحده علیه کوبا|امبارگوی]] [[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]] آسیب‌پذیرتر، و به سرمایه و دادوستد خارجی وابسته شد. از آن هنگام تاکنون، اصلاحات بازاری گسترده‌ای صورت گرفته‌اند.<ref>حزب کمونیست کوبا (۱۹۹۷). «''Economical resolution of the 5th Congress of the Communist Party of Cuba''» [قطعنامهٔ اقتصادی پنجمین کنگرهٔ حزب کمونیست کوبا].</ref>

خدمات درمانی کوبا در سرتاسر جهان معروف است و تقریباً در تمامی زمینه‌های ضروری بهداشت عمومی و دارو به موفقیت دست یافته‌است.<ref>کارول لین اسپوزیتو (۲۰۱۸). «''Against all odds: Cuba achieves healthcare for all – An analysis of Cuban healthcare.''» [با وجود همهٔ سختی‌ها: کوبا به خدمات درمانی برای همه دست یافت – تحلیلی از خدمات درمانی کوبا].</ref> کوبا همچنین با فرستادن پزشکان خود به ملت‌های کمتر توسعه‌یافته‌ای که از سامانه‌های خدمات درمانی پیشرفته‌ای برخوردارد نیستند، و افزون بر آن نوآوری‌های چشمگیر در زیست‌فناوری و داروسازی، به رواج و گسترش دیپلماسی خدمات درمانی می‌پردازد.<ref>جان ام. کیرک (۲۰۱۵). «''Healthcare without borders: Understanding Cuban medical internationalism''» [خدمات درمانی بدون مرز: آشنایی با انترناسیونالیسم پزشکی کوبا].</ref><ref>الکساندرا سیفرلین (۲۰۱۴). «''[https://time.com/3556670/ebola-cuba/ Why Cuba is so good at fighting ebola]''» [چرا کوبا در مبارزه با ایبولا به این اندازه عالی‌ست]. ''مجلهٔ تایم''. (به انگلیسی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

حزب کمونیست اتحاد شوروی

2026-07-20T23:12:23Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن تا بخش نام‌ها

'''حزب کمونیست اتحاد شوروی''' (به روسی: Коммунистическая партия Советского Союза; КПСС) یا '''حزب کمونیست اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی''' حزبی [[کمونیسم|کمونیست]] بود که از [[حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه]]، حزبی که در دومین کنگرهٔ خود در ۱۹۰۳ تأسیس شد، ریشه گرفت.<ref><blockquote>''«با وجود اینکه نخستین کنگرهٔ حزب سوسیال‌دموکرات روسیه در ۱۸۹۸ برگزار شده، و شکل‌گیری حزب را اعلام کرده بود، هنوز هیچ حزب واقعی‌ای ساخته نشده بود. هیچ‌گونه برنامهٔ حزبی یا قانون حزبی وجود نداشت. کمیتهٔ مرکزی حزب انتخاب‌شده در نخستین کنگره بازداشت شد و دوباره جایگزین نگشت، چراکه کسی برای جایگزین کردن آن نبود. حتی بدتر از آن، سردرگمی ایده‌شناختی و نبود انسجام سازمانی حزب پس‌از نخستین کنگره آشکارتر نیز شد.''</blockquote><blockquote>''[...]''</blockquote><blockquote>''[[ایسکرا]] میان گروه‌ها و حلقه‌های سوسیال‌دموکرات پراکنده ارتباط برقرار کرد و راه را برای گردهمایی دومین کنگرهٔ حزب آماده ساخت. در کنگرهٔ دوم، برگزارشده در ۱۹۰۳، حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه تشکیل شد، برنامهٔ حزب و قانون‌های آن تصویب، و ارگان‌های رهبری مرکزی حزب برپا شدند.»''</blockquote>[[جوزف استالین|ژوزف استالین]] (۱۹۳۸). «''History of the Communist Party of the Soviet Union (Bolsheviks)''» [تاریخچهٔ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)].</ref> حزب کمونیست اتحاد شوروی [[حزب پیشتاز|پیشتازان]] خلق‌های [[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]] را برای ساخت جامعهٔ [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] متحد ساخت.

حزب پیش‌از آن، حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه، در ۱۹۰۳ به دو جناح بلشویک (اکثریت) و [[منشویک‌ها|منشویک]] (اقلیت) تقسیم شد. حزب کمونیست اتحاد شوروی با ادامهٔ مشی سیاسی بلشویکی ظهور یافت.

بلشویک‌ها در ۱۹۱۸ نام خود را به حزب کمونیست روسیه (بلشویک‌ها)، در ۱۹۲۵ به حزب کمونیست تمام اتحادیه (بلشویک‌ها)، و در ۱۹۵۲ به حزب کمونیست اتحاد شوروی تغییر دادند.

== نام‌ها ==

* حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه (بلشویک‌ها)؛ ۱۹۱۷ تا ۱۹۱۸
* حزب کمونیست روسیه (بلشویک‌ها)؛ ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۵
* حزب کمونیست تمام اتحادیه (بلشویک‌ها)؛ ۱۹۲۵ تا ۱۹۵۲
* حزب کمونیست اتحاد شوروی؛ ۱۹۵۲ تا ۱۹۹۱

== منبع‌ها ==
<references />

جمهوری دموکراتیک خلق کره

2026-07-20T00:28:40Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ تکه‌ای از بخش آغازین آن

'''جمهوری دموکراتیک خلق کُره''' (به کُره‌ای: 조선민주주의인민공화국) که گاه '''کرهٔ خلق''' و بیشتر زمان‌ها، به‌اشتباه، از آن با نام '''کُرهٔ شمالی''' یاد می‌شود، کشوری [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] در آسیای خاوری‌ست. کُره یک ملت است، ولی نیمهٔ جنوبی آن توسط [[جمهوری کره|جمهوری کُرهٔ]] [[ضد کمونیسم|کمونیست‌ستیز]] و پشتیبانی‌شده از سوی [[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]]، که با نام کُرهٔ سرمایه‌داری نیز شناخته می‌شود در اشغال به سر می‌برد. پایتخت کُرهٔ خلق پیونگ‌یانگ است.

کرهٔ خلق توسط [[حزب کارگران کره|حزب کارگران کُره]] و [[جبههٔ دموکراتیک برای اتحاد دوبارهٔ کره|جبههٔ دموکراتیک برای اتحاد دوبارهٔ کُره]] رهبری می‌شود. به گفتهٔ قانون اساسی آن، کُرهٔ خلق «[[دولت سوسیالیستی]] مستقلی» است که از [[جوچه|مرام جوچه]]، که مشتقی از [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] است و نخستین بار [[کیم ایل‌سونگ]] آن را تنظیم کرد پیروی می‌کند.<ref>مادهٔ ۱ و ۳ [https://www.constituteproject.org/constitution/Peoples_Republic_of_Korea_1998.pdf?lang=en قانون اساسی جمهوری دموکراتیک خلق کره].</ref>

با اینکه کُرهٔ خلق با رهبری ایدئولوژیکی [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی به اختلاف برخورد، برخی نویسندگان همچنان آن را کشوری سوسیالیستی و مارکسیست‌لنینیستی می‌دانند.<ref>توماس استاک (۲۰۱۹). «''North Korea’s Marxism-Leninism: fraternal criticisms and the development of North Korean ideology in the 1960s''» [مارکسیسم‌لنینیسم کرهٔ شمالی: انتقادهای برادرانه و توسعهٔ ایدئولوژی کرهٔ شمالی در دههٔ ۱۹۶۰].</ref>

در ۲۰۱۷، وزیر امور خارجهٔ کرهٔ خلق، ری یونگ‌هو، در مجمع عمومی [[سازمان ملل متحد]] گفت: «ایالات متحده از نخستین روز بنیان‌گذاری کشورمان به [[تحریم اقتصادی|تحریم]] آن پرداخت، و تاریخچهٔ بیش از ۷۰سالهٔ جمهوری دموکراتیک خلق کره را می‌توان به بیانی تاریخچه‌ای از مبارزه خواند، تاریخچه‌ای از بر پا نگه داشتن و توسعه‌دهندگی خود زیر بی‌رحمانه‌ترین تحریم‌های جهان». ری همچنین توضیح داد که ماهیت موقعیت کنونی شبه‌جزیرهٔ کُره رودرویی میان کُرهٔ خلق و ایالات متحده است، چنان‌که کُرهٔ خلق برای دفاع از شأن ملی‌ خود و حق حاکمیت و استقلال خود علیه سیاست‌های خصمانه و تهدیدهای هسته‌ای ایالات متحده تلاش می‌کند، و خاطرنشان کرد که این ایالات متحده بود که برای نخستین بار [[سلاح هسته‌ای|سلاح‌های هسته‌ای]] را به شبه‌جزیرهٔ کُره وارد کرد. ری یادآوری کرد که «دلیل اصلی‌ای که جمهوری دموکراتیک خلق کره را به دست‌یابی به سلاح‌های هسته‌ای واداشت ایالات متحده بود، و کُره مجبور بود نیروی هسته‌ای خود را تقویت کند و به سطح کنونی برساند تا توانایی مقابله با ایالات متحده را داشته باشد [...] نیروی هسته‌ای ملی ما، در عمل، بازدارندهٔ جنگی‌ست برای پایان دادن به تهدیدهای هسته‌ای ایالات متحده و برای پیشگیری از تجاوز نظامی.»<ref>ری یونگ‌هو، وزیر امور خارجهٔ جمهوری دموکراتیک خلق کره. «[https://gadebate.un.org/sites/default/files/gastatements/72/kp_en.pdf Statement by H.E. Mr. RI YONG HO, Minister for Foreign Affairs of the Democratic People's Republic of Korea at the General Debate of the 72 Session of the United Nations General Assembly.]» [بیانیه از سوی جناب آقای یونگ‌هو، وزیر امور خارجهٔ جمهوری دموکراتیک خلق کره در هفتادودومین مناظرهٔ عمومی مجمع عمومی سازمان ملل متحد]. نیویورک، ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۷. [https://web.archive.org/web/20220709114619/https://gadebate.un.org/sites/default/files/gastatements/72/kp_en.pdf بایگانی‌شده] در ۲۸ اوت ۲۰۲۲. (به انگلیسی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

جمهوری خلق چین

2026-07-16T17:28:02Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

'''چین'''، با نام رسمی '''جمهوری خلق چین'''، کشوری [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] در آسیای شرقی‌ست.<ref>«[https://socialistchina.org/2022/01/16/western-experts-should-understand-chinas-building-of-socialism-from-chinas-perspective/ Western experts should understand China’s building of socialism from China’s perspective]» [کارشناسان غربی باید ساخت سوسیالیسم در چین را از دیدگاه چین بفهمند] (۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۲). ''[[دوستان چین سوسیالیستی]]''. (به انگلیسی)</ref> چین با ۱.۴۱ میلیارد جمعیت در سال ۲۰۲۶ میلادی دومین کشور پرجمعیت جهان است. رهبری آن بر عهدهٔ [[حزب کمونیست چین]] (سی‌پی‌سی) است. برپایهٔ آمارها، حزب کمونیست چین در ژوئن ۲۰۲۱ دارای ۹۵.۱۵ میلیون عضو یا به عبارتی ۷٪ جمعیت کل کشور بود.<ref>ژائو یوشا، وان لین (۳۱ ژوئن ۲۰۲۱). «[https://www.globaltimes.cn/page/202106/1227455.shtml Number of CPC members totals 95.148m as of June]» [شمار عضوهای حزب کمونیست چین در ژوئن ۹۵.۱۴۸ میلیون است] ''گلوبال تایمز''. [https://web.archive.org/web/20230709005014/https://www.globaltimes.cn/page/202106/1227455.shtml بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۳. بازیابی‌شده در ۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۳. (به انگلیسی)</ref>

به گفتهٔ قانون اساسی چین، جمهوری خلق چین «[[دولت سوسیالیستی|دولتی سوسیالیستی]] و زیر [[دیکتاتوری دموکراتیک خلق|خودکامگی مردم‌سالار خلق]] بوده، و توسط [[کارپیشه|قشر کارگر]] و برپایهٔ اتحاد میان کارگران و [[دهقانان]] رهبری می‌شود»، و سازمان‌های دولتی «اصل‌های [[مرکزگرایی دموکراتیکی]] را به کار می‌بندند».<ref>قانون اساسی جمهوری خلق چین.</ref> بیش از ۹۵٪ جمعیت چین از دولت حمایت می‌کنند.<ref>نیا فروم (۵ آوریل ۲۰۲۱). «[https://redsails.org/china-has-billionaires/ China Has Billionaires]» [چین میلیاردر دارد] ''رد سیلز''. [https://web.archive.org/web/20221129030202/https://redsails.org/china-has-billionaires/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۲. بازیابی‌شده در ۶ دسامبر ۲۰۲۲. (به انگلیسی)</ref>

جمهوری خلق چین یکی از پنج کشور سوسیالیست (از جمله [[جمهوری کوبا|کوبا]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس|لائوس]]، [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]] و [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]]) در جهان است. طی چند سال گذشته چین به قدرت اقتصادی اصلی جهان تبدیل شده و از این رو، هدف سیاه‌نمایی بی‌وقفه از سوی [[رسانهٔ بورژوایی|رسانه‌های غربی]] و رسانه‌های خبری قرار گرفته‌است.<ref>لارا سیلور، کت دولین، و کریستین هوانگ (۲۰۲۰). «''[https://www.pewresearch.org/global/2020/10/06/unfavorable-views-of-china-reach-historic-highs-in-many-countries/ Unfavorable views of China reach historic highs in many countries]''» [دیدگاه‌های نامطلوب از چین در بسیاری از کشورها به حد بی‌سابقه‌ای رسیده‌است].</ref><ref>راینر شئا. «[https://orinocotribune.com/catagorically-debunking-the-claim-that-china-is-imperialist/ Categorically Debunking the Claim that China is Imperialist]» [روشن‌گری قاطع دربارهٔ ادعای امپریالیست بودن چین] ''اورینوکو تریبون''. [https://web.archive.org/web/20211128110445/https://orinocotribune.com/catagorically-debunking-the-claim-that-china-is-imperialist/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۱. (به انگلیسی)</ref> ایدئولوژی و مرام جمهوری خلق چین [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] و [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]] است.<ref>[http://www.npc.gov.cn/zgrdw/englishnpc/Constitution/node_2827.htm اصلاحیهٔ قانون اساسی جمهوری خلق چین] (۱۵ مارس ۱۹۹۹). (به انگلیسی)

</ref>

== همچنین بنگرید به ==

* [[سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی]]
* [[اقتصاد بازار سوسیالیستی]]

== منبع‌ها ==
<references />

ویکی‌پرولتار:چگونگی مشارکت

2026-07-16T16:11:17Z

Kulušbədəs: اصلاح قالب‌بندی

{{changetitle|''چگونه در ویکی‌پرولتار مشارکت کنم''}}
سلام، رفقا! این صفحه مخصوص روش‌های به‌روزی است که شما می‌توانید با آنها به پیشرفت دانشمنامهٔ ما کمک کنید. خوانندگان نیز تشویق می‌شوند تا به هر نحوی که می‌توانند شرکت کنند زیرا با این کار نه‌تنها به پروژه بلکه به ترویج مارکسیسم‌لنینیسم و دسترسی بیشتر همگانی به دیدگاه‌های ما کمک می‌کند.

== مساعدت در مقالات ==

=== ویرایش در مقالات ===
بالای صفحه دست چپ، روی دکمه «ویرایش» کلیک کنید تا ویرایشگر دیداری باز شود. شما می‌توانید اغلب متون را مستقیماً ویرایش کنید و از نوار ابزار برای درج محتوای پیشرفته‌تر و تغییر نوشتار متن کمک بجویید. برای الگو‌ها، بر روی آنها دوبار کلیک کنید تا بتوانید متغیرهای آنها را ویرایش کنید.

در انتها بر دکمه ذخیرهٔ صفحه کلیک کنید و توضیحاتی مختصر دربارهٔ تغییراتی که اعمال کرده‌اید بنویسید.

=== ساخت مقالهٔ جدید ===
بر دکمه جست‌وجو (علامت ذره‌بین) کلیک کنید و صفحهٔ مورد نظر را بجویید. اگر آن صفحه وجود نداشته باشد، بر روی لینک قرمزرنگ کلیک کنید تا به صفحهٔ ناموجود بروید و آن را بسازید.

نکته: '''کاربران تازه‌وارد مجاز به ساخت صفحات نیستند. فقط ویراستاران معتمد و کاربران والاتر اجازهٔ ساخت صفحات را دارند. از آنجایی که ممکن است صفحهٔ مورد نظر شما به نحوی دیگر موجود باشد لطفاً قبل از ساخت صفحات مشورت فرمایید. برای ساخت صفحات جدید، می‌توانید از [[رفیق:Sudo halt|رفیق Sudo Halt]] کمک بجویید.'''
=== «از کجا باید شروع کنم؟» ===
چند صفحه که می‌توانند برای ساخت مقاله‌های نو الهام‌بخش باشند عبارتند از:

*[[Special:RecentChanges|تغییرات اخیر]] - برای دیدن مقاله‌هایی که دیگران در حال کار روی آنها هستند و کمک به گسترش آنها
*[[Special:WantedPages|صفحه‌های مورد نیاز]] - فهرست خودکارساختی از صفحه‌هایی که با پیوندهای مرده (قرمز) به آنها اشاره شده‌است
*[[:رده:Stubs|خرده‌مقاله‌ها]] - صفحه‌های کوتاهی که نیاز به گسترش دارند
*[[:رده:Articles needing cleaning up|مقاله‌های نیازمند به تمیزکاری]] - صفحه‌های کهنه یا صفحه‌هایی که از منبع دیگری درون‌برد شده‌اند
با گذر زمان، ممکن است برای کمک به مشارکت‌کنندگان در رسیدگی به کارهای در دست انجام، صفحه‌های [[:رده:Maintenance categories|ردهٔ نگه‌داری]] بیشتری نیز بیفزاییم. اگر دربارهٔ چگونگی نوشتن مقاله در مدیاویکی کمکی نیاز دارید می‌توانید دفترچه راهنمای [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents فراهم‌شده توسط ویکی‌مدیا] را بررسی کنید. همچنین خوشحال می‌شویم در [https://discord.gg/uz5dbxgQ سرور دیسکورد] هم به شما کمک کنیم.
===شیوه‌نامهٔ مقاله‌نویسی===
برای هر اطلاعاتی که می‌نویسید بهتر است در مقاله به '''منبع آن ارجاع دهید'''. این کار صرفاً برای آکادمی‌گرایی نیست، بلکه به پیگیری منبع‌های اطلاعات کمک می‌کند تا بتوان آنها را تأیید کرده و از اعتمادپذیری محتوایی که به خوانندگان ارائه می‌شود مطمئن شویم. همچنین، دادن منبع‌ها به خوانندگان اجازه می‌دهد تا خودشان به مطالعه و خواندن آنها نیز بپردازند.

صفحه‌های مورد نیاز می‌توانند با خرده‌مقاله ساخته شوند ولی تلاش کنید برای آنها حداقل به یک منبع ارجاع دهید.

ما همچنین از [[ویکی‌پرولتار:Editorial guidelines|شیوه‌نامهٔ ویرایش]] بهره می‌بریم که به یکدستی در سراسر دانشنامه کمک می‌کند.

====چگونه منبع پیدا کنیم؟ ====
منابع بسیاری وجود دارند که می‌توانید از آنها برای یافتن منبع برای اعتباربخشی و گرفتن کمترین میزان تأییدپذیری برای ادعاهای خاصی بهره ببرید.

* جستار خود را در انجمن «[https://www.reddit.com/r/communism/ r/communism]» و «[https://www.reddit.com/r/communism101/ r/communism101]» در ردیت، و «[https://www.reddit.com/r/InformedTankie/ r/informedtankie]» در لمی‌گراد جستجو کنید. کاربران بسیاری در این انجمن‌ها منبع‌هایی دربارهٔ موضوع‌های مختلف به اشتراک می‌گذارند تا دیگران از خواندن آنها بهره‌مند شوند.

*جستار خود را در [https://scholar.google.com/ گوگل اسکالر] جستجو کنید. توصیه می‌شود پیش از به‌کارگیری هر مقاله آن را به‌خوبی مطالعه کنید.
*اگر کتابی را در رابطه با جستار خود می‌شناسید می‌توانید [https://libgen.rs/ کتابخانهٔ جنسیس] را برای یافتن آن بررسی کنید.
*می‌توانید برای یافتن راهنمایی بیشتر [https://www.google.com/ گوگل] را به کار بگیرید ولی [https://duckduckgo.com/ داک‌داک‌گو] و [https://yandex.com/ یاندکس] هم می‌توانند بسیار کارا باشند، چراکه این موتورهای جستجو نتیجه‌های متفاوتی نشان می‌دهند.
اگر دارید دربارهٔ رخدادهای کنونی می‌نویسید برای یافتن محتوا می‌توانید در این منبع‌ها جستجو کنید.

*[https://blackagendareport.com Black Agenda Report] ([[Black Agenda Report|article]])
*[https://www.cgtn.com/ CGTN] ([[China Global Television Network|article]])
*[https://liberationnews.org Liberation News] ([[Liberation News|article]])
*[https://mronline.org Monthly Review] ([[Monthly Review|article]])
*[https://sputniknews.com/ Sputnik] ([[Sputnik (news agency)|article]])
*[https://www.telesurenglish.net/ TeleSUR] ([[TeleSUR|article]])
*[https://thegrayzone.com The Grayzone] ([[The Grayzone|article]])
می‌توانید در این رده‌ها نیز منبع‌هایی بیابید:

*[[:رده:Anti-imperialist news outlets|خبرگزاری‌های ضداستعماری]]
*[[:رده:Socialist media outlets|خبرگزاری‌های سوسیالیست]]

==فعالیت در فضای مجازی==
ما برای ویکی‌پرولتار در چندین پلتفرم، همچون [https://twitter.com/prolewiki توییتر]، [https://www.reddit.com/r/prolewiki/ ردیت] و [https://www.facebook.com/groups/747910359442297 فیسبوک] حساب ساخته‌ایم و قصد داریم در سکوهای بیشتری نیز بسازیم. ولی همان‌گونه که می‌بینید این سکوها به‌شدت از کمبود محتوا رنج می‌برند. ویکی‌پرولتار برای توسعهٔ فعالیت در این سکوها به نیروی کار داوطلبی وابسته است. این کار به هیچ عنوان بیهوده و نامربوط نیست، این سکوها از جایی که می‌توانند فعالیتمان را به اطلاع دیگران رسانده و از این رو، رفیق‌های بیشتری را به مشارکت با ما جذب کنند دارای اهمیت بالایی هستند. رویکردی خلاقانه در محتواسازی در فضای مجازی برای جلب توجه به پروژه می‌تواند برای ادامهٔ آن ضروری باشد.

==حمایت مالی==
<blockquote>بنگرید به: [[ویکی‌پرولتار:حمایت مالی]]</blockquote>نه‌تنها در جامعه‌ای طبقاتی زندگی کرده و بخشی از [[کارپیشه|قشر کارپیشگان]] هستیم، بل‌که در [[اقتصاد بازار]] نیز زیست می‌کنیم. میزبانی وب هزینه‌های خود را دارد، و برای برپا نگه داشتن ویکی‌پرولتار، باید هزینهٔ سالانه‌ای بپردازیم. همهٔ حمایت‌های مالی (و هزینه‌ها) در [[ویکی‌پرولتار:حمایت مالی|اینجا]] به‌شفافیت نمایش داده شده و اگر پروژه میزان اضافه‌ای از پول را در اختیار خود ببیند، می‌توانیم برای تصمیم‌گیری بر چگونه به کار گرفتن این پول برای توسعهٔ فعالیتمان اجتماعاً به گفتگو بپردازیم. هرگونه حمایت مالی برپایهٔ همبستگی طبقاتی‌ست، ما هرگونه تأمین مالی از سوی دشمنان طبقاتی‌مان را رد می‌کنیم (اگرچه دلیلی برای حمایت مالی از ما ندارند).

==توسعه==
<blockquote>بنگرید به: [[ویکی‌پرولتار:توسعه]]</blockquote>به‌طور خلاصه، به رفیق‌های بیشتری برای انجام این کارها نیازمندیم:

* توسعهٔ پودمان و الگوهای مدیاویکی
* مدیریت وبگاه
* انشعاب کردن [https://github.com/wikimedia/apps-android-wikipedia برنامهٔ ویکی‌پدیا] برای کار کردن با ویکی‌پرولتار

برای موفقیت بلندمدت پروژه و هدفمان برای آموزش نظریهٔ مارکسیسم‌لنینیسم به مردم داشتن برنامه‌ای موبایلی برای ویکی‌پرولتار امری ضروری‌ست. انشعاب برنامهٔ ویکی‌پدیا کار ساده‌ای نیست، و نیاز به مهارت در زبان‌های برنامه‌نویسی کاتلین و جاوا دارد. ساخت برنامه‌ای از صفر نیز می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. اگر فکر می‌کنید که دانش و توانایی انجام آن را دارید، خواهشمندیم هرگونه که ممکن است ما را باخبر کنید.

==ترجمه==
برای ترجمهٔ ویکی‌پرولتار به زبانتان، نخست باید چند نفر از گویشوران زبانتان را دعوت کرده و با به‌کارگیری ابزار وب‌لیت رابط سیستم را ترجمه کنید: https://hosted.weblate.org/projects/prolewiki/

باز کردن نمونه‌ای از ویکی‌پرولتار برای زبانی دیگر نیاز به فعالیت‌های بسیاری از سوی مدیریت دارد، و ویکی‌پرولتار نیاز دارد که از بیهوده نبودن این فعالیت مطمئن شود. ازاین‌رو، ویکی‌پرولتار مستلزم می‌دارد که حداقل ۳ نفر دیگر برای توسعهٔ ویکی‌پرولتار در زبانتان به شما بپیوندند، و به زبان انگلیسی مسلط باشید تا بتوانیم دربارهٔ فعالیتمان گفتگو کنیم.

==به دیگران دربارهٔ ما بگویید ==
مهم‌ترین رسالت ویکی‌پرولتار فراهم کردن منبعی غنی از اطلاعات برای کارگران همهٔ ملت‌هاست، تا بتوانند برای فهمیدن واقعیت خودشان از دانش نظری برخوردار باشند. با باخبر کردن دیگران دربارهٔ وجود پروژه، هم بی‌اندازه به ما کمک می‌کنید، و هم به دیگران کمک می‌کنید با مارکسیسم‌لنینیسم آشنا شوند.

==همچنین بنگرید به==

* [[ویکی‌پرولتار:شیوه‌نامهٔ نوشتاری]]
* [[ویکی‌پرولتار:هنجارهای رفتاری]]

[[Category:Contribute to ProleWiki]]

ویکی‌پرولتار:چگونگی مشارکت

2026-07-16T16:09:46Z

Kulušbədəs: اصلاح قالب‌بندی

{{changetitle|''چگونه در ویکی‌پرولتار مشارکت کنم''}}
سلام، رفقا! این صفحه مخصوص روش‌های به‌روزی است که شما می‌توانید با آنها به پیشرفت دانشمنامهٔ ما کمک کنید. خوانندگان نیز تشویق می‌شوند تا به هر نحوی که می‌توانند شرکت کنند زیرا با این کار نه‌تنها به پروژه بلکه به ترویج مارکسیسم‌لنینیسم و دسترسی بیشتر همگانی به دیدگاه‌های ما کمک می‌کند.

== مساعدت در مقالات ==

=== ویرایش در مقالات ===
بالای صفحه دست چپ، روی دکمه «ویرایش» کلیک کنید تا ویرایشگر دیداری باز شود. شما می‌توانید اغلب متون را مستقیماً ویرایش کنید و از نوار ابزار برای درج محتوای پیشرفته‌تر و تغییر نوشتار متن کمک بجویید. برای الگو‌ها، بر روی آنها دوبار کلیک کنید تا بتوانید متغیرهای آنها را ویرایش کنید.

در انتها بر دکمه ذخیرهٔ صفحه کلیک کنید و توضیحاتی مختصر دربارهٔ تغییراتی که اعمال کرده‌اید بنویسید.

=== ساخت مقالهٔ جدید ===
بر دکمه جست‌وجو (علامت ذره‌بین) کلیک کنید و صفحهٔ مورد نظر را بجویید. اگر آن صفحه وجود نداشته باشد، بر روی لینک قرمزرنگ کلیک کنید تا به صفحهٔ ناموجود بروید و آن را بسازید.

نکته: '''کاربران تازه‌وارد مجاز به ساخت صفحات نیستند. فقط ویراستاران معتمد و کاربران والاتر اجازهٔ ساخت صفحات را دارند. از آنجایی که ممکن است صفحهٔ مورد نظر شما به نحوی دیگر موجود باشد لطفاً قبل از ساخت صفحات مشورت فرمایید. برای ساخت صفحات جدید، می‌توانید از [[رفیق:Sudo halt|رفیق Sudo Halt]] کمک بجویید.'''
=== «از کجا باید شروع کنم؟» ===
چند صفحه که می‌توانند برای ساخت مقاله‌های نو الهام‌بخش باشند عبارتند از:

*[[Special:RecentChanges|تغییرات اخیر]] - برای دیدن مقاله‌هایی که دیگران در حال کار روی آنها هستند و کمک به گسترش آنها
*[[Special:WantedPages|صفحه‌های مورد نیاز]] - فهرست خودکارساختی از صفحه‌هایی که با پیوندهای مرده (قرمز) به آنها اشاره شده‌است
*[[:رده:Stubs|خرده‌مقاله‌ها]] - صفحه‌های کوتاهی که نیاز به گسترش دارند
*[[:رده:Articles needing cleaning up|مقاله‌های نیازمند به تمیزکاری]] - صفحه‌های کهنه یا صفحه‌هایی که از منبع دیگری درون‌برد شده‌اند
با گذر زمان، ممکن است برای کمک به مشارکت‌کنندگان در رسیدگی به کارهای در دست انجام، صفحه‌های [[:رده:Maintenance categories|ردهٔ نگه‌داری]] بیشتری نیز بیفزاییم. اگر دربارهٔ چگونگی نوشتن مقاله در مدیاویکی کمکی نیاز دارید می‌توانید دفترچه راهنمای [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents فراهم‌شده توسط ویکی‌مدیا] را بررسی کنید. همچنین خوشحال می‌شویم در [https://discord.gg/uz5dbxgQ سرور دیسکورد] هم به شما کمک کنیم.
===شیوه‌نامهٔ مقاله‌نویسی===
برای هر اطلاعاتی که می‌نویسید بهتر است در مقاله به '''منبع آن ارجاع دهید'''. این کار صرفاً برای آکادمی‌گرایی نیست، بلکه به پیگیری منبع‌های اطلاعات کمک می‌کند تا بتوان آنها را تأیید کرده و از اعتمادپذیری محتوایی که به خوانندگان ارائه می‌شود مطمئن شویم. همچنین، دادن منبع‌ها به خوانندگان اجازه می‌دهد تا خودشان به مطالعه و خواندن آنها نیز بپردازند.

صفحه‌های مورد نیاز می‌توانند با خرده‌مقاله ساخته شوند ولی تلاش کنید برای آنها حداقل به یک منبع ارجاع دهید.

ما همچنین از [[ویکی‌پرولتار:Editorial guidelines|شیوه‌نامهٔ ویرایش]] بهره می‌بریم که به یکدستی در سراسر دانشنامه کمک می‌کند.

====چگونه منبع پیدا کنیم؟ ====
منابع بسیاری وجود دارند که می‌توانید از آنها برای یافتن منبع برای اعتباربخشی و گرفتن کمترین میزان تأییدپذیری برای ادعاهای خاصی بهره ببرید.

* جستار خود را در انجمن «[https://www.reddit.com/r/communism/ r/communism]» و «[https://www.reddit.com/r/communism101/ r/communism101]» در ردیت، و «[https://www.reddit.com/r/InformedTankie/ r/informedtankie]» در لمی‌گراد جستجو کنید. کاربران بسیاری در این انجمن‌ها منبع‌هایی دربارهٔ موضوع‌های مختلف به اشتراک می‌گذارند تا دیگران از خواندن آنها بهره‌مند شوند.

*جستار خود را در [https://scholar.google.com/ گوگل اسکالر] جستجو کنید. توصیه می‌شود پیش از به‌کارگیری هر مقاله آن را به‌خوبی مطالعه کنید.
*اگر کتابی را در رابطه با جستار خود می‌شناسید می‌توانید [https://libgen.rs/ کتابخانهٔ جنسیس] را برای یافتن آن بررسی کنید.
*می‌توانید برای یافتن راهنمایی بیشتر [https://www.google.com/ گوگل] را به کار بگیرید ولی [https://duckduckgo.com/ داک‌داک‌گو] و [https://yandex.com/ یاندکس] هم می‌توانند بسیار کارا باشند، چراکه این موتورهای جستجو نتیجه‌های متفاوتی نشان می‌دهند.
اگر دارید دربارهٔ رخدادهای کنونی می‌نویسید برای یافتن محتوا می‌توانید در این منبع‌ها جستجو کنید.

*[https://blackagendareport.com Black Agenda Report] ([[Black Agenda Report|article]])
*[https://www.cgtn.com/ CGTN] ([[China Global Television Network|article]])
*[https://liberationnews.org Liberation News] ([[Liberation News|article]])
*[https://mronline.org Monthly Review] ([[Monthly Review|article]])
*[https://sputniknews.com/ Sputnik] ([[Sputnik (news agency)|article]])
*[https://www.telesurenglish.net/ TeleSUR] ([[TeleSUR|article]])
*[https://thegrayzone.com The Grayzone] ([[The Grayzone|article]])
می‌توانید در این رده‌ها نیز منبع‌هایی بیابید:

*[[:رده:Anti-imperialist news outlets|خبرگزاری‌های ضداستعماری]]
*[[:رده:Socialist media outlets|خبرگزاری‌های سوسیالیست]]

==فعالیت در فضای مجازی==
ما برای ویکی‌پرولتار در چندین پلتفرم، همچون [https://twitter.com/prolewiki توییتر]، [https://www.reddit.com/r/prolewiki/ ردیت] و [https://www.facebook.com/groups/747910359442297 فیسبوک] حساب ساخته‌ایم و قصد داریم در سکوهای بیشتری نیز بسازیم. ولی همان‌گونه که می‌بینید این سکوها به‌شدت از کمبود محتوا رنج می‌برند. ویکی‌پرولتار برای توسعهٔ فعالیت در این سکوها به نیروی کار داوطلبی وابسته است. این کار به هیچ عنوان بیهوده و نامربوط نیست، این سکوها از جایی که می‌توانند فعالیتمان را به اطلاع دیگران رسانده و از این رو، رفیق‌های بیشتری را به مشارکت با ما جذب کنند دارای اهمیت بالایی هستند. رویکردی خلاقانه در محتواسازی در فضای مجازی برای جلب توجه به پروژه می‌تواند برای ادامهٔ آن ضروری باشد.

==حمایت مالی==
<blockquote>بنگرید به: [[ویکی‌پرولتار:حمایت مالی]]

نه‌تنها در جامعه‌ای طبقاتی زندگی کرده و بخشی از [[کارپیشه|قشر کارپیشگان]] هستیم، بل‌که در [[اقتصاد بازار]] نیز زیست می‌کنیم. میزبانی وب هزینه‌های خود را دارد، و برای برپا نگه داشتن ویکی‌پرولتار، باید هزینهٔ سالانه‌ای بپردازیم. همهٔ حمایت‌های مالی (و هزینه‌ها) در [[ویکی‌پرولتار:حمایت مالی|اینجا]] به‌شفافیت نمایش داده شده و اگر پروژه میزان اضافه‌ای از پول را در اختیار خود ببیند، می‌توانیم برای تصمیم‌گیری بر چگونه به کار گرفتن این پول برای توسعهٔ فعالیتمان اجتماعاً به گفتگو بپردازیم. هرگونه حمایت مالی برپایهٔ همبستگی طبقاتی‌ست، ما هرگونه تأمین مالی از سوی دشمنان طبقاتی‌مان را رد می‌کنیم (اگرچه دلیلی برای حمایت مالی از ما ندارند).</blockquote>

==توسعه==
<blockquote>بنگرید به: [[ویکی‌پرولتار:توسعه]]</blockquote>به‌طور خلاصه، به رفیق‌های بیشتری برای انجام این کارها نیازمندیم:

* توسعهٔ پودمان و الگوهای مدیاویکی
* مدیریت وبگاه
* انشعاب کردن [https://github.com/wikimedia/apps-android-wikipedia برنامهٔ ویکی‌پدیا] برای کار کردن با ویکی‌پرولتار

برای موفقیت بلندمدت پروژه و هدفمان برای آموزش نظریهٔ مارکسیسم‌لنینیسم به مردم داشتن برنامه‌ای موبایلی برای ویکی‌پرولتار امری ضروری‌ست. انشعاب برنامهٔ ویکی‌پدیا کار ساده‌ای نیست، و نیاز به مهارت در زبان‌های برنامه‌نویسی کاتلین و جاوا دارد. ساخت برنامه‌ای از صفر نیز می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. اگر فکر می‌کنید که دانش و توانایی انجام آن را دارید، خواهشمندیم هرگونه که ممکن است ما را باخبر کنید.

==ترجمه==
برای ترجمهٔ ویکی‌پرولتار به زبانتان، نخست باید چند نفر از گویشوران زبانتان را دعوت کرده و با به‌کارگیری ابزار وب‌لیت رابط سیستم را ترجمه کنید: https://hosted.weblate.org/projects/prolewiki/

باز کردن نمونه‌ای از ویکی‌پرولتار برای زبانی دیگر نیاز به فعالیت‌های بسیاری از سوی مدیریت دارد، و ویکی‌پرولتار نیاز دارد که از بیهوده نبودن این فعالیت مطمئن شود. ازاین‌رو، ویکی‌پرولتار مستلزم می‌دارد که حداقل ۳ نفر دیگر برای توسعهٔ ویکی‌پرولتار در زبانتان به شما بپیوندند، و به زبان انگلیسی مسلط باشید تا بتوانیم دربارهٔ فعالیتمان گفتگو کنیم.

==به دیگران دربارهٔ ما بگویید ==
مهم‌ترین رسالت ویکی‌پرولتار فراهم کردن منبعی غنی از اطلاعات برای کارگران همهٔ ملت‌هاست، تا بتوانند برای فهمیدن واقعیت خودشان از دانش نظری برخوردار باشند. با باخبر کردن دیگران دربارهٔ وجود پروژه، هم بی‌اندازه به ما کمک می‌کنید، و هم به دیگران کمک می‌کنید با مارکسیسم‌لنینیسم آشنا شوند.

==همچنین بنگرید به==

* [[ویکی‌پرولتار:شیوه‌نامهٔ نوشتاری]]
* [[ویکی‌پرولتار:هنجارهای رفتاری]]

[[Category:Contribute to ProleWiki]]

ویکی‌پرولتار:چگونگی مشارکت

2026-07-16T16:07:30Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بقیهٔ مقاله از فضای مجازی تا پایان

{{changetitle|''چگونه در ویکی‌پرولتار مشارکت کنم''}}
سلام، رفقا! این صفحه مخصوص روش‌های به‌روزی است که شما می‌توانید با آنها به پیشرفت دانشمنامهٔ ما کمک کنید. خوانندگان نیز تشویق می‌شوند تا به هر نحوی که می‌توانند شرکت کنند زیرا با این کار نه‌تنها به پروژه بلکه به ترویج مارکسیسم‌لنینیسم و دسترسی بیشتر همگانی به دیدگاه‌های ما کمک می‌کند.

== مساعدت در مقالات ==

=== ویرایش در مقالات ===
بالای صفحه دست چپ، روی دکمه «ویرایش» کلیک کنید تا ویرایشگر دیداری باز شود. شما می‌توانید اغلب متون را مستقیماً ویرایش کنید و از نوار ابزار برای درج محتوای پیشرفته‌تر و تغییر نوشتار متن کمک بجویید. برای الگو‌ها، بر روی آنها دوبار کلیک کنید تا بتوانید متغیرهای آنها را ویرایش کنید.

در انتها بر دکمه ذخیرهٔ صفحه کلیک کنید و توضیحاتی مختصر دربارهٔ تغییراتی که اعمال کرده‌اید بنویسید.

=== ساخت مقالهٔ جدید ===
بر دکمه جست‌وجو (علامت ذره‌بین) کلیک کنید و صفحهٔ مورد نظر را بجویید. اگر آن صفحه وجود نداشته باشد، بر روی لینک قرمزرنگ کلیک کنید تا به صفحهٔ ناموجود بروید و آن را بسازید.

نکته: '''کاربران تازه‌وارد مجاز به ساخت صفحات نیستند. فقط ویراستاران معتمد و کاربران والاتر اجازهٔ ساخت صفحات را دارند. از آنجایی که ممکن است صفحهٔ مورد نظر شما به نحوی دیگر موجود باشد لطفاً قبل از ساخت صفحات مشورت فرمایید. برای ساخت صفحات جدید، می‌توانید از [[رفیق:Sudo halt|رفیق Sudo Halt]] کمک بجویید.'''
=== «از کجا باید شروع کنم؟» ===
چند صفحه که می‌توانند برای ساخت مقاله‌های نو الهام‌بخش باشند عبارتند از:

*[[Special:RecentChanges|تغییرات اخیر]] - برای دیدن مقاله‌هایی که دیگران در حال کار روی آنها هستند و کمک به گسترش آنها
*[[Special:WantedPages|صفحه‌های مورد نیاز]] - فهرست خودکارساختی از صفحه‌هایی که با پیوندهای مرده (قرمز) به آنها اشاره شده‌است
*[[:رده:Stubs|خرده‌مقاله‌ها]] - صفحه‌های کوتاهی که نیاز به گسترش دارند
*[[:رده:Articles needing cleaning up|مقاله‌های نیازمند به تمیزکاری]] - صفحه‌های کهنه یا صفحه‌هایی که از منبع دیگری درون‌برد شده‌اند
با گذر زمان، ممکن است برای کمک به مشارکت‌کنندگان در رسیدگی به کارهای در دست انجام، صفحه‌های [[:رده:Maintenance categories|ردهٔ نگه‌داری]] بیشتری نیز بیفزاییم. اگر دربارهٔ چگونگی نوشتن مقاله در مدیاویکی کمکی نیاز دارید می‌توانید دفترچه راهنمای [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Contents فراهم‌شده توسط ویکی‌مدیا] را بررسی کنید. همچنین خوشحال می‌شویم در [https://discord.gg/uz5dbxgQ سرور دیسکورد] هم به شما کمک کنیم.
===شیوه‌نامهٔ مقاله‌نویسی===
برای هر اطلاعاتی که می‌نویسید بهتر است در مقاله به '''منبع آن ارجاع دهید'''. این کار صرفاً برای آکادمی‌گرایی نیست، بلکه به پیگیری منبع‌های اطلاعات کمک می‌کند تا بتوان آنها را تأیید کرده و از اعتمادپذیری محتوایی که به خوانندگان ارائه می‌شود مطمئن شویم. همچنین، دادن منبع‌ها به خوانندگان اجازه می‌دهد تا خودشان به مطالعه و خواندن آنها نیز بپردازند.

صفحه‌های مورد نیاز می‌توانند با خرده‌مقاله ساخته شوند ولی تلاش کنید برای آنها حداقل به یک منبع ارجاع دهید.

ما همچنین از [[ویکی‌پرولتار:Editorial guidelines|شیوه‌نامهٔ ویرایش]] بهره می‌بریم که به یکدستی در سراسر دانشنامه کمک می‌کند.

====چگونه منبع پیدا کنیم؟ ====
منابع بسیاری وجود دارند که می‌توانید از آنها برای یافتن منبع برای اعتباربخشی و گرفتن کمترین میزان تأییدپذیری برای ادعاهای خاصی بهره ببرید.

* جستار خود را در انجمن «[https://www.reddit.com/r/communism/ r/communism]» و «[https://www.reddit.com/r/communism101/ r/communism101]» در ردیت، و «[https://www.reddit.com/r/InformedTankie/ r/informedtankie]» در لمی‌گراد جستجو کنید. کاربران بسیاری در این انجمن‌ها منبع‌هایی دربارهٔ موضوع‌های مختلف به اشتراک می‌گذارند تا دیگران از خواندن آنها بهره‌مند شوند.

*جستار خود را در [https://scholar.google.com/ گوگل اسکالر] جستجو کنید. توصیه می‌شود پیش از به‌کارگیری هر مقاله آن را به‌خوبی مطالعه کنید.
*اگر کتابی را در رابطه با جستار خود می‌شناسید می‌توانید [https://libgen.rs/ کتابخانهٔ جنسیس] را برای یافتن آن بررسی کنید.
*می‌توانید برای یافتن راهنمایی بیشتر [https://www.google.com/ گوگل] را به کار بگیرید ولی [https://duckduckgo.com/ داک‌داک‌گو] و [https://yandex.com/ یاندکس] هم می‌توانند بسیار کارا باشند، چراکه این موتورهای جستجو نتیجه‌های متفاوتی نشان می‌دهند.
اگر دارید دربارهٔ رخدادهای کنونی می‌نویسید برای یافتن محتوا می‌توانید در این منبع‌ها جستجو کنید.

*[https://blackagendareport.com Black Agenda Report] ([[Black Agenda Report|article]])
*[https://www.cgtn.com/ CGTN] ([[China Global Television Network|article]])
*[https://liberationnews.org Liberation News] ([[Liberation News|article]])
*[https://mronline.org Monthly Review] ([[Monthly Review|article]])
*[https://sputniknews.com/ Sputnik] ([[Sputnik (news agency)|article]])
*[https://www.telesurenglish.net/ TeleSUR] ([[TeleSUR|article]])
*[https://thegrayzone.com The Grayzone] ([[The Grayzone|article]])
می‌توانید در این رده‌ها نیز منبع‌هایی بیابید:

*[[:رده:Anti-imperialist news outlets|خبرگزاری‌های ضداستعماری]]
*[[:رده:Socialist media outlets|خبرگزاری‌های سوسیالیست]]

==فعالیت در فضای مجازی==
ما برای ویکی‌پرولتار در چندین پلتفرم، همچون [https://twitter.com/prolewiki توییتر]، [https://www.reddit.com/r/prolewiki/ ردیت] و [https://www.facebook.com/groups/747910359442297 فیسبوک] حساب ساخته‌ایم و قصد داریم در سکوهای بیشتری نیز بسازیم. ولی همان‌گونه که می‌بینید این سکوها به‌شدت از کمبود محتوا رنج می‌برند. ویکی‌پرولتار برای توسعهٔ فعالیت در این سکوها به نیروی کار داوطلبی وابسته است. این کار به هیچ عنوان بیهوده و نامربوط نیست، این سکوها از جایی که می‌توانند فعالیتمان را به اطلاع دیگران رسانده و از این رو، رفیق‌های بیشتری را به مشارکت با ما جذب کنند دارای اهمیت بالایی هستند. رویکردی خلاقانه در محتواسازی در فضای مجازی برای جلب توجه به پروژه می‌تواند برای ادامهٔ آن ضروری باشد.

==حمایت مالی==
<blockquote>بنگرید به: [[ویکی‌پرولتار:حمایت مالی]]

نه‌تنها در جامعه‌ای طبقاتی زندگی کرده و بخشی از [[کارپیشه|قشر کارپیشگان]] هستیم، بل‌که در [[اقتصاد بازار]] نیز زیست می‌کنیم. میزبانی وب هزینه‌های خود را دارد، و برای برپا نگه داشتن ویکی‌پرولتار، باید هزینهٔ سالانه‌ای بپردازیم. همهٔ حمایت‌های مالی (و هزینه‌ها) در [[ویکی‌پرولتار:حمایت مالی|اینجا]] به‌شفافیت نمایش داده شده و اگر پروژه میزان اضافه‌ای از پول را در اختیار خود ببیند، می‌توانیم برای تصمیم‌گیری بر چگونه به کار گرفتن این پول برای توسعهٔ فعالیتمان اجتماعاً به گفتگو بپردازیم. هرگونه حمایت مالی برپایهٔ همبستگی طبقاتی‌ست، ما هرگونه تأمین مالی از سوی دشمنان طبقاتی‌مان را رد می‌کنیم (اگرچه دلیلی برای حمایت مالی از ما ندارند).</blockquote>

==توسعه==
بنگرید به: [[ویکی‌پرولتار:توسعه]]

به‌طور خلاصه، به رفیق‌های بیشتری برای انجام این کارها نیازمندیم:

* توسعهٔ پودمان و الگوهای مدیاویکی
* مدیریت وبگاه
* انشعاب کردن [https://github.com/wikimedia/apps-android-wikipedia برنامهٔ ویکی‌پدیا] برای کار کردن با ویکی‌پرولتار

برای موفقیت بلندمدت پروژه و هدفمان برای آموزش نظریهٔ مارکسیسم‌لنینیسم به مردم داشتن برنامه‌ای موبایلی برای ویکی‌پرولتار امری ضروری‌ست. انشعاب برنامهٔ ویکی‌پدیا کار ساده‌ای نیست، و نیاز به مهارت در زبان‌های برنامه‌نویسی کاتلین و جاوا دارد. ساخت برنامه‌ای از صفر نیز می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. اگر فکر می‌کنید که دانش و توانایی انجام آن را دارید، خواهشمندیم هرگونه که ممکن است ما را باخبر کنید.

==ترجمه==
برای ترجمهٔ ویکی‌پرولتار به زبانتان، نخست باید چند نفر از گویشوران زبانتان را دعوت کرده و با به‌کارگیری ابزار وب‌لیت رابط سیستم را ترجمه کنید: https://hosted.weblate.org/projects/prolewiki/

باز کردن نمونه‌ای از ویکی‌پرولتار برای زبانی دیگر نیاز به فعالیت‌های بسیاری از سوی مدیریت دارد، و ویکی‌پرولتار نیاز دارد که از بیهوده نبودن این فعالیت مطمئن شود. ازاین‌رو، ویکی‌پرولتار مستلزم می‌دارد که حداقل ۳ نفر دیگر برای توسعهٔ ویکی‌پرولتار در زبانتان به شما بپیوندند، و به زبان انگلیسی مسلط باشید تا بتوانیم دربارهٔ فعالیتمان گفتگو کنیم.

==به دیگران دربارهٔ ما بگویید ==
مهم‌ترین رسالت ویکی‌پرولتار فراهم کردن منبعی غنی از اطلاعات برای کارگران همهٔ ملت‌هاست، تا بتوانند برای فهمیدن واقعیت خودشان از دانش نظری برخوردار باشند. با باخبر کردن دیگران دربارهٔ وجود پروژه، هم بی‌اندازه به ما کمک می‌کنید، و هم به دیگران کمک می‌کنید با مارکسیسم‌لنینیسم آشنا شوند.

==همچنین بنگرید به==

* [[ویکی‌پرولتار:شیوه‌نامهٔ نوشتاری]]
* [[ویکی‌پرولتار:هنجارهای رفتاری]]

[[Category:Contribute to ProleWiki]]

Communism

2026-07-15T23:48:27Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

#تغییر_مسیر [[کمونیسم]]

مارکسیسم-لنینیسم

2026-07-15T23:48:07Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

[[File:Marxism-leninism symbol.png|thumb|تصویر نشان‌دهندهٔ [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] و [[ولادیمیر لنین]] به‌عنوان بنیان‌گذاران اصلی مارکسیسم‌لنینیسم]]
<onlyinclude>
مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی چهارچوبی ایدئولوژیک است که از به کار بسته شدن نظریه‌های [[کارل مارکس|مارکس]] در رویهٔ [[انقلابی]] توسط [[ولادیمیر لنین]] و [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] سرچشمه می‌گیرد. این مرام برپایهٔ [[ماده‌باوری دیالکتیکی]]، [[ماده‌باوری تاریخی]] و [[اقتصاد سیاسی مارکسیستی]] و همچنین دیدگاه لنینیستی از [[استعمار]] و [[امپریالیسم]] بنیان‌گذاری شده‌است.

پس از موفقیت [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]] و بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] در سال ۱۹۲۲، بسیاری از [[احزاب کمونیستی|حزب‌های کمونیست]] از سراسر جهان مارکسیسم‌لنینیسم را به‌عنوان ایدئولوژی سیاسی اصلی خود اتخاذ کردند. از انقلاب‌هایی که با به‌کارگیری چهارچوب مارکسیست‌لنینیسم به ثمر رسیده‌اند می‌توان انقلاب‌های [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]]، [[ویتنام]]، [[کوبا]]، [[لائوس]] و [[چین]] و همچنین برخی دیگر از جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ ملی و انقلابی در آفریقا و آسیا را نام برد.

امروزه مارکسیسم‌لنینیسم از پایه‌های نظری حزب‌های کمونیست حکومت‌مند در کشور‌های [[سوسیالیست فعلی]] همچون چین، کوبا، کره، لائوس و ویتنام به شمار می‌رود. این مرام، باور بسیاری از حزب‌های کمونیست است که در حال [[مبارزهٔ طبقاتی]] هستند.

==توسعه==
=== خاستگاه عبارت ===
در دههٔ ۱۹۲۰ عبارت مارکسیسم‌لنینیسم برای اولین بار توسط [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] با تلفیق نظریهٔ مارکسیستی و [[لنینیسم|اندیشه‌های لنین]] تعریف شد.

لنین هیچگاه از عبارت «لنینیسم» یا «مارکسیسم‌لنینیسم» استفاده نکرد. ولی ایده‌های او که برپایهٔ نظریه‌های کلاسیک مارکسیستی توسعه یافته بود توسط [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] و بسیاری کمونیست‌ها پس از او به‌عنوان پیشرفتی چشمگیر در مارکسیسم تلقی شد.

===متن‌های اولیه===
نوشته‌هایی که مارکسیسم‌لنینیسم را بنیان‌گذاری کردند ''[https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1924/foundations-leninism/index.htm مبانی لنینیسم] (۱۹۲۴)'' و ''[http://www.marx2mao.com/Stalin/CQL26.html دربارهٔ پرسش‌هایی در رابطه با لنینیسم] (۱۹۲۶)''، نوشتهٔ استالین و از مهم‌ترین بخش‌های مجموعهٔ ''مشکل‌های لنینیسم'' هستند؛ مجموعه‌ای از نوشته‌های استالین که مارکسیسم و لنینیسم را کاملاً تلفیق می‌کند. افزون‌برآن، ''[https://archive.org/details/historycpsushortcourse/mode/2up تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)]'' که به دست کمیسیون کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در ۱۹۳۸ تنظیم شد نیز نقش داشت.<ref>تام باتامور، فِرِنس فِهیر (۱۹۹۱)، مدخل «Soviet Marxism» [مارکسیسم شوروی‌ای] از «A Dictionary of Marxist Thought» [فرهنگ اندیشهٔ مارکسیستی]. (ضد شوروی ولی آموزنده)</ref>

== خصوصیات ==
=== ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی ===
{{Main article|ماده‌باوری دیالکتیکی}}از جایی که مارکسیسم‌لنینیسم از ایدئولوژی‌های مارکسیستی است، با اصل‌های ماده‌باوری دیالکتیکی مارکسیسم نیز تطابق دارد. ماده‌باوری دیالکتیکی از بنیادی‌ترین ابزارهای واکاوی و تحلیل برای هرگونه مرام مارکسیستی بوده و ازاین‌رو، از بخش‌های بنیادین مارکسیسم‌لنینیسم نیز به شمار می‌رود.

=== نقد امپریالیسم ===
{{Main article|امپریالیسم}}امپریالیسم یا [[امپریالیسم|نظام سلطه‌گری]] با توجه به توصیف لنین، بالاترین مرحلهٔ [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] است<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۶)، «[https://afgazad.com/Ketabxaneh/011014-F-PB-Imperialism-Baalaatarin.pdf امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]»</ref> که سلطه‌گری بر اقتصاد را توسط [[انحصارگرایی]] و [[صدور سرمایه|صادرات سرمایه]] به‌عنوان مهمترین اصل‌های [[استثمار]] و [[انباشتگی]] از جانب کشور‌های سرمایه‌دار پیشتاز در دست می‌گیرد. نظام سلطه‌گری از دیدگاه لنینیستی منحصر به دوران سرمایه‌داری است.

نظام سلطه‌گری باعث رقابت بی‌رحمانه‌ای میان کشورهای پیشتاز سرمایه‌داری برای افزایش شمار مستعمره‌ها و زمینه‌های تحت نفوذ خود می‌شود که در نهایت به جنگ‌های سلطه‌گرانه ختم می‌گردد. (برای مثال، جنگ جهانی اول که لنین شاهد آن بود)

=== اصل‌های سازماندهی حزب ===
{{Main article|مرکزگرایی دموکراتیک}}حزب‌های مارکسیست‌لنینیست اصولاً پیرو قاعدهٔ [[مرکزگرایی دموکراتیک|مرکزگرایی مردم‌سالارانه]] هستند. این قاعده به معنای وجود داشتن گفتگوی آزاد درون حزب و توسعهٔ دموکراتیک و مردم‌سالارانهٔ سیاست‌های حزب توسط کمیته‌ها و رهبران منتخب حزب است که پس‌از گزینش سیاست‌ها پیروی مطلق عضوهای حزب از آنها را می‌طلبد.

=== راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب ===
{{Main article|انقلاب}}مارکسیست‌لنینیست‌ها بر این عقیده‌اند که انقلاب‌های موفق تنها با عناصر خودجوش مردمی به نتیجه نمی‌رسند و نیاز به [[حزب پیشتاز]] دارند که با راهنمایی علمی و نظری در جنبش انقلابی به همراه رهبری تدبیرانه این جریان را به ثمره برساند. حزب پیشتاز (حزب کمونیست) از انقلابیانی تمام‌وقت ساخته می‌شود که گنجینه‌ای از دانش و تجربهٔ انقلابی هستند.

=== دیکتاتوری کارپیشگان در نظریه و در عمل ===
{{Main article|خودکامگی کارپیشگان}}مارکسیست‌لنینیست‌ها پیرو الگوی دومرحله‌ای [[کمونیسم]] هستند. مرحلهٔ آغازین یا همان «[[سوسیالیسم]]» که مرحلهٔ گذاری است میان نظام سرمایه‌داری و مرحلهٔ عالی کمونیسم که در آن پول و دیگر ویژگی‌های مخصوص سرمایه‌داری دیگر وجود ندارند. در مرحلهٔ آغازین همچنان نیاز به دولتی، که توسط کارپیشگان اداره می‌شود، وجود دارد تا از انقلاب در مقابل عناصر [[ضد انقلاب|ضد انقلابی]] دفاع کرده و جامعه را با راهنمایی خود از کردار سرمایه‌داری‌محور دور کرده و به سوی همکاری و «انجمن آزاد تولیدکنندگان» سوق دهد که تعیین‌کنندهٔ مرحلهٔ عالی کمونیسم است. مرحلهٔ آغازین را «دیکتاتوری کارپیشگان» یا «خودکامگی کارپیشگان» نیز می‌نامند.

باور بر نیاز وجود دیکتاتوری کارپیشگان، مارکسیسم‌لنینیسم را از گرایش‌های [[آنارشیسم|آنارشیستی]] برخی از نظریه‌های رهایی اجتماعی متمایز می‌کند.

==طبقه‌بندی==
مارکسیسم‌لنینیسم به‌طور کلی شامل حزب‌هایی‌ست که انقلاب ۱۹۱۷ روسیه را بنیادین در نظر می‌گیرند و دیگر تشکیلات سوسیالیستی که معمولاً فرصت‌طلب یا بازنگرش‌گرا بوده و انقلاب روسیه را نمی‌پذیرند را پس می‌زنند. بخشی از اینگونه تشکیلات بدین ترتیب هستند: '''[[سوسیالیسم آنارشیستی]]، [[کمونیسم اروپایی]]، [[آسترومارکسیسم|مارکسیسم اتریشی]]، [[برنشتاینیسم]]، [[سندیکالیسم]]، [[دی لئونیسم|دی‌لئونیسم]] و [[سوسیال دموکراسی]].'''

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[مارکسیسم‌لنینیسم‌مائوئیسم]]
* [[خوجه‌گرایی]]
* [[بازنگرش‌ستیزی]]
* [[نقل‌قول‌های مارکسیسم‌لنینیسم]]

== منابع ==
<references/>
[[Category:Marxism]] [[Category:Communism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]
[[Category:Marxism–Leninism]]
[[Category:Communist ideologies]]

ایالات متحدهٔ آمریکا

2026-07-15T23:45:11Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ تکه‌ای از بخش آغازین آن

'''ایالات متحدهٔ آمریکا'''، که گاه تنها از لفظ '''ایالات متحده''' یا '''اِمریکا/آمریکا''' برای آن استفاده می‌شود، دولت [[استعمار شهرک‌نشین|استعمارگر شهرک‌نشینی]]<ref><blockquote>«در آغاز باید گفت که ایالات متحده قطعاً هم به‌عنوان دولتی استعمارگر شهرک‌نشین و هم دولتی سرمایه‌دار بنیان‌گذاری شد»</blockquote>آلبرت بندر (۱۲ مهٔ ۲۰۲۲). «[https://www.cpusa.org/article/whats-at-stake-in-the-settler-colonial-debate/ What’s at stake in the settler colonial debate]» [در بحث استعمار شهرک‌نشین چه چیزی دستخوش خطر است؟]. حزب کمونیست ایالات متحدهٔ آمریکا. [https://archive.is/mE0sL بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۱۳ مهٔ ۲۰۲۲. بازیابی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۲۵. (به انگلیسی)</ref> است که در شمال قارهٔ آمریکا قرار دارد. ایالات متحده متشکل است از ۵۰ ایالت، ناحیهٔ کلمبیا، ۱۴ قلمروِ به‌رسمیت‌شناخته‌شدهٔ بین‌المللی، و ۳۲۶ منطقهٔ اختصاصی سرخپوستی. آمریکا دومین کشور بزرگ از نظر وسعت در [[آمریکای شمالی]]، و چهارمین کشور وسیع در مقیاس جهانی‌ست. این کشور از شمال با [[کانادا]]، و از جنوب با [[ایالات متحدهٔ مکزیک|مکزیک]] مرز زمینی داشته، و از غرب به اقیانوس آرام، و از شرق به اقیانوس اطلس راه دارد. سامانهٔ حکومتی ایالات متحده [[جمهوری]] [[نظام ریاستی|ریاستی]] فدرالی [[لیبرالیسم|لیبرالی]] است.

ایالات متحده قدرت‌مندترین کشور [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دار]] و [[امپریالیسم|امپریالیست]] است. ۱۵٪ [[تولید ناخالص داخلی]] جهانی ([[برابری قدرت خرید]])<ref>«[https://www.statista.com/statistics/270267/united-states-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/ United States' share of global gross domestic product (GDP) adjusted for purchasing power parity (PPP) from 2019 to 2029]» [سهم ایالات متحده از تولید ناخالص داخلی جهانی، تنظیم‌شده برای برابری قدرت خرید از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۹]. استاتیستا. [http://web.archive.org/web/20250716164332/https://www.statista.com/statistics/270267/united-states-share-of-global-gross-domestic-product-gdp/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵. بازیابی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۲۵. (به انگلیسی)</ref> و بیش از ۵۰٪ از بودجهٔ نظامی جهانی<ref>سارا فلوندرز (ژانویهٔ ۲۰۲۳). «[https://www.workers.org/2023/01/68509/ Congressional chaos – deals and trades]» [آشوب کنگره‌ای – معاملات و مبادلات] کارگران جهان. [https://web.archive.org/web/20230110165054/https://www.workers.org/2023/01/68509/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳. بازیابی‌شده در ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۳. (به انگلیسی)</ref> متعلق به این کشور است. آمریکا با ۳۴۰ میلیون جمعیت،<ref>«[https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=US Population, total - United States]» [جمعیت، کل - ایالات متحده] گروه بانک جهانی. [http://web.archive.org/web/20250726154511/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=US بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۵. بازیابی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۲۵. (به انگلیسی)</ref> سومین کشور پرجمعیت جهان است؛ با اینکه تنها ۴.۲٪ از کل جمعیت بشر در این کشور زندگی می‌کنند، نزدیک به ۲۰٪ زندانیان جهان به آن تعلق دارند.<ref>روی والمسلی. «[https://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/wppl_12.pdf World Prison Population List, twelfth edition]» [فهرست جمعیت زندانیان جهان، ویراست دوازدهم] ''گزارش زندان جهان''. [https://megalodon.jp/2025-0823-0056-37/https://www.prisonstudies.org:443/sites/default/files/resources/downloads/wppl_12.pdf بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۲۵. بازیابی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۲۵. (به انگلیسی)</ref>

امپراتوری‌ای مدرن، ایالات متحده در مرکز گروهی از [[هستهٔ امپریالیسم|نظام‌های امپریالیستی غرب]] قرار دارد. آمریکا از اصلی‌ترین کشورهای بسیاری از سازمان‌های امپریالیستی بین‌المللی، همچون [[سازمان پیمان آتلانتیک شمالی]] (ناتو)، [[سازمان کشورهای آمریکایی]]، [[بانک جهانی]]، [[صندوق بین‌المللی پول]] (IMF)، [[موقوفهٔ ملی برای دموکراسی]] (NED)، [[دیده‌بان حقوق بشر]] و... است.

فراگیری ایدئولوژی [[ضد کمونیسم|کمونسیم‌ستیزانه]]، رابطه‌های مستمر و پربسامد میان مقامات دولتی و مدیرعاملان شرکت‌ها، گرایش به جنگ، و نفوذ ایده‌های [[ملی‌گرایی|ملی‌گرایانه]]، [[پدرسالاری|پدرسالارانه]]، و [[نژادپرستی|شوونیسم نژادی]] یا نژادشیفتگی در ایالات متحده آن را [[استبداد بورژوازی|استبداد بورژوازی‌ای]] با ویژگی‌های [[فاشیسم|فاشیستی]] می‌سازد.<ref>مایکل کِتِوایو تابور (۱۹۶۹). «''Capitalism Plus Dope Equals Genocide''» [سرمایه‌داری به‌اضافهٔ مواد مخدر برابر است با نسل‌کشی].</ref><ref>فرد همپتون (۱۹۶۹). «!''It’s a Class Struggle, Goddammit''» [مبارزهٔ طبقاتیه، لعنتی!].</ref><ref>«[https://kcnawatch.org/newstream/255411/minju-joson-on-final-doom-of-u-s/ Minju Joson on Final Doom of U.S.]» [سخنان مینجو جوسون در زمینهٔ نابودی نهایی ایالات متحده] کی‌سی‌ان‌اِی‌واچ. [https://web.archive.org/web/20210528023946/https://kcnawatch.org/newstream/255411/minju-joson-on-final-doom-of-u-s/ بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۸ مهٔ ۲۰۲۱. بازیابی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۲۵. (به انگلیسی)</ref> پراکندگی ثروت به‌شدت نابرابر است؛ چنان‌که ثروت‌مندترین سه آمریکایی نسبت به فقیرترین ۱۶۰ میلیون آمریکایی، روی هم، از دارایی بیشتری برخوردارند.<ref>نوآه کیرْش (۹ نوامبر ۲۰۱۷). «[https://www.forbes.com/sites/noahkirsch/2017/11/09/the-3-richest-americans-hold-more-wealth-than-bottom-50-of-country-study-finds/?sh=7144ebfe3cf8 The 3 Richest Americans Hold More Wealth Than Bottom 50% Of The Country, Study Finds]» [برپایهٔ پژوهش‌ها، ثروت‌مندترین سه آمریکایی نسبت به ۵۰٪ پایینی کشور دارای ثروت بیشتری هستند] فوربز. [https://web.archive.org/web/20230121000741/https://www.forbes.com/sites/noahkirsch/2017/11/09/the-3-richest-americans-hold-more-wealth-than-bottom-50-of-country-study-finds/?sh=3e972c243cf8 بایگانی‌شده] از نسخهٔ اصلی در ۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳. بازیابی‌شده در ۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۳. (به انگلیسی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

ارزش اضافی

2026-07-15T00:45:13Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

'''ارزشِ اضافی''' به [[ارزش|ارزشی]] گفته می‌شود که به دست کارگران در [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] تولید شده ولی برای پرداخت دستمزدها و [[سرمایهٔ ثابت|هزینه‌های تولید]] به کار نمی‌رود.<ref name=":0">[[کارل مارکس]] (۱۸۷۶). «''سرمایه، جلد اول''».

</ref> در کل، ارزش اضافی مقداری است که ارزش خروجیِ تولید سرمایه‌دارانه از ارزش مواد ورودی و هزینهٔ کار (دستمزد) فراتر می‌رود.<ref name=":0" /> از نگاه [[کارل مارکس]]، کوشش سرمایه‌داران برای تصاحب ارزش اضافی نیروی محرک اقتصاد سرمایه‌دارانه است.

برای نمونه، اگر فرایند کشاورزی با سازوبرگ ارزان و زمین آماده‌نشده را در نظر بگیریم، میزان تفاوت محصولی که کارگران تولید می‌کنند با مقداری از آن که به‌عنوان دستمزد دریافت می‌کنند ارزش اضافی شمرده می‌شود. به بیانی ملموس‌تر، در مدل اقتصاد غلات اقتصاددانان کلاسیک، اگر ۱۰۰۰ بوشل (یکایی در حدود ۲۵ کیلوگرم) برداشت شود و ۶۰۰ بوشل به کارگران مزرعه برای امرار معاش داده شود، ارزش اضافی برابر با ۴۰۰ بوشل خواهد بود که به ارباب یا کشاورزِ کارفرما می‌رسد. همچنین، به دلیل [[رانت تفاضلی]] تفاوت بسیار بزرگتری در تولید واقعی وجود دارد.

در صنعت‌هایی که تولید نیازمند به ابزارها و دیگر ورودی‌هایی‌ست که دارای ارزش قابل توجه‌ای هستند، و دستمزد کارگران به‌صورت غیرنقدی، با همان کالای فیزیکی که خودشان تولید کرده‌اند، حساب نمی‌شود، مسئله به این سادگی نیست. بااین‌همه، همان اصل‌ها در اینجا نیز صدق می‌کنند. اگر هزینهٔ ابزارها و دیگر ورودی‌های فرآوری را در نظر گرفته و از خروجی کم کنیم، و همچنین به جای یکاهای اندازه‌گیری فیزیکی همچون بوشل، خروجی و دستمزدها را برپایهٔ ارزش حساب کنیم، همچنان خواهیم دید که کارگران بیش از آنچه دریافت می‌کنند تولید می‌کنند؛ یعنی ارزش اضافی تولید می‌کنند.

در اقتصادهای مدرن، ارزش اضافی بخش چشمگیری از خروجی کل را شکل می‌دهد. برای نمونه، دانکن فولی نرخ ارزش اضافی در اقتصاد ایالات متحده در ۱۹۸۳ میلادی را ۱.۵ برآورد کرده‌است؛ یعنی ارزش اضافی ۱.۵ برابر مقداری بود که به‌عنوان دستمزد پرداخت می‌شد.<ref>دانکن فولی (۱۹۸۶). «''Understanding Capital: Marx's Economic Theory''» [فهمیدن سرمایه: نظریهٔ اقتصادی مارکس].</ref> به بیانی دیگر، اگر مقدار کل همهٔ [[ارزش توان کار]] ۱۰ باشد، آنگاه ارزش اضافی برابر با ۱۰ × ۵ یا ۱۵ است. بنابراین، از اقتصاد ایالات متحده، که برابر است با مقدار کل ارزش توان کار (۱۰) + ارزش اضافی (۱۵) = ۲۵، ۶۰٪ درصد آن به ارزش اضافی تعلق دارد.

== همچنین بنگرید به ==

* [[سرمایه]]
* [[سود]]
* [[استثمار]]
* [[نظریهٔ ارزش کار]]
* [[رابطه‌های تولید]]
* [[انباشت سرمایه]]

== منبع‌ها ==
<references />

ماده‌باوری

2026-07-12T16:58:46Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله، ترجمهٔ بخش آغازین و اصل‌های بنیادی

'''ماده‌باوری''' یا '''ماتریالیسم''' بینشی فلسفی‌ست که باور دارد ماده عنصر بنیادی جهان است، و همه‌چیز، از جمله حالت‌های ذهنی و آگاهی، همگی نتیجهٔ برهم‌کنش‌های مادی هستند. ماده‌باوری در تضادی مستقیم نسبت به [[ایده‌باوری]] یا ایدئالیسم، که باور دارد ایده‌ها نسبت به ماده دارای برتری هستند، قرار دارد.<ref>[[فریدریش انگلس]] (۱۸۸۶). «''لودویگ فویرباخ و پایان فلسفهٔ کلاسیک آلمان''»</ref><ref>موریس کورنفورث (۱۹۷۲). «''Materialism and the dialectical method''» [ماده‌باوری و روش دیالکتیکی]. ص ۲۰.</ref> ماده‌باوری از راه ابزارهای علم ثابت کرده‌است که جهان‌بینی فلسفیِ درست و صحیح است.

== اصل‌های بنیادی ==
اصل‌های بنیادی ماده‌باوری را می‌توان این‌چنین نام برد:<ref>موریس کورنفورث (۱۹۷۲). «''Materialism and the dialectical method''» [ماده‌باوری و روش دیالکتیکی]. صص ۲۴ تا ۲۵.</ref>

* جهان ذاتاً مادی‌ست؛ هرآنچه که وجود دارد برپایهٔ علت‌های مادی به وجود آمده و برپایهٔ قانون‌های جنبش ماده به پیدایش و رشد می‌پردازد.
* ماده واقعیتی عینی‌ست که بیرون و مستقل از ذهن وجود دارد؛ هر چیز ذهنی یا روحی نتیجه‌ای از فرایندهای مادی‌ست.
* جهان و قانون‌های آن شناختنی‌اند، و با اینکه ممکن است بخش بزرگی از جهان مادی هنوز شناخته نشده باشد، هیچ فضای ناشناخته‌ای که بیرون از جهان مادی قرار داشته باشد وجود ندارد.

== منبع‌ها ==
<references />

اقتصاد سیاسی

2026-07-08T23:02:16Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بند اول آن

'''اقتصاد سیاسی''' شاخه‌ای از علوم اجتماعی‌ست که به پژوهش و فهمیدن تولید و توزیع نیازهای مادی و ثروت جامعه‌های بشری می‌پردازد.<ref>مرکز اقتصاد آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۵۴)، ''اقتصاد سیاسی.''</ref> اقتصاد سیاسی مستقیماً با بخش فنی تولید مرتبط نبوده و ارتباط اصلی آن با رابطه‌های میان مردم در فرایند تولید و مبادله است.<ref>جان ایتون (۱۹۴۹). «''Political Economy, A Marxist Textbook''». ص ۸.</ref> به گفتهٔ ''دانشنامهٔ بزرگ شوروی''، [[مرکانتیلیسم|مرکانتیلیست]] فرانسوی، آنتوان دو مون‌کرتین بود که در اثر خود، ''رسالهٔ اقتصاد سیاسی''، در ۱۶۱۵ میلادی برای اولین بار از این اصطلاح بهره برد.<ref>دانشنامهٔ بزرگ شوروی (۱۹۷۵). مدخل «[https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/political+economy Political Economy]».</ref> در نگاه حامیان آغازین آن، همچون [[ویلیام پتی]] و [[آدام اسمیت]]، اقتصاد سیاسی شاخه‌ای از اخلاق‌شناسی یا فلسفهٔ اخلاق بود. از نگاه [[کارل مارکس]]، که اقتصاد سیاسی را به سوی سرمایه‌داری‌ستیزی توسعه داد، وجهه‌های اخلاقی و اجتماعی آن اهمیت شگرفی داشتند. وی اقتصاد سیاسی را بنا شده بر پایهٔ تاریخ، و وابسته به رابطه‌های [[طبقهٔ اجتماعی|طبقاتی]] می‌دید.

بااین‌همه، با رشد [[اثبات‌گرایی]] در سدهٔ نوزدهم میلادی، اقتصاد سیاسی نیز همچون جامعه‌شناسی به‌عنوان شاخه‌ای از علم شناخته شده و محتوای سیاسی آن کم‌اهمیت جلوه داده شد. به‌عنوان واکنشی علیه مارکس و [[سوسیالیسم ریکاردویی|سوسیالیستان ریکاردویی]]، که اقتصاد سیاسی را علیه بنیان‌گذاران سرمایه‌داری‌دوست آن به کار می‌بردند، «سیاسی» از «اقتصاد سیاسی» ستانده شد و حامیان [[سرمایه‌داری]] در این زمینه هم‌اکنون با نام «علم اقتصاد» یا «اقتصاد» از آن یاد می‌کنند. بااین‌حال، کسانی که بخش اجتماعی و تاریخی این مبحث را جدایی‌ناپذیر شناخته، و بیشتر زمان‌ها نظریهٔ اقتصادی حمایت‌کننده از سرمایه‌داری را آکنده از [[چیزانگاری]] و [[آگاهی دروغین]] می‌دانند، اصطلاح اقتصاد سیاسی را همچنان ترجیح می‌دهند.

== منبع‌ها ==
<references />

سوسیالیسم علمی

2026-07-03T18:49:22Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

'''سوسیالیسم علمی''' اصطلاحی‌ست که توسط [[فریدریش انگلس]] در سدهٔ نوزدهم رواج یافت و برای اشاره به کاربستی از [[سوسیالیسم]] به کار می‌رود که ماهیت آن علمی و به دور از [[دگماتیسم|خشک‌اندیشی]] بوده، و از این رو فلسفهٔ [[مارکسیسم]] به‌عنوان علم را بخشی جدایی‌ناپذیر از سوسیالیسم، و سوسیالیسم را بخشی جدایی‌ناپذیر از علم می‌بیند. این اصطلاح برای تمایز نسبت به [[سوسیالیسم تخیلی]] یا آرمان‌گرایانه، که به‌عنوان عبارتی تحقیرآمیز برای افراد ساده‌اندیش به کار می‌رود، به شهرت بالایی دست یافت.

== اصل‌ها ==

=== مارکس‌گرایی ===
''به مقالهٔ اصلی بنگرید: [[مارکسیسم]]''

مارکس‌گرایی نظریه‌ای فلسفی و اقتصادی‌ست که [[ایدئولوژی]] یا مرامی را شکل می‌دهد. [[ولادیمیر لنین|لنین]] آن را به سه بخش بنیادی سنتز کرد:<ref name=":0">ولادیمیر لنین (۱۹۱۳). «''The Three Sources and Three Component Parts of Marxism''» [سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی]</ref>

=== فلسفه ===
فلسفهٔ مارکس‌گرایی [[ماده‌باوری]] است. ماده‌باوری بینشی فلسفی‌ست که باور دارد ماده، جوهرهٔ جهان و هرآنچه که وجود دارد، از جمله اندیشه و خودآگاهی نتیجهٔ برهم‌کنش‌های مادی‌ست.

ولی [[کارل مارکس|مارکس]] اولین کسی بود که برای ارتقا دادن ماده‌باوری، آن را به [[دیالکتیک]] [[گئورگ ویلهام فریدریش هگل|هگل]] پیوست. سپس فهمیدن اینکه جهان چرا و چگونه تغییر می‌کند (چرا [[سرمایه‌داری]] تبدیل به [[شیوه تولید|روش تولید]] چیره بر جامعه شد، چرا برخی تمدن‌ها به‌کلی نابود شدند و...) ممکن شد. لنین نوشت:<blockquote>''همان‌گونه که دانش انسان بازتابی از جهان است (به بیانی، مادهٔ در حال تکامل) که مستقل از خود او وجود دارد، به همان‌گونه نیز دانش اجتماعی او (یعنی بینش‌ها و دکترین‌های گوناگونش، چه فلسفی، چه مذهبی، سیاسی و...) بازتابی‌ست از سامانهٔ اقتصادی جامعه. نهادهای سیاسی [[زیربنا و روبنا|روبنایی]] هستند که بر زیربنای اقتصادی قرار دارند. برای نمونه، برای ما آشکار است که چگونه شکل‌های سیاسی گوناگونی از کشورهای کنونی اروپا برای قوت بخشیدن به چیرگی [[بورژوازی]] بر [[کارپیشه|پرولتاریا]] است.<ref name=":0" />''</blockquote>

== منبع‌ها ==
<blockquote>
<references />
</blockquote>

دیالکتیک

2026-07-03T18:48:08Z

Kulušbədəs: افزودن عنوان بخش منبع‌ها

'''دیالکتیک''' به روش مطالعهٔ تغییر و ترادیسی از راه [[تضاد|تضادهای]] درونی گفته می‌شود. در مقابل و ضد دیالکتیک [[متافیزیک]] قرار دارد.

== تاریخچهٔ اصطلاح ==

واژهٔ «دیالکتیک» درآغاز، و دراصل به هنر یا علم گفتگوی استدلالی و منطقی گفته می‌شد.

از نگاه [[افلاطون]]، دیالکتیک در وهلهٔ نخست، هنرِ بیرون کشیدن همهٔ نتیجه‌های مثبت یا منفی در درون اصل یا ایده‌ای است. سپس، جنبش منطقی ذهن بوده که از راه مرحله‌های پی‌درپی پیشرفت می‌کند؛ از داده‌های ادراک‌پذیر به ایده‌ها، اصول جاودانه و تغییرناپذیر چیزها، و در پایان، ایدهٔ اصلی همه چیز، یعنی ایدهٔ نیکی و خیر. از جایی که برای افلاطون ایده‌ها تنها واقعیتی هستند که شایستهٔ این نامند، دیالکتیک یا علم ایده‌ها خودِ علم را نیز در برمی‌گیرد.

از نگاه [[گئورگ ویلهام فریدریش هگل|هگل]]، دیالکتیک جنبش و گذشتن ایده‌ها از مرحله‌های پیاپی برای چیرگی یافتن (نقیضِ نقیض) است تا ایده‌ای مطلق به دست آید.

از نگاه [[کارل مارکس]] و [[مارکسیسم|مارکس‌گرایان]]، دیالکتیک نه‌تنها جنبش ایده‌ها، بل‌که جنبش خود چیزها از راه تضادها بوده، که جنبش ذهن تنها بازتابی خودآگاه از آن است. چنان‌که [[فریدریش انگلس|انگلس]] می‌نویسد:<blockquote>برای فلسلهٔ دیالکتیکی هیچ‌چیز نهایی، مطلق یا مقدس نیست. ماهیت گذرای همه‌چیز و در همه‌چیز را آشکار می‌سازد؛ جز فرایند بی‌وقفهٔ تغییر کردن و از میان رفتن، صعودی بی‌پایان از فروتر به فراتر، هیچ‌چیز نمی‌تواند در برابرش تاب بیاورد. و خود فلسفهٔ دیالکتیکی چیزی جز بازتاب محض این فرایند در مغز اندیشنده نیست.<ref>[[فریدریش انگلس]] (۱۸۸۶). «لودویگ فویرباخ و پایان فلسفهٔ کلاسیک آلمان»

</ref></blockquote>

== برای مطالعهٔ بیشتر ==
[[فریدریش انگلس]] (۱۸۸۰). ''سوسیالیسم: علمی و تخیلی''.

== همچنین بنگرید به ==
[[ماده‌باوری دیالکتیکی]]

== منبع‌ها ==

دیالکتیک

2026-07-03T18:46:42Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمه تا بخش تاریخچهٔ اصطلاح