ویکی‌پرولتار - مشارکت‌های کاربر [fa]

انقلاب

2026-06-13T10:31:17Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ تکه‌ای از بخش آغازین آن

[[File:Russian_revolution_painting.jpg|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Russian_revolution_painting.jpg|بندانگشتی|نگاره‌ای از [[انقلاب اکتبر]] در سال ۱۹۱۷ میلادی.

]]
'''انقلاب''' به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن یک طبقهٔ اجتماعی از راه خشونت طبقهٔ دیگری را سرنگون کرده، و به‌جای آن و به‌عنوان [[قشر حاکم|قشر حکم‌ران]]، [[دولت]] را در کنترل خود می‌گیرد. همهٔ انقلاب‌های موفق با [[ضدانقلاب]] مواجه خواهند شد چراکه نیروهایی که پیش‌از انقلاب چیرگی داشتند، همچون [[سرمایه‌داری|سرمایه‌داران]] یا [[فئودالیسم|اربابان فئودالی]]، می‌کوشند تا هر اندازه توانی که برایشان باقی مانده‌است را به کار بگیرند. برای نمونه، در [[جمهوری خلق چین|چین]] [[کومینتانگ]] رهبری ضدانقلاب را علیه [[حزب کمونیست چین]] در دست گرفت، در حالی که در [[جمهوری سوسیالیستی ویتنام|ویتنام]] و [[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس|لائوس]] تجاوز و جنگ واپس‌گرایانهٔ [[ایالات متحدهٔ آمریکا]] ضدانقلاب را رهبری کرد.

استعمار

2026-06-13T10:20:34Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ تکه‌ای از بخش آغازین آن

[[File:French_and_British_colonialism_cartoon.jpg|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:French_and_British_colonialism_cartoon.jpg|جایگزین=|بندانگشتی|کارتونی از سال ۱۸۰۵ میلادی که استعمار فرانسه و انگلیس بر سیاره را نشان می‌دهد.]]
'''استعمار''' به پدیده‌ای گفته می‌شود که در آن [[دولت]] یا گروهی از مردم با هدف سوداندوزی خصوصی از راه استخراج منابع و [[استثمار|بهره‌کشی]] مردمان سرزمینی، آن را وادار به فرمان‌برداری می‌کنند. از نگاه [[مارکسیسم|مارکس‌گرایی]]، استعمار در زمانهٔ مدرن از ابزارهای [[سرمایه‌داری]] برای تحمیل کردن خواسته و منفعت‌های [[قشر حاکم|قشر حکم‌ران]] در بیرون از مرزهای خود و نابود ساختن فرهنگ‌ها و ملت‌ها در سراسر جهان است. [[کارل مارکس|مارکس]] بر این باور بود که در چهارچوب سامانهٔ جهانی سرمایه‌داری، استعمار رابطهٔ نزدیکی با توسعهٔ نابرابر دارد. به بیان وی، استعمار «ابزاری برای نابودی گسترده، وابستگی و بهره‌کشی سامان‌مند برای ساخت اقتصادهای اختلال‌یافته، سردرگم‌سازی اجتماعی‌روانی، [[فقر]] شگرف و وابستگی [[نواستعمار|نومستعمره‌وار]]» است.<ref>مایکل واتس (۲۰۰۵). «''colonialism, history of''» [استعمار، تاریخِ] در ''دانشنامهٔ بین‌المللی توسعه''. </ref>

== منبع‌ها ==
<references />

رفیق:Kulušbədəs/صفحه تمرین

2026-02-27T20:40:26Z

Kulušbədəs: ریختن طرح کلی برای مقالهٔ رضا پهلوی، گردآوری منبع، نوشتن پیش‌نویس قسمتی از بخش آغازین

{{جعبه اطلاعات سیاستمداران|name=رضا پهلوی|birth_date=۹ آبان ۱۳۳۹|birth_place=تهران، ایران|nationality=ایرانی|political_orientation=امپریالیسم، نولیبرالیسم، صهیون‌گرایی، ملی‌گرایی}}

'''رضا پهلوی''' (زادهٔ ۹ آبان ۱۳۳۹) از کنش‌گران سیاسی راست‌گرا، صهیون‌گرا، امپریالیست و بخشی از اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران بوده که فعالیت خود را پس‌از فرار خانواده‌اش به‌همراه نزدیک به ۲ میلیارد دلار (در کنار دیگر دارایی‌ها) از ایران آغاز کرد. او نخستین فرزند محمدرضاشاه، آخرین شاه دودمان پهلوی و رهبر مستبدِ نظام دست‌نشاندهٔ آمریکا بود که با انقلاب ۱۳۵۷ به همراه نظام شاهنشاهی سرنگون شده و از ایران گریخت. ازاین‌رو، میان سلطنت‌طلبان و هوادارانش که درصد بالایی از آن را دیاسپورای ایرانی در کشورهایی همچون آمریکا، کانادا، آلمان و... تشکیل می‌دهند از او به‌عنوان «شاهزاده رضا پهلوی» یاد می‌شود.

رضا پهلوی و پیروانش که پس‌از مصادرهٔ جنبش مهسا/ژینا و انحراف آن با کمک تبلیغات رسانه‌های امپریالیستی همچون ایران اینترنشنال، بی‌بی‌سی فارسی و صدای آمریکا جایگاه خود در اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران را باز کرده و نام خود را دوباره به زبان‌ها انداخت، همواره چهره‌ای تفرقه‌افکن میان اپوزیسیون و دگرخواهان بوده که بارها به فروکش شدن جنبش و اعتراض‌های مردمی، و درنتیجهٔ آن، ادامهٔ حیات استبدادِ جمهوری اسلامی انجامیده‌است. با اینکه در طول کنش‌گری خود رویکرد و موضع سیاسی ثابتی نداشته و بسته به پشتیبانی نیروهای امپریالیستی موضع خود را تغییر می‌دهد، می‌توان امپریالیسم، صهیون‌گرایی، نولیبرالیسم، ملی‌گرایی و سکولاریسم را از دیدگاه‌های سیاسی رضا پهلوی برشمرد.

== زندگی ==

== دیدگاه‌های سیاسی ==

=== امپریالیسم ===

=== نولیبرالیسم ===

=== صهیون‌گرایی ===

== کنش‌گری سیاسی ==

=== سال‌های آغازین انقلاب ===

=== جنگ ۸ ساله ===

=== جنبش سبز ===

=== اعتراضات ۱۳۹۶ ===

=== اعتراضات ۱۳۹۸ ===

=== جنبش مهسا/ژینا ===

=== جنگ ۱۲ روزه ===

=== اعتراضات ۱۴۰۴ ===

== هواداران ==

== منبع‌ها ==
غارت: <ref name=":0">یرواند آبراهامیان (۱۹۸۲). «ایران میان دو انقلاب».</ref> صفحهٔ ۵۱۷

ساواک: <ref name=":0" /> از ۴۱۹ تا ۵۲۹ ~

بات:

* جنگ ۱۲ روزه: <ref>https://today.lorientlejour.com/article/1480264/israel-reportedly-funded-an-influence-campaign-to-install-the-shah-of-irans-son-in-tehran.html</ref>
* ۱۴۰۴:
* کلی: <ref>https://the307.substack.com/p/new-investigation-shows-that-israel</ref>

اسراییل/موساد:

* ۱۴۰۴: <ref>https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-883524</ref>
* کلی: <ref name=":1">https://pvonline.ca/2025/06/23/iran-regime-change-masquerading-as-nuclear-prevention/</ref><ref name=":2">https://www.aljazeera.com/news/2023/4/19/son-of-toppled-irans-shahs-israel-visit-draws-mixed-reactions</ref><ref name=":3">https://www.aljazeera.com/features/2025/7/3/son-of-former-shah-loses-credibility-after-justifying-israels-war-on-iran</ref><ref name=":4">https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/1/15/reza-pahlavi-vows-to-recognise-israel-end-nuclear-programme-if-he-led-iran</ref><ref>https://x.com/PahlaviReza/status/193161722956230656?sort_replies=recency</ref>

تحریم: <ref name=":3" />

مداخله:

* جنگ ۱۲ روزه: <ref name=":3" />
* ۱۴۰۴: <ref name=":5">https://pvonline.ca/2026/01/14/iran-on-the-brink-tudeh-party-calls-for-immediate-action-to-save-country-from-dictatorship/</ref>

انحراف: <ref name=":2" />

تفرقه‌افکنی: <ref name=":6">https://www.aljazeera.com/features/2026/1/12/who-is-reza-pahlavi-the-exiled-prince-urging-iranians-to-seize</ref>

بی‌ثباتی موضع: <ref name=":6" /><ref name=":3" /><ref>https://x.com/PahlaviReza/status/189445351630061568</ref><ref>https://x.com/PahlaviReza/status/858037134556626944</ref>

نقش در کشتار ۱۴۰۴: <ref name=":6" />

پشتیبانی امپریالیسم: <ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref>https://thecommunists.org/2026/01/17/news/hands-off-iran-oppose-anglo-american-regime-change-psyops/</ref><ref>https://www.workers.org/2026/01/90150/</ref><ref name=":3" /><ref name=":4" />

هواداران: <ref name=":3" />

کمونیسم

2026-02-24T22:03:28Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{جعبه پیام/اشکالات ترجمه}}
{{جعبه پیام/خرده}}
کمونیسم<ref group="لاتین">از لاتین communis، «اشتراکی، جهانی»</ref> [[شیوه تولید|روشی از تولید]] است که با مالکیت مشترک بر [[توان تولید]] و نبود [[طبقه‌های اجتماعی]] وصف می‌شود. این اصطلاح همچنین برای گروه‌هایی استفاده می‌شود که هدف پایانی آنها دستیابی به این روش تولید است.

[[پساکمیابی|فراوانی مادی]] و روابط اجتماعی ناشی از چنین جامعه‌ای را می‌توان در این شعار خلاصه کرد: «از هرکس به اندازهٔ توانایی‌اش، به هرکس به اندازهٔ نیازش» شعاری که توسط کتاب [[نقد برنامهٔ گوتا]] (۱۸۷۵)،<ref>https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1875/naghd-gota.pdf</ref> نوشتهٔ [[کارل مارکس]] رواج یافت.

در [[سرمایه، جلد اول|اولین جلد سرمایه]]، مارکس می‌نویسد «انجمنی از مردمان آزاد که با توان تولیدِ اشتراکی به کار می‌پردازند و شکل‌های گوناگونی از نیروی کارشان را با خودآگاهی کامل در حکم یک نیروی کار اجتماعی صرف می‌کنند»<ref>https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1867/sarmayeh1.pdf</ref>[[پرونده:Hammer_and_Sickle_and_Star.svg.png|بندانگشتی|داس و چکش نماد جهانی کمونیسم بوده و نشان‌دهندهٔ همبستگی میان طبقهٔ کارپیشگان و دهقانان است.]]

== ریشه‌شناسی ==
پیش از مارکس این اصطلاح توسط بسیاری از [[سوسیالیسم آرمان‌شهری|سوسیالیست‌های آرمان‌‌شهری]] برای وصف جامعه‌ای [[آرمان‌گرایی|آرمان‌گرا]] و برابرگرا به کار می‌رفت.

کاربرد امروزی این اصطلاح به استفادهٔ مارکس از آن هنگام معرفی مفهوم [[سوسیالیسم علمی]] همراه با [[فریدریش انگلس]] بازمی‌گردد. نظریهٔ سوسیالیسم علمی کمونیسم را نه جامعه‌ای آرمان‌گرایانه و بی‌نقص، بلکه مرحلهٔ توسعه‌ای وصف می‌کند که پس از فرایندی طولانی از [[مبارزهٔ طبقاتی]] به دست می‌آید. بااین‌همه، مارکس «[[سوسیالیسم]]» و «کمونیسم» را به یک معنا و به جای هم‌دیگر استفاده می‌کرد و تفاوتی میان این دو اصطلاح نمی‌گذاشت.

[[ولادیمیر لنین|لنین]] اولین فردی بود که تفاوت مشخصی میان دو اصطلاح سوسیالیسم و کمونیسم تعریف کرد. برپایهٔ تعریف او مفهوم کمونیسم یا سوسیالیسم مارکس فقط کمونیسم نامیده شد و «فاز گذار» او، سوسیالیسم نام گرفت.

== مشخصات کمونیسم ==
[[پرونده:FA-Karl_Marx-min.png|بندانگشتی|کارل مارکس]]
[[پرونده:Friedrich_Engels_(1820–1895),_1864-min-FA.png|بندانگشتی|فردریش انگلس]]

=== کارل مارکس و فریدریش انگلس ===
مارکس و انگلس در مشهورترین اثر خود، [[بیانیهٔ حزب کمونیست]]، اصول اساسی کمونیسم را بنیان‌گذاری کردند که پایه‌های اصول تمامی انقلابیان آینده را شکل می‌داد. آن‌ها نخست توضیح می‌دهند و تصدیق می‌کنند که ایدئولوژی کمونیسم از زمان به رو آمدن سرمایه‌داران و [[کارپیشه|کارپیشگان]] وجود داشته‌است. این اثر را اینگونه آغاز می‌کنند:<blockquote>شبحی در اروپا در گشت و گذار است، شبح کمونیسم<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=بختکی بر اروپا چنگ انداخته است- بختک کمونيسم}}</ref></blockquote>پیش‌از هرچیز، مفهومی که ما به‌عنوان کمونیسم می‌شناسیم در مبارزهٔ طبقاتی ریشه دارد.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=تاريخ تمام جوامعی که تاکنون وجود داشته، تاریخ مبارزات طبقاتی است.}}</ref> مارکس و انگلس با استفاده از ماده‌باوری تاریخی و [[ماده‌باوری دیالکتیکی|دیالکتیکی]] اینگونه توضیح می‌دهند که مبارزهٔ طبقاتی همیشه میان قشرهایی که امروزه آنان را به نام طبقهٔ حاکم و طبقهٔ زیردست می‌شناسیم وجود داشته‌است. در بیانیهٔ حزب کمونیست برای این پدیده نمونه‌های زیر را ذکر کرده‌اند:

* آزاده و بنده
* خاص و عام
* استادکار و شاگرد
*ستمگر و ستمکِش

بااین‌حال که همهٔ کمونیست‌ها طبقهٔ سرمایه‌داران را در ستیز با کارپیشگان در نظر می‌گیرند و به همین خاطر آنان را به عنوان رقیبان و مخالفان خود در نظر دارند، مارکس و انگلس واضح می‌کنند که [[سرمایه‌داری|سرمایه‌داران]] خود از ریشه‌های [[انقلاب سرمایه‌داری|انقلابی]] سرچشمه گرفته و با سرنگون کردن طبقهٔ فئودال به قدرت رسیده‌اند.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=بورژوازی، از نظر تاريخی، نقشی فوق العاده انقلابی ايفا کرده است.|chapter=بورژواها و پرولتارها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest5.pdf}}</ref> انقلابی که سپس باعث ایجاد تناقض‌های فعلی میان خود و قشر کارگر یا کارپیشگان شد.

کمونیست‌ها مدعی نیستند که اولین و تنها حزبی هستند که برای حقوق طبقهٔ کارپیشگان مبارزه می‌کنند. مشخصه‌ای که مارکس و انگلس از کمونیست‌ها بیان می‌کنند این است که کمونیست‌ها فارغ از ملیت مبارزهٔ طبقاتی همهٔ کارپیشگان دنیا را به رسمیت می‌شناسند.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf|quote=١. کمونيست ها در مبارزات ملی پرولتارهای کشورهای مختلف، منافع مشترک کل پرولتاريا را، صرفنظر از تمام مليت ها، خاطرنشان کرده، آن را جلوه گر می‌سازند.

٢. در مراحل مختلف که مبارزه ی طبقه ی کارگر با بورژوازی، در طول رشد خود، بايد از آن بگذرد، کمونيست‌ها هميشه و در همه جا از منافع نهضت، بطورکلی، جانبداری می کنند.}}</ref> مارکس و انگلس سپس به ایجاد حزبی انقلابی که برای طبقهٔ کارپیشگان مبارزه و از منافع ایشان محافظت کند تأکید می‌کنند. مارکس و انگلس همواره مصمم بودند که کمونیست‌ها به‌خاطر هدف‌های نهایی مترقی خود بهترین حزب برای کارپیشگان هستند. این هدف‌ها عبارت‌اند از:

# تبدیل قشر کارپیشگان به قشری انقلابی
# سرنگونی قدرت و سلطهٔ سرمایه‌داران
#راهنمایی قشر کارپیشگان برای تسخیر قدرت سیاسی

تصور غلطی که توسط راست‌گرایان و حتی بخش‌هایی از چپ‌گرایان راجع به کمونیست‌ها رواج داده می‌شود دربارهٔ قصد آنها برای برانداختن و منسوخ کردن حق مالکیت خصوصی است. مارکس و انگلس کاملاً صریحانه در بیانیهٔ حزب کمونیست توضیح داده‌اند که اگرچه کمونیست‌ها آشکارا برای براندازی حق دارایی خصوصی مبارزه می‌کنند، این مفهموم شامل دارایی‌های شخصی نبوده و تنها توان تولید را شامل می‌شود که مطلقاً به قشر سرمایه‌دار جامعه تعلق دارد.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf|quote=ما کمونيست ها را ملامت کرده اند که می خواهيم حق کسب مالکيت خصوصی را لغو کنيم، مالکيتی که نتيجه ی کار خود انسان است، مالکيتی که می گويند زير بنای تمام آزادی، فعليت و استقلال شخصی است.

مالکيتی که حاصل دسترنج خود شخص و حاصل عرق جبين و کديمين باشد! آيا غرض شما مالکيت صنعتگر خرده پا، روستائی خرده پا، و آن شکل مالکيتی است که پيش از مالکيت بورژوائی وجود داشت؟ چنين مالکيتی نيازی به الغاء کردن ندارد؛ چرا که رشد صنعت تا حد زيادی اين مالکيت را به اين زودی از بين برده، يا روزانه هنوز هم از بين می برد.

و يا اينکه غرض مالکيت خصوصی جديد بورژوائی است؟
آيا کار مزدگير برای کارگر مالکيتی ايجاد می‌کند؟ نه حتی ذره ای. کار مزدگير سرمايه ايجاد می‌کند؛ يعنی نوعی مالکيت که کار مزدگير را استثمار می‌کند، و نمی تواند افزايش يابد جز بشرط ايجاد ذخيره جديدی از کار مزدگير برای استثمار تازه تر. مالکيت، در شکل کنونی اش، مبتنی بر تخاصم سرمايه و کار مزدگير است.

بيائيد طرفين اين تخاصم را بررسی کنيم.

سرمايه دار بودن نه تنها به معنی داشتن موقعيتی است مطلقاً شخصی؛ بلکه عبارتست از موقعيتی اجتماعی در توليد. سرمايه محصولی است جمعی و تنها با عمل متحد بسياری از افراد اجتماع، و حتی در تحليل نهائی، تنها با عمل متحد تمام افراد اجتماع، به حرکت می افتد. به همين دليل، سرمايه، قدرتی خصوصی نيست، بلکه قدرتی اجتماعی است. به همين دليل، موقعيکه سرمايه تبديل به مالکيت مشترک، يعنی مالکيت تمام افراد اجتماع می‌شود، مالکيت خصوصی بوسيله‌ی آن تبديل به مالکيت اجتماعی نمی گردد. تنها صبغه‌ی اجتماعی مالکيت است که تغيير می‌يابد؛ يعنی مالکيت صبغه‌ی طبقاتی خود را از دست می‌دهد.}}</ref>

== جایگاه در ماده‌باوری تاریخی ==
برپایهٔ نظریهٔ ماده‌باوری تاریخی مارکس، کمونیسم روش تولید نهایی در جامعه است. روش‌های مختلف تولید را می‌توان بر اساس [[رابطه‌های تولید|روابط تولید]] آنها تعریف کرد. روابطی که شامل تعاملات طبقاتی، روش‌های [[استثمار|بهره‌کشی]]، سامانه‌های مبادله، سطح توسعهٔ توان تولید و... می‌شود. [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] را می‌توان با استفاده از روابط [[بورژوازی|سرمایه‌داران]] و کارپیشگان تعریف کرد. این نظام را [[استبداد بورژوازی|دیکتاتوری بورژوازی]] نیز می‌نامند. سوسیالیسم را هم همان روابط تشکیل می‌دهند ولی در سوسیالیسم، [[خودکامگی کارپیشگان|دیکتاتوری کارپیشگان]] است که این روابط را تنظیم می‌کند. بهره‌کشی و تعاملات طبقاتی هنوز در سوسیالیسم وجود دارد ولی طبقهٔ حکم‌فرما کارپیشگان است.<ref>{{ارجاع|author=مائو تسه‌تونگ|year=1946|title=On Khrushchov’s Phoney Communism and Its Historical Lessons for the World|title-url=https://www.marxists.org/reference/archive/mao/works/1964/phnycom.htm}}</ref>

مارکس و انگلس در بیانیهٔ حزب کمونیست، فرگشت جامعه را به‌عنوان تغییرات مادی در طول دوره‌های تاریخی مختلف وصف می‌کنند. روابط میان مرتبه‌های مخالف یکدیگر از جمله رعایا و خانان، بردگان و بازرگانان، عامهٔ ملت و اشراف‌زادگان نیروهایی هستند که تضاد طبقاتی را تشکیل می‌دهند. عصر کنونی تاریخ، پس از براندازی [[نظام ارباب‌رعیتی|فئودالیسم]] توسط نظام سرمایه‌داری، طبقات جدیدی در جامعه ایجاد کرده و به همراه آن شیوه‌های جدیدی از ظلم پدید آورده است، این‌بار میان سرمایه‌داران و کارپیشگان.

در کمونیسم طبقات جامعه‌ای وجود ندارند و بنابرین هیچ‌گونه تعاملات طبقاتی نیز ندارد. هیچ بهره‌کشی و شیوه‌های مختلفی از آن وجود ندارد. بااینکه کمونیسم هیچ‌وقت به معنی «پایان تاریخ» نیست، بااین‌همه، قطعاً آخرین روش تولید است، زیرا در این حالت تمام تناقض‌های روش‌های تولید حل شده‌است.<ref>{{ارجاع|author=فردریش انگلس|year=1877|title=آنتی دورينگ|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1877/anti-duhring5.pdf|chapter=فصل سوم، سوسیالیسم}}</ref>

== شرایط مادی ==
اقتصاد کمونیستی بر برق‌رسانی، خودکارسازی و ماشینی‌سازی گستردهٔ تمام نیروی کار متکی است.<ref>{{ارجاع|author=Economics Institute of the Academy of Sciences of the U.S.S.R|year=1954|title=The Gradual Transition from Socialism to Communism|title-url=https://www.marxists.org/subject/economy/authors/pe/pe-ch40.htm}}</ref>

== پیاده‌سازی ==
پیاده‌سازی کمونیسم، پس از موفقیت جریان‌های مختلف کمونیستی، مورد بحث و جدل بسیاری شد. تقریباً همهٔ مسائل نظریهٔ کمونیستی راجع به [[ماده‌باوری دیالکتیکی]] و [[ماده‌باوری تاریخی|تاریخی]] یا تحول سوسیالیستی و توسعهٔ سوسیالیستی هستند.

انگس در «[[آنتی دورینگ]]» دربارهٔ تحول دولت از سوسیالیسم به کمونیسم (فرسایش دولت) اینگونه می‌نویسد:
{{نقل قول|کارپیشگان قدرت سیاسی در دست می‌گیرند و توان تولید را درآغاز به مالکیت دولتی تبدیل می‌کنند. اما بدین‌وسیله کارپیشگان خود را به‌عنوان طبقهٔ کارپیشگان از میان برمی‌دارند و ازاین‌راه کلیهٔ تفاوت‌ها و تناقض‌های طبقاتی و سرانجام دولت به‌مثابهٔ دولت را برمی‌اندازند. […] به محض آنکه دیگر هیچ طبقهٔ اجتماعی برای زیر ستم قرار گرفتن وجود نداشته باشد، به محض آنکه حاکمیت طبقاتی و تقلای فردی برای بقا برپایهٔ هرج‌و‌مرجی که هم‌اکنون در تولید وجود دارد، برخوردها و زیاده‌روی‌های نتیجه از آن برچیده شوند چیزی برای سرکوب شدن باقی نمی‌ماند و به نیروی ویژه‌ای برای سرکوب کردن، که دولت باشد، دیگر نیازی نیست […] دولت برانداخته نمی‌شود بلکه به‌تدریج می‌میرد. <ref name=":0">فردریش انگلس (1877) [https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1877/anti-duhring5.pdf]</ref>|[[فردریش انگلس]]|[[آنتی دورینگ]]|فصل ۳، سوسیالیسم}}

[[جوزف استالین|استالین]] در مسائل اقتصادی سوسياليسم در اتحاد شوروی سوسياليستی می‌نویسد:
{{نقل قول|لازم است پیش‌از همه ساعت‌های کار روزانه را حداقل تا ۶ و سپس تا ۵ ساعت کم کرد. ضرورت این کار از این روست که افراد اجتماع به اندازهٔ کافی وقت آزاد، که برای تحصيل و کسب دانش همه‌جانبه لازم است، داشته باشند. سپس برای این کار ضرورت دارد تحصيلات پُـلی‌تکنيک (تحصيلات همه‌جانبهٔ دارالفنونی) داشته باشند، آزادانه پیشهٔ خود را انتخاب نمایند و برای همهٔ عمر به پیشه‌ای معين ميخ‌کوب نباشند، باز برای این کار لازم است وضعیت مسکن را ازریشه بهسازی کرد و نه‌تنها دستمزد واقعی کارگران و کارمندان را، هم از راه افزایش مستقيم دستمزد پولی و هم به‌ویژه از راه کم کردن قيمت کالاهای مصرفی به‌گونه‌ای سازمان‌یافته، حداقل دو برابر کرد، بلکه بيشتر نیز باید کرد.

شرط‌های پایه‌ای مورد نیاز برای هموار کردن راه گذار به کمونیسم این‌چنین‌اند.<ref>جوزف استالین (1951) [http://www.toufan.org/mashaele%20agtesatide%20socialism%20dar%20etehate%20gamahyr%20shoravi.pdf]</ref>|[[ژوزف استالین]]|[[مسائل اقتصادی سوسياليسم در اتحاد شوروی سوسياليستی]]}}<blockquote href="مادی‌گرایی تاریخی"></blockquote>

== کمونیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی ==
کمونیسم گاهی به‌عنوان ایدئولوژی‌ای سیاسی وصف می‌شود. مارکسیست‌ها مارکسیسم را دارند، داروینیست‌ها داروینیسم را و کمونیست‌ها کمونیسم را دارند. این اصطلاح معمولاً توسط [[لیبرالیسم|لیبرال‌ها]] استفاده می‌شود ولی بعضی از کمونیست‌ها هم از اصطلاح کمونیسم این‌گونه استفاده کرده‌اند. برای فهمی بهتر از آن به انگلس مراجعه می‌کنیم:
{{نقل قول|کمونيسم رهنامهٔ شرط‌های آزادی طبقهٔ کارپیشگان است.|[[فردریش انگلس]]|[[اصول کمونیسم]]}}<blockquote></blockquote>

== کمونیسم به‌عنوان یک جنبش ==
به گفتهٔ مارکس، کمونیسم را می‌توان به‌عنوان «جنبش واقعی که می‌کوشد تا وضعیت کنونی امور را برچیند» وصف کرد. تفاوت جنبش کمونیستی با دیگر نهضت‌های کارگری این است که کمونیسم تأکید بر [[انترناسیونالیسم]] داشته و نمایندهٔ تمامیت طبقهٔ کارگران است.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریش انگلس|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf}}</ref>

کمونسیم همچنین جنبشی برای جان‌بخشی و آزادسازی استثمارشدگان و سرکوب‌شدگان تلقی می‌شود که می‌کوشد برابری را میان تمام جنسیت‌ها و ملیت‌ها برقرار کند.<ref>{{ارجاع|author=Stephen Gowans|year=2018|title=Patriots, Traitors and Empires: The Story of Korea’s Struggle for Freedom: 'The US Occupation'|title-url=https://libgen.rs/book/index.php?md5=8435F6FF91279531705764823FDC2A7F}}</ref>

== همچنین بنگرید به ==
[[نقل قول‌ها:کمونیسم|نقل‌قول‌ها: کمونیسم]]

==ارجاعات==

[[رده:Modes of production]]

<references />

=== نکات ===
<references group="lower-alpha" />

استثمار

2026-02-24T22:01:21Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله، ترجمهٔ بخش آغازین و سرمایه‌داری

'''استثمار''' یا '''بهره‌کشی''' به تصرف اجباری [[ارزش اضافی]] کارگران گفته می‌شود. در سامانه‌های طبقاتی گوناگون شکل‌های گوناگونی به خود گرفته و هم‌چنان در مرحله‌های آغازین [[سوسیالیسم]] وجود خواهد داشت. بهره‌کشی تنها در جامعهٔ [[کمونیسم|کمونیستی]] از میان خواهد رفت.

== در جامعهٔ سرمایه‌دارانه ==
در نظام [[سرمایه‌داری]]، [[بورژوازی]] تنها بخش بسیار اندکی از ارزش نسبت به ارزشی که [[کارپیشه|کارپیشگان]] به کسب‌وکارها می‌آورند را به آنها می‌پردازد. دستمزدی که پرداخته می‌شود [[هزینهٔ زندگی]] کارگر مزدی را نشان داده و بورژوازی هر چه پس‌از آن می‌ماند را به‌عنوان [[سود]] تصرف می‌کند. کارپیشگان هنگام خرید کالا نیز استثمار می‌شوند، چراکه کالاها به احتمال بالایی قیمت بالاتری نسبت به هزینهٔ فرآوری آن خواهند داشت.

استبداد بورژوازی

2026-02-24T21:36:29Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن

'''استبداد بورژوازی''' به هرگونه [[دولت|دولتی]] گفته می‌شود که درکل به سود [[بورژوازی]] عمل کرده و از جایی که کنترل دولت در دست آنهاست، توسط بورژوازی رهبری می‌شود. این ساختار در تقابل کامل با هم‌دوش [[سوسیالیسم|سوسیالیستی]] خود، استبداد یا [[خودکامگی کارپیشگان]] است. از ویژگی‌های استبداد بورژوازی می‌توان وجود [[فاشیسم]] در جناح [[واپس‌گرایی|واپس‌گرایانه]] و راست خود، [[سوسیال دموکراسی]] در نقش میانه‌تر و مایل به چپ آن، و [[لیبرالیسم]] و [[نولیبرالیسم]] در میان این دو را نام برد.<ref>ژوزف استالین (۱۹۲۴). «Concerning the International Situation» [در رابطه با وضعیت بین‌المللی].</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

فاشیسم

2026-02-24T21:11:17Z

Kulušbədəs: ساخت و ترجمهٔ بخش آغازین مقاله

[[File:Bundesarchiv_Bild_146-1981-052-06A,_Albert_Speer_spricht_in_Munitionsfabrik.jpg|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Bundesarchiv_Bild_146-1981-052-06A,_Albert_Speer_spricht_in_Munitionsfabrik.jpg|بندانگشتی|نگاره‌ای از سلام رومی که معمولاً با نازی‌ها و دیگر فاشیست‌ها مرتبط است.]]
'''فاشیسم''' جنبشی [[ضدانقلاب|ضدانقلابی]] و [[واپس‌گرایی|واپس‌گرایانه]] است که توسط [[سرمایه|سرمایهٔ]] مالی<ref name=":0">گئورگی دیمیترف (۱۹۳۵). «''The fascist offensive and the tasks of the Communist International in the struggle of the working class against fascism''» [تجاوز فاشیست‌ها و وظیفهٔ بین‌الملل کمونیستی در مبارزهٔ قشر کارگر علیه فاشیسم].</ref> و گونه‌ای از [[استبداد بورژوازی]] رهبری می‌شود، که هنگام دوره‌هایی از بحران اقتصادی در کشورهای [[امپریالیسم|امپریالیست]] به وجود آمد.<ref>ویلیام آی. رابینسون (۲۰۱۹). «''Global capitalist crisis and twenty-first century fascism''» [بحران جهانی سرمایه‌داری و فاشیسم سدهٔ بیست و یکم].</ref> به بیانی دیگر، فاشیسم سرمایه‌داری رو به زوال است.<ref>راجانی پالمه دوت (۱۹۳۵). «''Fascism and Social Revolution''» [فاشیسم و انقلاب اجتماعی].</ref> [[بین‌الملل سوم]] از آن به‌عنوان «استبداد تروریستی و آزادانهٔ واپس‌گراترین، [[شوونیسم|شوونیستی‌ترین]] و امپریالیستی‌ترین عنصرهای سرمایهٔ مالی» یاد کرد.<ref name=":0" />

فاشیسم بی‌آنکه قانون‌های بورژوایی را براندازد [[دموکراسی بورژوایی]] را بر‌می‌اندازد. برخلاف آن، [[سوسیالیسم]] برای ساخت [[مرکزگرایی دموکراتیک|گونهٔ بنیادی‌تری از مردم‌سالاری]] هردو را بر‌می‌اندازد.<ref>جان بلامی فاستر ( ۱ ژوئن ۲۰۱۷). «This Is Not Populism» [این عوام‌گرایی نیست] در مجلهٔ «''Monthly Review''».</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

دارایی خصوصی

2026-02-24T21:02:30Z

Kulušbədəs: ساخت و ترجمهٔ بخش آغازین مقاله

'''دارایی خصوصی''' یا '''مالکیت خصوصی'''، که نباید با [[دارایی شخصی]] اشتباه گرفته شود، به گونه‌ای از رابطهٔ کار با [[توان تولید]] گفته می‌شود. مالکیت خصوصی، به‌عنوان مفهوم، تنها می‌تواند در بافت ویژه‌ای از سامانه‌ای سیاسی وجود داشته باشد که چگونگی وجود آن و اینکه چگونه می‌توان از آن استفاده کرد را تعریف کند.

در [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]]، حق دارایی خصوصی برپایهٔ کاری که کسی می‌کند (به‌عنوان گونه‌ای دارایی شخصی) نیست، بلکه به تصرف و از آن خود کردن کار دیگران وابسته است. هدف [[مارکسیسم|مارکس‌گرایی]] براندازی دارایی خصوصی [[بورژوازی]] یا قشر سرمایه‌دار است؛ بااین‌همه، نیازی در براندازی دارایی رعیت‌ها و صنعت‌گران نمی‌بیند، چراکه بورژوازی هم‌اکنون نیز در حال مصادرهٔ دارایی‌های آنها بوده و دارد آنها را به [[کارپیشه]] تبدیل می‌کند. ازاین‌رو، بیشتر مردم در کشورهای سرمایه‌دار از هیچ‌گونه دارایی خصوصی برخوردار نیستند.<ref>کارل مارکس، فریدریش انگلس (۱۸۴۸). «بیانیهٔ حزب کمونیست»</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

دارایی شخصی

2026-02-24T20:56:32Z

Kulušbədəs: ساخت و ترجمهٔ مقاله

'''دارایی شخصی''' به آن‌گونه دارایی‌هایی گفته می‌شود که هر شخص برای استفادهٔ شخصی خود از آن بهره می‌برد. برای نمونه، مسواک، خودرو و گوشی همراه هر کس دارایی شخصی او به شمار می‌آید. با اینکه میان [[سرمایه‌داری|سرمایه‌داران]] این دو عبارت تفاوتی دانسته نمی‌شود، این اصطلاح را نباید با [[دارایی خصوصی]] اشتباه گرفت.

مبارزهٔ طبقاتی

2026-02-23T14:59:48Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

[[File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|بندانگشتی|283x283پیکسل|نگاره‌ای با نام «هرم نظام سرمایه‌داری» از [[کارگران صنعتی جهان]] که مبارزهٔ طبقاتی را در بخش‌های زیرین تصویر نشان می‌دهد.]]
'''مبارزهٔ طبقاتی''' نیروی اصلی در پیش راندن تاریخ بشر و جامعه است. این اصطلاح برای وصف درگیری‌ها و ستیزهای درجریان، میان قشر یا [[طبقه‌های اجتماعی]] متفاوت که نتیجه‌ای از تضادهای ذاتی درون [[شیوه تولید|روش تولید]] کنونی هستند به کار می‌رود. مبارزهٔ طبقاتی نشانه‌ای از تقابل منفعت‌های بنیادی آنها بوده و راهی پایه‌ای برای حل کردن تضاد میان ساختار طبقاتی موجود، و [[نیروهای تولید]] و [[رابطه‌های تولید]] در حال پیشرفت است.

امپریالیسم

2026-02-23T14:55:16Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

[[File:1920px-North_South_divide.svg.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:1920px-North_South_divide.svg.png|بندانگشتی|334x334پیکسل|نقشه‌ای که بیشتر کشورهای امپریالیست را با رنگ آبی نشان می‌دهد.]]
'''امپریالیسم''' یا '''نظام سلطه‌گری''' تازه‌ترین مرحله از [[شیوه تولید|روش تولید]] [[سرمایه‌داری]] است که از اواخر سدهٔ نوزدهم تا اوایل سدهٔ بیستم آغاز شد. در این مرحله [[انحصار]] و [[کارتل|کارتل‌ها]] به نیرویی چیره بر اقتصادِ جامعه تبدیل شده‌اند.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۶). «امپریالیسم، به‌مثابهٔ بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری». فصل ۱.</ref> این گام از سرمایه‌داری، سرمایهٔ بانکی را با سرمایهٔ صنعتی ادغام می‌کند تا سرمایهٔ مالی بزرگ‌تری را به وجود آورد و ویژگی متمایزکنندهٔ بنیادی‌‌ای، به‌عنوان صدور [[سرمایه]] به‌جای صدور [[کالا]] دارد.

== منبع‌ها ==
<references />

ماده‌باوری دیالکتیکی

2026-02-23T02:39:20Z

Kulušbədəs: افزودن دو بند به بخش تاریخچه

ماده‌باوری دیالکتیکی دیدگاه و بینشی فلسفی و علمی برپایهٔ اصل‌هایی کلی‌‌ست که از پدیده‌های طبیعی ریشه می‌گیرند.<ref>فریدریش انگلس (۱۸۸۳). «''دیالکتیک طبیعت''».</ref> این بینش روشی علمی‌ست که واقعیت عینی را مورد مطالعه قرار داده، از اصل‌های [[دیالکتیک]] و [[ماده‌باوری]] سرچشمه داشته و از پایه و بنیادهای نظری [[مارکسیسم]] است.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۳). «''The three sources and three component parts of Marxism''» [''سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی''].</ref> ماده‌باوری دیالکتیکی نسبت به اصل‌های دیالکتیکی [[گئورگ ویلهام فریدریش هگل|هگل]] که مارکس از آن اثر گرفته بود نیز گونه‌ای پیشرفت به شمار می‌آید. چنان‌که دیالکتیک هگل درنهایت به [[ایده‌باوری]] منحرف شد.<ref>کارل مارکس (۱۸۷۳). «''سرمایه، جلد اول''».</ref>

با اینکه [[کارل مارکس|مارکس]] و [[فریدریش انگلس|انگس]] این روش را به وجود آوردند، هرگز اصطلاح «ماده‌باوری دیالکتیکی» را به کار نبردند. بااین‌همه، این اصطلاح بینش فلسفی آنها را به‌خوبی خلاصه می‌کند. انگلس در پیشگفتار و فصل دوم کتاب «''سوسیالیسم: آرمان‌گرایانه و علمی''» آن را «ماده‌باوری نوین» می‌نامد.

چکیده‌ای بنیادی از عنصرهای ماده‌باوری دیالکتیکی، برپایهٔ کتاب «''آموزش مارکسیسم''» از وِین آوُ این‌چنین است:

* ماده‌باوری دیالکتیکی ادعا می‌کند که جهان مادی بیرون از خودآگاهی انسان وجود داشته و خود خودآگاهی انسان نیز درون قلمرو جهان مادی‌ست؛
* همه‌چیز را در جنبش مداوم می‌بیند؛
* تضاد را پایه و اساس همهٔ جنبش‌ها، پیشرفت‌ها و تغییرها می‌داند؛
* همه‌چیز را وابسته و وصل‌شده به یکدیگر می‌بیند، چنان‌که حتی مخالف‌ها نیز کلِ مرتبطی می‌سازند؛
* «هرکدام/یا» را رد کرده و به‌جای آن «و/هردو» را به‌نسبت می‌بیند؛
* کمیت، کیفیت و تغییر شکل یا ترادیسی‌شان به یکدیگر را بخشی از فرایند توسعه می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که هر تضاد دارای بخش‌های منفی (نابودکننده) و مثبت (نگه‌دارنده) است؛
* بر این باور است که نتیجهٔ تضاد هم نقیض (نابودی) رابطهٔ آغازین را در خود دارد و هم نقیض آن نقیض، که رابطه‌ای نو (سنتز) در سطح متفاوتی از توسعه است؛
* می‌فهمد رابطهٔ نویی که نتیجهٔ تضاد، آن را می‌سازد ویژگی‌هایی از رابطهٔ کهنه را درون خود نگه می‌دارد (ارتقا)؛
* وضعیت خارجی فرایند را نقش مهم و گاه تعیین‌کننده‌ای در اینکه کدام تضاد درونی حل می‌شود می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که پیشرفتِ فرایند خطی رخ نداده و درواقع مارپیچی روی می‌دهد.

== تاریخچه ==
اصطلاح دیالکتیک در [[یونان باستان]] برای تعریف هنر گفتمان به کار می‌رفت. یونانیان بر این باور بودند که در طول گفتمان یا بحثی که سرشار از ایده‌های پربار باشد، نظر هر دو سوی گفتگو دست‌خوش تغییر شده و به نتیجه‌ای نو و دارای ماهیتی والاتر خواهد انجامید. به بیانی دیگر، هنگامی که دو نفر با یکدیگر به مباحثه می‌پرداختند و هرکدام ایدهٔ خود را به گفتمان می‌آوردند (برای نمونه یکی دارای ایدهٔ «A» و دیگری دارای ایدهٔ «B» می‌بود). سپس، در جریان مباحثه به ایدهٔ نو و تازه‌ای با نام «C» ایجاد می‌شد که هر دو سوی گفتمان آن را می‌پذیرفتند: این ایدهٔ نو با کمک سنتز، یا به بیانی ساده‌تر، با کنار هم نهادن ایده‌های «A» و «B» روی می‌داد و اگر برای نمونه، شخص «B» در سکوت دربارهٔ نظر خود فکر می‌کرد این نتیجه دست‌نیافتنی می‌بود. تنها بر اثر «برخوردِ» «A» و «B» کنار یکدیگر بود که چنین دستاوردی ممکن ساخته شد. با اینکه همچنان در مرحله‌ای پایه‌ای و بسیار ابتدایی به سر می‌برد، ایدهٔ تضادهای دیالکتیکی وجود داشتند: حل کردن دو چیز که در تضاد یکدیگرند، باعث پیدایش چیز سومی می‌شود.

همچنین، یونانیان باستان دربارهٔ فلسفهٔ ماده‌باوری نظریه‌پردازی کرده بودند ولی برای آنها ماده‌باوری تا اندازه‌ای با برداشت مارکسیستی تفاوت داشته و به باوری گفته می‌شد که همه‌چیز را تشکیل‌شده از ماده‌ای خاص می‌انگاشت. برخی از فلسفه‌دانان یونانی باور داشتند که همه‌چیز از ذره‌های ریز و بسیار کوچکی درست شده‌است که با چشم غیرمسلح دیده نشده و ویژگی‌های هر شیء نیز نتیجه‌ای از ویژگی‌های هر اتم است. برای نمونه، ذره‌های روغن بزرگ و هموار بودند درحالی‌که سرکه از ذره‌های بسیار کوچک و تیزی برخوردار بود. آنها تا اندازه‌ای درست می‌پنداشتند (ما بعدها اتم‌ها را کشف کرده و از اصطلاحشان استفاده کردیم، ولی ویژگی‌های اتم‌های واقعی با آنچه یونانیان دربارهٔ چیستی آنها باور داشتند بسیار متفاوت بود)، ولی تعریف آنها از ماده‌باوری از آن فراتر نرفت.

بااین‌همه، یونانیان باستان تنها یک نمونه هستند و ایده‌باوری همچنان در فرهنگشان اثرگذار بود. برای نمونه، چنین نظریه‌ای داشتند که از جایی که همه‌چیز از ماده تشکیل شده‌است، پس خدایان نیز باید در حال زندگی روی زمین باشند. یعنی به‌جای اینکه مفهوم الهه‌ها و خدایان (که ایده‌باوری‌ست) را رد کنند، کوشیدند تا آنها را در فلسفهٔ خود بگنجانند.

از سویی دیگر، در آغاز زمانهٔ روشنگری (اواخر سدهٔ هجدهم اروپا) اشراف‌زادگانی که از زمان و افزار نیاز برای آزمایش‌های علمی برخوردار بودند علم را به‌عنوان رشته‌ای پژوهشی و با قانون‌ها و روش‌های خودش به وجود آوردند. این اشراف‌زادگان نخستین ماده‌باوران نوین بودند. بااین‌حال، از جایی که دارای دانش مورد نیاز برای فهمیدن دیالکتیک نبودند، گونه‌ای ماده‌باوری [[متافیزیک|فراطبیعی یا متافیزیکی]] (به معنای فراتر از فیزیک، واژه‌ای که در یونانی به معنای طبیعت است) را به کار می‌بستند.

بعدها فلسفه‌دانی به نام هگل برای وصف پیشرفت ایده‌ها (اندیشه‌ها) از راه تضاد و فرایند توسعهٔ آنها به سوی روحی والا و مطلق از دیالکتیک بهره برد.<ref>و. آدوراتسکی (۱۹۳۴). «''Dialectical materialism'' ''- the theoretical foundation of Marxism-Leninism''» [ماده‌باوری دیالکتیکی، شالودهٔ نظری مارکسیسم‌لنینیسم]. صص. ۲۲ تا ۲۳.</ref> پرسش بنیادین هگل چنین می‌گفت: ایده‌ها از کجا می‌آیند؟ چرا فلانی ایدهٔ اختراع چیزی، مثلاً تلفن، را دارا شد؟ چرا ما ایده‌اش را پیش‌از او نداشتیم؟ او با پاسخ به این پرسش، دیالکتیک را نسبت به دیالکتیک یونان باستان به شکل کامل‌تری رساند. بااین‌همه، دیالکتیک هگلی ایده‌باورانه بود؛ چنان‌که پاسخ او به «ایده‌ها از کجا می‌آیند؟» صرفاً چنین بود که: خدا به ما ایده‌هایمان را می‌دهد. در این زمینه، منظور از «خدا» همان خدای مسیحیت یا اسلام نیست، بلکه باید به‌عنوان مفهومی که در کوشش برای پاسخ به پرسش است فهمیده شود.

بااین‌همه، دیالکتیک هگلی به خودی خود این پاسخ را فراهم نمی‌کند: در برداشت ایده‌باورانه از تاریخ، ایده‌هایمان پیش‌از وضعیت مادی ما رخ می‌دهند. یعنی نخست ایده‌ای به سرمان زده و سپس با به کار بستن آنها دست به تغییر وضعیت مادی می‌زنیم. خود هگل نیز وجود [[روح|روحِ]] (به آلمانی: Geist) استعلاگرانهٔ خارجی‌ای در مسیر دانستن مطلق از راه فرایند دیالکتیکی را با قاطعیت اعلام می‌دارد که هم‌زمان از وضعیتی مادی و وجودی استعلایی برخوردار است. بااین‌حال، از جایی که روح وجودی استعلایی داشته ولی از نگاه ادراکی وضعیتی مادی دارد شکافی ایجاد می‌شود؛ هیچ‌گونه پایه و اساس درونی در اینکه چه چیزی باید در قلمرو مادی دستخوش دگرگونی قرار بگیرد وجود ندارد. ازاین‌رو، بدن مادی نیز دلیل‌های نقیض خود را دارا نبوده و به‌جای آن با روح استعلایی و خارجی سازگار می‌شود که به‌خاطر شکافی که در قلمروها وجود دارد ناممکن است. چون ابزارهایی که برای ساخت نظام فکریِ مادی نیاز هستند از خود نظام فکری‌ای که می‌خواهند بسازند جایگاهی بالاتر دارند.

ماده‌باوری فلسفی مارکسیستی با ریشه‌یابی تضادهای جهان مادی در خود جهان مادی از این شکاف می‌گذرد. برداشت مارکسیستی و ماده‌باورانهٔ دیالکتیکی این‌چنین می‌انگارد:<ref>ولادیمیر لنین (سپتامبر تا دسامبر ۱۹۱۴). «Conspectus of Hegel’s Science of Logic, Book III (Subjective Logic or the Doctrine of the Notion».</ref>

واقعیت مادی خودآگاهی را شکل می‌دهد ← خودآگاهی به نیرویی تبدیل می‌شود که واقعیت مادی را تغییر می‌دهد ← واقعیت مادی نو دوباره خودآگاهی را شکل می‌دهد ← تکرار. وجود خودآگاهی را تعیین می‌کند، ولی پس‌از آن خودآگاهی می‌تواند وجود را تغییر دهد. اندیشه‌ها و آگاهی از وضعیت مادی به وجود می‌آیند (در خلأ نمی‌اندیشیم)، و خودآگاهی پس‌از شکل‌گیری به نیروی مادی واقعی‌ای تبدیل می‌شود که می‌تواند همان وضعیت را حقیقتاً ترابدیسد یا به بیانی دیگر، تغییر شکل دهد. به عبارتی، جهان مادی جاده‌ای یک‌طرفه نیست، بلکه چرخه‌ای بازخوردی‌ست.<blockquote>ماده‌باوری قدیمی‌ای که آغاز خود را در درک انسان به‌عنوان بخشی از طبیعت یافت ولی آن ماده‌باوری را در تاریخ به کار نمی‌بست، نمی‌توانست انسانیت را با همهٔ ویژگی‌هایش به‌عنوان نتیجه‌ای از ترادیسیِ جهان خارجی و خود انسان توسط کار بفهمد. با توجه به اینکه آرمان‌ها را نمی‌توان به‌عنوان نتیجه و کارکرد فعالانهٔ کار، یا به عبارتی، فعالیت حسی-عینی انسان اجتماعی فهمید؛ و یا نمی‌توان آن را به‌عنوان تصویری از جهان خارجیِ در حال پیدایش در بدن اندیشنده و در شکل تأمل منفعلانه در نظر گرفت، باید آن را به‌عنوان نتیجه و شکل ترادیسی فعالانهٔ طبیعت توسط کارِ چندین نسل، یکی پس از دیگری در درازای پیشرفت تاریخ دریافت.<ref>اِوالد ایلینکف (۱۹۷۴). «Dialectical Logic» [منطق دیالکتیکی].</ref></blockquote>مارکس و انگلس ابتدا تحت تأثیر آثار هگل قرار گرفتند، اما در نهایت با درک عمیق‌تر از واقعیت و پیشرفت جامعه از طریق اعمال منطق دیالکتیکی بر واقعیت مادی، رویکرد خود را توسعه دادند. آنها دیالکتیک را به شیوه‌ای که از ریشه‌های ایده‌آلیستی آن جدا شده بود، بازگرداندند و به درستی آن را با مادی‌گرایی پیوند دادند. سوال «از کجا می‌آیند ایده‌ها؟» دیالکتیک مادی‌گرایان این است: از مغز ما، به عنوان نتیجه تعامل شیمیایی. اما مهم‌تر از آن، شرایط مادی ما است؛ واقعیتی که در آن زندگی می‌کنیم. به عنوان مثال، ما می‌دانیم که یونانیان باستان ایده‌هایی مانند ماشین بخار را تجربه کرده بودند، اما آنها این ایده‌ها را برای انقلاب صنعتی به کار نبردند و قدرت واقعی بخار تنها زمانی آشکار شد که متوجه ظرفیت‌های آن در تولید انرژی شدید. ایده‌آلیست‌ها ممکن است بگویند که این ایده از زمان یونان باستان وجود داشته است، اما عدم استفاده آنها از فناوری بخار (و محدود بودن تجارب آنها به چند آزمایش) نشان می‌دهد که شرایط مادی مهم‌تر است.

گفتن اینکه دیالکتیک مادی‌گرایی صرفاً پیشرفت منطقی در دیالکتیک هگل نیست، اشتباه است. این مکتب فکری دارای قواعد، روش‌ها و ریشه‌های خاص خود است که آن را از دیالکتیک ایده‌آلیستی هگل متمایز می‌کند. شرایط مادی و دیالکتیک هنوز به اندازه کافی پیشرفت نکرده بود تا این ایده‌ها در زمان هگل معنا پیدا کنند. این یک مشاهده دیالکتیکی است و مثال خوبی از آنچه دیالکتیک مادی است، به حساب می‌آید.

بسیاری از جنبه‌های دیالکتیک مادی‌گرایی مستقیماً از هگل گرفته شده است. اما نوآوری اصلی مارکس و انگلس در دو حوزه بود: رابطه بین کمیت و کیفیت و تغییر جهت دهنده اصلی از قلمرو مادی به روحانی یا ایده‌آلی.

== قوانین دیالکتیک ==

=== تبدیل کمیت به کیفیت و بالعکس ===
همچنین به عنوان «پیشرفت جهشی» شناخته می‌شود.

نکته مهمی که باید در نظر گرفته شود این است که پیشرفت لزوماً به معنای پیشرفت‌گرایی نیست، بلکه صرفاً تغییر را نشان می‌دهد؛ چیزی که قبلاً وجود داشت دیگر وجود ندارد و به چیز جدیدی تبدیل شده است. زمانی که یک نقطه بحرانی رسانده می‌شود، تغییر معنادار رخ می‌دهد. مثلاً، می‌بینیم که فئودالیسم با اصلاحات پارلمانی یا سلطنتی سرنگون نشد، بلکه توسط انقلاب تصمیم‌گیرنده‌ای به رهبری بورژوازی و سرمایه‌داران برکنار شد. همان چیزی را می‌توان در مورد ساده‌ای مانند آب نیز مشاهده کرد: وقتی آب گرم می‌شود، به تدریج بخار بیشتری تولید نمی‌کند؛ ابتدا هیچ بخاری تولید نمی‌کند و سپس زمانی که به یک نقطه بحرانی می‌رسد، شروع به تولید بخار می‌کند. این بدان معنی است که چیزی ممکن است سال‌ها بدون تغییر باقی بماند (مانند یک حزب کمونیست که پیشرفت کمی دارد) و سپس ناگهان شاهد جهش پیشرفت (مانند افزایش ناگهانی اعضای حزب کمونیست با تشدید تضادهای سرمایه‌داری) باشیم.

همه تغییرات دارای جنبه‌ای کمی هستند، یعنی جنبه‌ای از افزایش یا کاهش که لزوماً طبیعت آن چیزی که تغییر می‌کند را تغییر نمی‌دهد. اما تغییر کمیت، افزایش یا کاهش، نمی‌تواند به طور نامحدود ادامه یابد؛ در نهایت همیشه منجر به تغییر کیفی می‌شود.

یک مثال کلاسیک برای این امر آب است. اگر آب را گرم کنید، به طور نامحدود داغ‌تر و داغ‌تر نخواهد شد؛ در یک دمای بحرانی خاص، شروع به تبدیل شدن از حالت مایع به گاز (خشک شدن) می‌کند و تغییر کیفی از مایع به گاز را تجربه می‌کند. مثال دیگر یک طناب است که برای بلند کردن وزنی استفاده می‌شود: وزن بیشتری به طناب اضافه کنید، اما طناب نمی‌تواند وزنه‌های نامحدود بزرگی را بلند کند؛ در نهایت، نقطه بحرانی فرا می‌رسد و طناب می‌شکند. ما می‌توانیم وزن متصل به طناب را به عنوان یک کمیت اندازه‌گیری کنیم، اما تغییر کیفی در آن رخ داده است: طناب از حالت کامل به شکسته شدن.

یک جنبه بسیار مهم در اینجا وجود دارد، و آن قانون خودباوری (Autodynamism) است. تغییر در دیالکتیک از نیروهای داخلی نشأت می‌گیرد؛ اگر تغییر تحت تأثیر نیروهای خارجی باشد، دیگر دیالکتیک نیست. مثلاً، اگر سیب را به جوشنده بیندازید، تغییر شکل سیب از جامد به مایع، تغییری است که توسط نیروی خارجی اعمال شده است، نه تغییر دیالکتیکی.

=== وحدت و مبارزه مخالفان ===
هر چیزی فقط در رابطه با چیز مخالف یا متناقض خود وجود دارد. دو طرف مخالف با هم متحد هستند زیرا به وجود یکدیگر وابسته‌اند، اما با هم مبارزه می‌کنند. این نیز به عنوان تضاد شناخته می‌شود.

مانند ماو در *درباره تضاد* توضیح داده است، تضاد زمانی رخ می‌دهد که دو چیز به طور اساسی مخالف باشند، اما یکی بدون دیگری وجود نداشته باشد. در این مورد، چیز می‌تواند هر چیزی باشد: ایده‌ها، مفاهیم، کالاها، حوزه‌های علم، اشیای ملموس...

مثال‌هایی مانند تضاد بین نظریه و عمل وجود دارد. نظریه تنها می‌تواند در رابطه با عمل با دنیای واقعی (عمل) وجود داشته باشد و عمل بدون تمرین نظریه نمی‌تواند وجود داشته باشد. نظریه بدون عمل منجر به متافیزیک و ایده‌های نامعتبر می‌شود؛ عمل بدون نظریه منجر به امپریسیسم خشن و اقدامات بی‌اثر می‌شود. بنابراین، نظریه و عمل در تضاد با هم هستند زیرا هر دو برای بازتاب یکدیگر مبارزه می‌کنند.

=== منفی کردن منفی ===
هنگامی که یک تضاد حل می‌شود، منفی می‌شود. اما این منفی کردن منجر به ایجاد تضاد جدیدی می‌شود که در نهایت خود را حل و فصل خواهد کرد تا دوباره تغییر رخ دهد. فرض کنید عنصر A با عنصر B در تضاد است؛ حل این تضاد، عنصر C را ایجاد می‌کند، و عنصر C در تضاد با یا عنصر D یا عنصر B قرار دارد. مثلاً، نابرابری فئودالی (A) تاریخی با بورژوازی (B) وجود داشت. به عنوان بورژوازی قدرت خود را تقویت کرد و نیروی کار طبقه کارگر (C) را به کار گرفت، این تضاد جدیدی را ایجاد کرد. حالا تضاد بین بورژوازی و طبقه کارگر است: با تقویت قدرت خود، بورژوازی در واقع سازندگان خود را آماده می‌کند تا خود را از بین ببرند، یعنی منفی کردن خود.

از آنجا که تضاد برای وجود دو طرف به هم نیاز دارد و هنگام حل شدن، طرف سوم را ایجاد می‌کند، آن طرف سوم نیز تضاد خود را ایجاد خواهد کرد، یعنی با دیالکتیک خود مقابله خواهد کرد. مثلاً، دانه شامل تضاد بالقوه تبدیل شدن به یک گیاه است (در حالی که در حال حاضر به عنوان دانه وجود دارد). وقتی تضاد حل شود، دانه شروع به جوانه زدن می‌کند. این یک (جوانه) گیاه را ایجاد می‌کند، که منفی کردن منفی است. گیاه جوانه‌زده نمی‌تواند بدون دانه وجود داشته باشد و دانه نیز نمی‌تواند بدون پتانسیل تبدیل شدن به گیاه وجود داشته باشد؛ بنابراین، آنها در تضاد هستند.

دیالکتیک مادی‌گرایی با دوگان‌گرایی متفاوت است. دیالکتیک مادی‌گرایی دنیا را به عنوان مجموعه‌ای از نیروهای متضاد می‌بیند که در هم تنیده شده‌اند و هر کدام بخش جداگانه‌ای از کل ماده هستند، مانند دو طرف سکه.

== نمونه‌های دیگر: ==

=== سیب ===
سیب تغییری ناپذیر نیست. آن نمی‌تواند برای همیشه یک سیب باقی بماند. قبل از اینکه سیب شود، گل بود و قبل از آن یک بوته. همانطور که می‌بینیم، تغییراتی در سیب رخ داده است و همچنان خواهد رخ داد. سیب می‌رسد، سپس بعد از مدتی از درخت جدا شده و شروع به پوسیدن می‌کند، که غذای زندگی جدیدی را فراهم می‌کند. این فرایند بدون پایان نیست، حتی اگر کسی نگاه کند و بگوید "این دیگر یک سیب نیست، فقط خمیر است". سیب خود به خود ناپدید نشده است، بلکه مرحله‌ای از فرآیند در حال انجام بوده است و خود فرآیند همچنان باقی است. این دقیقاً چیزی است که متافیزیک‌گرایان مادی‌گرا نمی‌فهمند. آنها سیب را همانطور که یک سیب است مطالعه می‌کنند، بدون اینکه کل فرایند را ببینند. یک شاخه علم ممکن است به بررسی سیب بپردازد، و شاخه دیگری گل تبدیل شدن آن را مطالعه کند.

=== مبارزه طبقاتی ===
یکی از مثال‌های واضح تضاد، مبارزه طبقاتی است. طبقه بورژوازی (که به دنبال استخراج حداکثر ارزش از کارگران خود است) با طبقه کارگر (که می‌خواهد سهم بیشتری از سود کار خود دریافت کند) به طور اساسی مخالف است. اما هر دو برای بقای خود به هم نیاز دارند. قبل از انقلاب فرانسه، این تضاد در سطحی دیگر وجود داشت: بورژوازی و اشراف (که متشکل از طبقات حاکم قبلی بودند) با یکدیگر رقابت می‌کردند تا برتری خود را حفظ کنند. اما پس از شکست نظام قدیمی، بورژوازی به قدرت رسید و تضاد جدیدی را ایجاد کرد که این بار در آن کارگران در مرکز صحنه قرار گرفتند.

این مثال همچنین نشان‌دهنده قانون تغییر کمیت به کیفیت است. با افزایش تعداد کارگران و طبقه کارگر، آنها نمی‌توانند فقط به صورت روزانه یا هفتگی استخدام شوند (کمیت). آنها باید شرایطی را ایجاد کنند که بتواند وضعیت خود را بهبود بخشد (کیفیت). این منجر به مبارزات طبقاتی می‌شود.

== تصحیح مفاهیم نادرست ==
برخی افراد فکر می‌کنند که دیالکتیک و دیالکتیک مادی‌گرایی فقط در علوم سیاسی اعمال می‌شوند، یا حتی بیشتر محدود به مارکسیسم و تنها یک روش از بسیاری از چارچوب‌های مختلف و معتبر برای دیدن جهان است.

دیالکتیک مادی‌گرایی پیشرفته‌ترین روش درک و مطالعه جهان تا کنون است زیرا از اصول علمی پیروی می‌کند، بر اساس پدیده‌های طبیعی استوار است و قادر به ارائه تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های صحیح است. این چارچوب برای درک طبیعت ماده و منطقی که جهان ما را اداره می‌کند، پایه و اساس قوی فراهم می‌کند.

دیالکتیک به دلیل وجود خود در جهان، به هر پدیده‌ای که در محیط اطراف ما وجود دارد، اعمال می‌شود و محدود به هیچ حوزه علمی یا دامنه استفاده خاصی نیست. دیالکتیک در هر ماده‌ای که ما با آن مواجه هستیم، اتفاق می‌افتد، "ماده" به معنای هر چیزی است که در جهان مادی ما وجود دارد. از آنجا که ما فقط با دنیای مادی سر و کار داریم، منطقی است که تمام پدیده‌های موجود در آن، تحت تأثیر دیالکتیک قرار بگیرند.

=== دیالکتیک و سازماندهی ===
تلاش‌هایی در طبقه حاکم بورژوازی وجود دارد تا فلسفه را به زبان نخبگان محدود نگه دارند. کلمات می‌توانند ترسناک به نظر برسند، و تلاش می‌شود تا این کلمات مبهم، پیچیده و نیازمند سال‌ها مطالعه برای درک معنا باشند.

فلسفه می‌تواند و باید در دسترس کارگران باشد. آن نباید فقط مخصوص طبقه حاکم باشد. نیازی نیست که ابتدا همه فلسفه مارکسیسم را بخوانید و سپس به مطالعه دیالکتیک بپردازید؛ مهم درک دیالکتیک است، و پس از آن خواندن هگل (یا هر فیلسوف دیگر) اگر علاقه‌مند باشید. این امر نیازمند تلاش انقلابیون برای تفکیک فلسفه از پیچیدگی‌های بی‌معنی و آموزش آن به شیوه‌ای ملموس و کارگری است.

دیالکتیک پایه و اساس درک منطقی و هدفمند دنیای ما، از جمله جامعه طبقه‌ای و مبارزه طبقاتی را تشکیل می‌دهد. بدون استفاده مناسب از دیالکتیک برای تحلیل شرایط مادی فعلی و اعمال آن به عمل، اثربخشی اقدامات انقلابی کاهش می‌یابد.

== منبع‌ها ==
<references />

ولادیمیر لنین

2026-02-12T14:56:46Z

Kulušbədəs: افزودن نیمی از بخش «کنش‌های انقلابی آغازین»، افزودن منبع‌ها

{{جعبه اطلاعات انقلابیون
| name = ولادیمیر ایلیچ لنین
| native_name = Владимир Ильич Ленин
| image = Vladimir Lenin.jpg
| image_size = 250px
| image_upright =
| image_alt =
| caption = عکسی از رفیق لنین
| nationality = [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|روس]][[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]]
| birth_date = ۲۲ آوریل ۱۸۷۰
| birth_name = ولادیمیر ایلیچ اولیانوف
| birth_place = سیمبیرسک, [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|امپراتوری روسیه]]
| death_date = ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۲۴
| death_place = گُرکی, جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی (RSFSR), [[اتحاد جماهیر شوروی]]
| political_line = [[مارکسیسم]] (باوری که هم‌اکنون [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] شناخته می‌شود را توسعه داد)
|political_party=جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی (RSFSR)}}
'''ولادیمیر ایلیچ اولیانوف''' (۲۲ آوریل ۱۸۷۰ الی ۲۱ ژانویه ۱۹۲۴)، همچنین شناخته‌شده به‌عنوان '''ولادیمیر لنین'''، رهبر انقلابی، نظریه‌پرداز سیاسی و اقتصادی، فیلسوف و سیاستمدار روس بود. وی رهبر اصلی [[انقلاب اکتبر]] بود که منجر به بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی]]، اولین مملکت رعایا و [[کارپیشه|کارپیشگان]] شد.

مهمترین تاثیری که لنین بر نظریهٔ مارکسیستی گذاشت نظریه‌های [[امپریالیسم]]، چیرگی انحصارها و کارتل‌ها بود. همچنین، در بسیاری از کارهای خود بر توسعهٔ بخش عملی یا کِردمان مارکسیستی، راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب، نظریهٔ مارکسیستی دولت و ساختاربندی سازمانی کارپیشه‌ای از راه [[مرکزگرایی دموکراتیکی]] تاثیر بسیار مهمی گذاشت.

فعالیت‌های سیاسی و نظری لنین، نوشته‌های او در اواخر سدهٔ نوزدهم و سال‌های آغازین سدهٔ بیستم، کوشش استوار او در مبارزه با تلاش‌های فرصت‌طلبانه و [[بازنگرش‌گرایی|بازنگرش‌گرایانه]] برای تحریف نظریهٔ مارکسیستی و کوشش او برای ساخت یک حزب سیاسی انقلابی را می‌توان از تاثیر‌های لنینیسم بر مارکسیسم دانست که هم‌اکنون بیشتر [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی]] نامیده می‌شود.

== سال‌های آغازین زندگی (۱۸۷۰ تا ۱۸۸۸) ==
ولادیمیر ایلیچ اولیانوف در ۲۲ آوریل ۱۸۷۰ و در شهر سیمبیرسک زاده شد. او چهارمین فرزند ایلیا اولیانوف، فردی مورد احترام در سازمان آموزشی دولتی و فرزند پدری که پیش‌تر رعیت بود، و ماریا الکساندروونا، زنی از خانواده‌ای اشراف‌زاده، بود.<ref name=":0">تاماس کراسز (۲۰۱۵). «''Reconstructing Lenin: an intellectual biography''» [بازنگری به لنین: زندگی‌نامه‌ای روشن‌فکرانه].</ref> با اینکه پدر لنین انقلابی نبود دیدگاه‌های پیشرفت‌گرایانه و ترقی‌خواهانه‌ای داشته و با یکه‌سالاری مخالف بود. پدر و مادر لنین هردو نقش بزرگی در پرورش فکری او داشتند. جدا از پدر و مادر او، برادرش الکساندر، که ادبیات مارکسیستی را برای نخستین بار به او معرفی کرد، تاثیر فکری بسیاری بر لنین گذاشت.<ref name=":1">پیوتر پوسپلف و کانون مارکسیسم‌لنینیسم (۱۹۶۵). «''Lenin: a biography''» [لنین: زندگی‌نامه].</ref>

کودکی و جوانی لنین در دورهٔ ارتجاعی و [[واپس‌گرا|واپس‌گرایانه‌ای]] گذشت؛ زمانی که دستگیری غیرنظامیان به‌خاطر انتقاد از نظام تزاری نامتداول نبود.<ref name=":1" /> در مه ۱۸۸۷، زمانی که لنین ۱۷ سال داشت، برادرش الکساندر به‌خاطر سوءقصد به جان تزار الکساندر سوم در ملاء عام اعدام شد، رخدادی که روی رادیکالیزاسیون لنین به‌سوی کنشگری انقلابی اثر بسیاری داشت.<ref>رابرت سرویس (۲۰۰۰). «''A biography of Lenin''» [زندگی‌نامه‌ای دربارهٔ لنین].</ref>

لنین در ۱۳ اوت ۱۸۸۶ توسط دانشکدهٔ حقوق دانشگاه کازان پذیرفته شده و یک ماه پس‌از آن به انجمن برادری ساماراسیمبیرسک پیوست، انجمنی دانشجویی که در آن زمان از سوی دانشگاه ممنوع اعلام شده و حکم حضور در آن اخراج بود.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> یک سال پس‌از آغاز تحصیلش، لنین در جنبش‌ها و اعتراض‌هایی شرکت کرد که قانونی شدن انجمن‌های دانشجویی، برگشت دانشجویان اخراج‌شده و رسیدگی به کسانی که حکم اخراج آنها را داده بودند از خواسته‌های آنها بود.<ref name=":1" /> ازاین‌رو، او در دسامبر ۱۸۸۷ به‌خاطر شرکت در این اعتراض‌ها بازداشت شده، از دانشگاه اخراج و به روستای نزدیکی برای یک سال تبعید شد و زیر نظر شدید پلیس قرار گرفت.<ref name=":1" />

لنین در طول تبعید خود در روستای کُکوشکینو به‌تفصیل [[اقتصاد سیاسی]] و دیگر ادبیات را مطالعه کرد. چنانکه بعدتر دربارهٔ این دوره از زندگی‌اش نوشت: «فکر نمی‌کنم پس‌از آن زمان، در زندگی خود آنقدر کتاب خوانده باشم. حتی هنگامی‌که در سن‌پترزبورگ زندانی بودم یا به سیبری تبعید شده بودم نیز به اندازه‌ای که در آن یک سالی که در تبعید از سوی کازان در آن روستا به سر می‌بردم مطالعه نکردم؛ بی‌وقفه از اول صبح تا آخر شب می‌خواندم.»<ref name=":1" />

در پاییز ۱۸۸۸ به لنین اجازهٔ برگشت به کازان داده شد ولی دانشگاه او را دوباره نپذیرفت. او همچنین از حضور در دانشگاه‌های خارجی نیز منع شد. در کازان، لنین به گروه مطالعه‌ای مارکسیستی که توسط نیکلای فِدوسیف سازمان‌دهی می‌شد پیوست و آغاز کنش‌های انقلابی و سیاسی‌اش را رقم زد. در همین زمان، یعنی از ۱۸۸۸ تا ۱۸۸۹ بود که لنین برای نخستین بار [[جلد اول سرمایه]] را خواند.<ref name=":1" />

== کنش‌های انقلابی آغازین (۱۸۸۹ تا ۱۸۹۵) ==
خانوادهٔ اولیانوف در مه ۱۸۸۹ در حالی که لنین مشغول فرار تنگاتنگی از پلیس مخفی، که عضوهای گروه مطالعاتی [[مارکسیسم|مارکسیستی]] فدوسیف در کازان را یک ماه بعد دستگیر و زندانی کردند بود، به روستایی نزدیک شهر سامارا رفتند. لنین در سامارا روزی خود را از راه آموزگاری و معلمی به دست می‌آورد. با اینکه از حضور در دانشگاه منع شده بود، چندین بار از دانشگاه خود درخواست کرد تا بتواند آزمون‌های خود را بدون حضور در کلاس‌ها قبول شود، که در ۱۸۹۰ این اجازه به همراه وظیفهٔ ۱۸ ماه مطالعه به‌صورت مستقل برای آزمون‌ها به او داده شد. پس‌از سخت‌کوشی و برنامهٔ درسی نفس‌گیر خود، لنین آزمون‌هایش را در ۱۸۹۱ قبول شده، بالاترین نمرات را در همهٔ درس‌ها به دست آورد و لیسانسی ممتاز دریافت کرد.<ref name=":1" />

لنین در دادگاه منطقه‌ای سامارا آغاز به وکالت کرد و نزدیک به بیست بار در برههٔ زمانی ۱۸۹۲ تا ۱۸۹۳ به‌عنوان وکیل‌مدافع در دادگاه حاضر شد. بااین‌همه، وکالت او امری ثانویه بود که آن را در کنار سخت‌کوشانه آموختن مارکس‌گرایی برای آماده ساختن خود برای کنش‌های انقلابی ادامه می‌داد. لنین در ۱۸۹۲ نخستین گروه مطالعاتی مارکسیستی را سازمان‌دهی کرد. این گروه مطالعاتی بر کارهای [[کارل مارکس|مارکس]]، [[فریدریش انگلس|انگلس]]، [[گئورگی پلخانف|پِلِخانُف]] و... تمرکز داشت.<ref name=":1" /> وکالت لنین به پربار شدن دانش او دربارهٔ جهان واقعی بسیار کمک کرد، چنان‌که به او اجازه داد تا نمونه‌های روشن و هویدایی از [[مبارزهٔ طبقاتی]] را از نگاه محرومان اقتصادی ببیند و از محدودیت‌های دستگاه حقوقی بورژوایی به‌خوبی آگاه گردد.<ref name=":0" />

== منبع‌ها ==
<references />

سوسیالیسم

2026-02-03T15:10:47Z

Kulušbədəs: افزودن زیربخش «سوسیالیسم به‌عنوان نخستین مرحلهٔ کمونیسم»

[[File:AES_map.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:AES_map.png|بندانگشتی|399x399پیکسل|نقشه‌ای از کشورهای سوسیالیست کنونی (سرخ) و پیشین (نارنجی)]]
سوسیالیسم گونه‌ای [[شیوه تولید|روش تولید]]<ref>مرکز اقتصاد آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۵۴)، ''اقتصاد سیاسی''، بخش ۳.</ref> و دورهٔ گذار<ref>کارل مارکس (۱۸۷۵)، ''نقد برنامهٔ گوتا''.</ref> میان دو روش تولید دیگر، [[سرمایه‌داری]] و [[کمونیسم]]، است که با مدیریت [[کارپیشه|کارگران]] بر [[توان تولید]] که به دارایی عمومی تبدیل شده و از راه سلب مالکیت از [[بورژوازی]] با به‌کارگیری [[خودکامگی کارپیشگان]] به دست می‌آید شناخته می‌شود. [[اقتصاد برنامه‌ریزی‌شده]]، نبود انگیزهٔ سود و [[اشتراکی‌سازی]] پایه و بنیادهای اقتصاد سوسیالیستی به شمار می‌روند.

تعریف [[سوسیالیسم علمی|سوسیالیستی علمی]] این عبارت، به‌گونه‌ای که [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیست‌ها]] آن را به کار می‌گیرند، به مرحلهٔ خاصی از تاریخ، به‌اختصاص حالت گذار میان روش‌های تولید سرمایه‌داری و کمونیسم گفته می‌شود (که ازاین‌رو به‌عنوان «مرحلهٔ آغازین کمونیسم» یا «مرحلهٔ پایه‌ای کمونیسم» نیز شناخته می‌شود. بااین‌همه، معمولاً به اندازه‌ای متفاوت دانسته می‌شود که بتوان آن را روش تولیدی جدا از کمونیسم شمرد).<ref>ژوزف استالین (۱۹۵۱)، ''مشکل‌های اقتصادی سوسیالیسم در اتحاد جماهیر شوروی''.</ref> بااین‌حال، اصطلاح «[[سوسیالیسم]]» بیشتر زمان‌ها در گفتمان‌های بزرگ چپ‌گرایانه به‌اشتباه برای وصف فواید عامه، [[برنامه‌های رفاهی]] و یا [[سرمایه‌داری دولتی|برنامه‌ریزی اقتصادی در مقیاس کوچک]] که کشورهای سرمایه‌دار به کار می‌بندند استفاده می‌شود.

از نخستین آزمایش‌های موفق در توسعهٔ علمی اقتصاد سوسیالیستی می‌توان از [[اتحاد جماهیر شوروی|اتحاد شوروی]] نام برد که در اواخر دههٔ ۱۹۲۰ توان تولید را به دارایی اجتماعی تبدیل کرد، زمین‌ها و صنعت [[کشاورزی]] را از زمین‌داران خصوصی مصادره کرده و آنها را دارایی دولت ساخت.

سوسیالیسم را می‌توان در شعار «''از هرکس به اندازهٔ توان او، به هرکس به اندازهٔ کارش''» خلاصه کرد.

== تضادها ==
ازجایی‌که سوسیالیسم روشی از سازمان‌دهی جامعه میان سرمایه‌داری و کمونیسم است، طبیعی‌ست که ویژگی‌هایی از هردو سامانه را در خود نگه دارد. این پدیده به‌خاطر حقیقت [[ماده‌باوری|مادی]] جهان است، به بیانی دیگر، نمی‌توان به‌سادگی گذشته را پاک کرد (سرمایه‌داری و هرآنچه ساخت و به آن انجامید)، بلکه باید در طول انقلاب با آن سازش کرد. برای نمونه، کسانی که در نظام سرمایه‌داری بخشی از بورژوازی بودند همچنان در سوسیالیسم زنده بوده و وجود خواهند داشت تا دولت انقلابی تصمیم بگیرد با آنها چه کند. کارخانه‌هایی که در چهارچوب سرمایه‌داری ساخته شدند نیز این‌چنین‌اند (که برای نمونه به شهرهای بسیار ویژسته یا اختصاص‌یافته‌ای انجامید که تنها به تولید فولاد معروف بودند و اکنون، به‌خاطر منحل‌ شدن انبوه کارخانه‌های فولاد در [[جهان شمال]] بسیار تنگ‌دست شده‌اند): دولت سوسیالیستی انقلابی چنین چیزهایی را به ارث برده و باید از پس آنها برآید.

کمونیسم را می‌توان به‌خوبی با گزارهٔ «براندازی کامل [[دارایی خصوصی]]» وصف کرد که به‌ویژه [[توان تولید]]، یا به عبارتی ابزارها، دستگاه‌ها، منابع و مکان‌هایی که برای تولید فرآورده‌های اقتصادی و اجتماعی به کار می‌روند را در بر‌می‌گیرد. [[فریدریش انگلس]] در ''[[اصول کمونیسم]]'' وضعیتی که برای به وجود آمدن و براندازی دارایی خصوصی نیاز است را وصف می‌کند. براندازی دارایی خصوصی تنها در صورتی شدنی‌ست که گسترش نیروهای تولیدی جامعه ضروری شده باشد.<ref>فریدریش انگلس (۱۸۴۷). ''اصول کمونیسم''.</ref>

در سوسیالیسم و کمونیسم [[دارایی شخصی]]، همچون چیزهایی که مربوط به کاربرد شخصی هستند (مسواک، خودرو و...) همچنان وجود خواهند داشت.

برای نمونه، سامانهٔ مالی، بخش‌های نیرو، نفت، بیمه، آموزش و هوافضا در [[جمهوری خلق چین|چین]] همگی در کنترل سفت‌وسخت دولت قرار دارد و شرکت‌های دولتی بیشتر منابع و نیروی کار این بخش‌ها را با هماهنگی با [[برنامه‌های پنج‌سالهٔ چین]] اداره می‌کنند.

در آن واحد، شرکت‌های سرمایه‌دار خصوصی در بخش‌هایی همچون صنعت املاک وجود دارند. بااین‌همه، این شرکت‌ها به‌خوبی زیر نظر و فشار دولت قرار داشته و اجازهٔ تبدیل توان اقتصادی به توان سیاسی به آنها داده نمی‌شود. بنابراین، ویژگی‌هایی از هر دو سامانه را می‌توان دید. این دو نیمهٔ متضاد هم‌زمان در جریان بوده و نتیجهٔ آنها کشوری‌ست که اقتصاد سوسیالیستی آن ۲ تا ۳ برابر تندتر از [[ایالات متحدهٔ آمریکا|آمریکای]] سرمایه‌دار در سی سال گذشته رشد کرده‌است.

=== سوسیالیسم به‌عنوان نخستین مرحلهٔ کمونیسم ===
ولی تفاوت علمی میان سوسیالیسم و کمونیسم آشکار است. مارکس از آن چیزی که معمولاً سوسیالیسم نامیده می‌شود به‌عنوان «نخستین» مرحله یا مرحلهٔ پایه‌ای جامعهٔ کمونیستی یاد می‌کرد.

ولادیمیر لنین در کتاب خود، ''دولت و انقلاب''، تحلیل مارکس در ''نقد برنامهٔ گوتا'' را گسترش می‌دهد تا نه‌تنها اینکه چگونه جامعه‌ای سوسیالیستی کار می‌کند را پوشش دهد بلکه به برداشت اشتباهی که گمان می‌کند در سوسیالیسم کارگران به اندازهٔ تمام کاری که می‌کنند دریافت خواهند کرد و نادرستی آن می‌پردازد. در واکافت و تفسیر لنین، مارکسیست‌ها آرمان‌گرایانی نیستند که باور می‌کنند نابرابری ثروت یک‌شبه در جامعهٔ سوسیالیستی ناپدید خواهد شد. او روشن می‌سازد که جامعهٔ سوسیالیستی:<blockquote>«جامعه‌ای‌ست که تازه از بطن سرمایه‌داری پا به عرصهٔ وجود نهاده و مُهر و نشان جامعهٔ کهنه را از هر لحاظ با خود دارد.»<ref name=":0">ولادیمیر لنین (۱۹۱۸). ''دولت و انقلاب''، فصل ۵.

</ref></blockquote>ازاین‌رو، سوسیالیسم نخستین مرحلهٔ کمونیسم است. در این مرحله نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها در ثروت هم‌چنان وجود خواهند داشت، ولی شفاف می‌سازد که این توانایی استثمار شخصی به‌دست دیگری به‌علت ناتوانی او در دست‌یابی به توان تولید است که با تبدیل دارایی خصوصی به دارایی همگانی از میان ''خواهد'' رفت. بدین‌سان، این امر مستقیماً به براندازی حق بورژواییِ دارایی خصوصی مربوط است. بااین‌همه، به این معنا نیست که «حقوق بورژوایی» به‌کلی از میان می‌روند. بلکه در این مرحلهٔ نخست، بورژوازی کماکان از حقوق خاصی برخوردار بوده که مربوط به تنظیم‌گری (نقش تعیین‌کننده) آن در توزیع فرآورده‌ها و تقسیم کار میان عضوهای جامعه خواهد بود. با اینکه مارکس و لنین «نقص‌مند» بودن این مرحله را پذیرفتند، بازگویی لنین دربارهٔ آرمان‌گرا نبودن مارکس‌گرایان از این مرحله دفاع می‌کند:<blockquote>«...اگر نخواهیم به آرمان‌گرایی یا خیال‌بافی دچار شویم نباید چنین گمان کنیم که با سرنگونی سرمایه‌داری، مردم بی‌درنگ خواهند آموخت که بدون هیچ‌گونه معیاری برای حقوق به سود جامعه کار کنند؛ و اینکه بی‌گمان براندازی سرمایه‌داری بلافاصله زمینه‌های اقتصادی برای چنین تغییری را نخواهد ساخت.»<ref name=":0" /></blockquote>از گفتاورد لنین پیداست که تضادها ادامه خواهند داشت ولی کاستن حقوق بورژوایی در رابطه با توانایی آنها در داشتن توان تولید امری موقتی بوده که تنها تا زمانی که وضعیت مادی مرحلهٔ عالی‌تر کمونیسم را ممکن سازد ادامه خواهد داشت.

== منبع‌ها ==
<references />

جمهوری بولیواری ونزوئلا

2026-01-05T18:28:22Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله، ترجمهٔ بخش آغازین، ترجمهٔ بخشی از تجاوز امپریالیستی

'''ونزوئلا''' که با نام رسمی جمهوری بولیواری ونزوئلا شناخته می‌شود<ref>[http://www.me.gob.ve/media/contenidos/2006/d_269_8.pdf قانون اساسی جمهوری بولیواری ونزوئلا] (۱۵ دسامبر ۱۹۹۹). </ref> کشوری در شمال آمریکای جنوبی‌ست که دارای تودهٔ خشکی بزرگی در قارهٔ آمریکای جنوبی و جزیره‌های بسیاری در [[دریای کارائیب]] نیز است. از غرب با کلمبیا، از جنوب با برزیل، از شمال شرقی با ترینیداد و توباگو و از شرق با گویان مرز زمینی دارد. ونزوئلای امروزی دولتی [[ضداستعماری|ضدامپریالیسم]] بوده و جنبش چپ‌گرایانهٔ [[چاوزگرایی]] بر آن حاکم است.

ونزوئلا در ۱۹۶۰، ۳۰٪ نفت جهان را تولید کرد.<ref>ویجای پراشاد (۲۰۰۸). «''The Darker Nations: A People's History of the Third World''» [ملت‌های تاریک‌تر: تاریخ مردمی جهان سوم].</ref> این کشور به‌خاطر ذخایر شگرف نفت و همچنین گرایش اخیر آن در انتخاب دولت‌های مایل به چپ، که [[برنامه‌های رفاهی|برنامه‌های رفاه اجتماعی]] را در اولویت قرار داده و برخی به آن [[سوسیالیسم در سدهٔ بیست و یکم]] نیز می‌گویند هدف کنش‌های خصمانهٔ امپریالیست‌های آمریکایی قرار گرفته است.<ref>حزب کارگران (۲۰۰۷). ''[https://pt.org.br/wp-content/uploads/2014/03/Resolucoesdo3oCongressoPT.pdf تصمیم کنگرهٔ سوم]''. (به پرتغالی)</ref>

هنگام رهبری دولت ضدامپریالیسم [[هوگو چاوز]]، نزدیک به نیمی از بیکاری ونزوئلا برچیده شد، تولید ناخالص داخلی سرانه نزدیک به دو برابر شد، مرگ‌ومیر نوزادان کاهش یافت و فقر شدید از ۲۳.۴٪ به ۸.۵٪ رسید.<ref>گاردین (۲۴ آوریل ۲۰۲۳). «How did Venezuela change under Hugo Chávez?» [ونزوئلا در دست هوگو چاوز چه تغییری کرد؟]. (به انگلیسی)</ref>

== تجاوز امپریالیستی ==

=== کوشش‌های آمریکا برای کودتا ===
امپریالیست‌های آمریکایی به‌خاطر چاوزگرایی بارها به ونزوئلا حلمه کردند. از این حمله‌ها می‌توان به کوشش‌های کودتا در ۲۰۰۲ ()، ۲۰۱۹ () و ۲۰۲۰ () و... اشاره کرد.<ref>بنجامین نورتون (۶ فوریهٔ ۲۰۲۲). «CIA backed failed 2020 invasion of Venezuela, top coup-plotter says» [عامل مهم کودتا می‌گوید سازمان سیا تهاجم شکست‌خوردهٔ ونزوئلا در ۲۰۲۰ را پشتیبانی کرد]. (به انگلیسی)</ref>

جان بولتون، مشاور امنیت ملی پیشین در دولت [[دونالد ترامپ]]، در زندگی‌نامهٔ خود «''اتاقی که در آن اتفاق افتاد''» دربارهٔ ونزوئلا چنین گفت:<blockquote>کمی پس‌از حملهٔ پهپادی [به رئیس‌جمهور ونزوئلا، [[نیکلاس مادورو]]، در ۴ آگوست ۲۰۱۸ ()]<ref>جو پارکین دنیلز (۵ آگوست ۲۰۱۸). «Venezuela's Nicolás Maduro survives apparent assassination attempt» [نیکلاس مادوروی ونزوئلا از کوشش آشکار برای ترور خود بقا می‌یابد]. (به انگلیسی)</ref>، هنگام نشست نامربوطی در ۱۵ آگوست، بحث ونزوئلا پیش آمد و ترامپ با همدلی به من گفت: «تمومش کن»، یعنی از شر نظام مادورو خلاص شو و افزود: «پنجمین باریه که این رو خواستم». [...] ترامپ اصرار کرده بود که برای ونزوئلا گزینه‌های نظامی می‌خواست که سپس آن را نگه دارد چراکه «واقعاً قسمتی از آمریکاس».</blockquote>

=== تحریم‌ها ===
[[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]] و کانادا روی ونزوئلا تحریم‌هایی نهاده‌اند. دونالد ترامپ [[اتحادیهٔ اروپا]] را نیز به تحریم ونزوئلا تشویق کرده‌است.<ref>یوجین پوریر (۱۱ اکتبر ۲۰۱۷). «Is Venezuela Turning Further Left» [آیا ونزوئلا دارد چپ‌تر می‌رود؟]. (به انگلیسی)</ref>

ایالت متحدهٔ آمریکا در اوایل ۲۰۱۹ () [[امبارگو|امبارگویی]] (گونه‌ای تحریم شدید) بر صنعت نفت ونزوئلا، مهم‌ترین بخش اقتصاد آن برقرار ساخت.<ref>لیبریشن نیوز (۲۸ نوامبر ۲۰۲۲). «End the U.S. economic war on Venezuela now!» [پایان جنگ اقتصادی آمریکا با ونزوئلا، همین حالا!]. (به انگلیسی)</ref>

=== تجاوز مسلحانه ===
ایالات متحده در ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۶ (۱۳ دی ۱۴۰۴ خورشیدی) حمله‌ای نظامی علیه ونزوئلا را آغاز کرده، مکان‌های نظامی و همچنین زیرساخت‌های غیرنظامی را در آن هدف گرفت. کاراکاس، پایتخت ونزوئلا و همچنین ایالت‌های می‌راندا، آراگوآ و شهر لاگوایرا هدف بمب‌اندازی قرار گرفتند که باعث نوسان موقت برق در این منطقه‌ها شد.<ref>اسپوتنیک (۳ ژانویهٔ ۲۰۲۶). «US Strikes On Venezuela: What's Known So Far» [حمله‌های آمریکا بر ونزوئلا: هم‌اکنون چه می‌دانیم؟]. (به انگلیسی)</ref>

محل فعلی رئیس‌جمهور کنونی، نیکلاس مادورو، نامعلوم است. دونالد ترامپ ادعا کرده‌است که او و همسرش، سیلیا فلورس، را گروگان گرفته‌است.<ref>رویترز (۳ ژانویهٔ ۲۰۲۶). «Trump Says Venezuela's Maduro Captured After Strikes» [ترامپ می‌گوید مادوری ونزوئلا را پس‌از حمله‌ها اسیر کرده‌است]. (به انگلیسی)</ref>

به تصمیم مجلس قانون اساسی شورای عالی عدالت ونزوئلا، به معاون رئیس‌جمهور، دِلسی رودریگز، جایگاه رئیس‌جمهور موقت داده شد.<ref>اورینوکو تریبون (۴ ژانویهٔ ۲۰۲۶). «Venezuela: Supreme Court Directs Vice President Delcy Rodríguez to Assume Presidency of the Republic» [ونزوئلا: شورای عالی معاون رئیس‌جمهور، دلسی رودریگز را رئیس‌جمهور اعلام کرد]. (به انگلیسی)</ref>

در نشستی مطبوعاتی در سوم ژانویه، ترامپ چنین گفت که: «کسب‌وکار نفت تو ونزوئلا به ورشکستگی رسیده، برای مدت زیادی کاملاً ورشکسته مونده» و دربارهٔ قصد خود برای اجازه دادن به «شرکت‌های نفتی آمریکایی خیلی بزرگمون» برای رفتن به ونزوئلا افزود: «اگه نیاز داشته باشیم آماده‌ایم یه حملهٔ دوم و خیلی بزرگ‌تر هم آماده کنیم».<ref>کاخ سفید (۳ ژانویهٔ ۲۰۲۶). «President Trump Holds a Press Conference» [نشست مطبوعاتی رئیس‌جمهور ترامپ]. (به انگلیسی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

ماده‌باوری دیالکتیکی

2026-01-01T21:43:46Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخشی از تاریخچه

ماده‌باوری دیالکتیکی دیدگاه و بینشی فلسفی و علمی برپایهٔ اصل‌هایی کلی‌‌ست که از پدیده‌های طبیعی ریشه می‌گیرند.<ref>فریدریش انگلس (۱۸۸۳). «''دیالکتیک طبیعت''».</ref> این بینش روشی علمی‌ست که واقعیت عینی را مورد مطالعه قرار داده، از اصل‌های [[دیالکتیک]] و [[ماده‌باوری]] سرچشمه داشته و از پایه و بنیادهای نظری [[مارکسیسم]] است.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۳). «''The three sources and three component parts of Marxism''» [''سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی''].</ref> ماده‌باوری دیالکتیکی نسبت به اصل‌های دیالکتیکی [[گئورگ ویلهام فریدریش هگل|هگل]] که مارکس از آن اثر گرفته بود نیز گونه‌ای پیشرفت به شمار می‌آید. چنان‌که دیالکتیک هگل درنهایت به [[ایده‌باوری]] منحرف شد.<ref>کارل مارکس (۱۸۷۳). «''سرمایه، جلد اول''».</ref>

با اینکه [[کارل مارکس|مارکس]] و [[فریدریش انگلس|انگس]] این روش را به وجود آوردند، هرگز اصطلاح «ماده‌باوری دیالکتیکی» را به کار نبردند. بااین‌همه، این اصطلاح بینش فلسفی آنها را به‌خوبی خلاصه می‌کند. انگلس در پیشگفتار و فصل دوم کتاب «''سوسیالیسم: آرمان‌گرایانه و علمی''» آن را «ماده‌باوری نوین» می‌نامد.

چکیده‌ای بنیادی از عنصرهای ماده‌باوری دیالکتیکی، برپایهٔ کتاب «''آموزش مارکسیسم''» از وِین آوُ این‌چنین است:

* ماده‌باوری دیالکتیکی ادعا می‌کند که جهان مادی بیرون از خودآگاهی انسان وجود داشته و خود خودآگاهی انسان نیز درون قلمرو جهان مادی‌ست؛
* همه‌چیز را در جنبش مداوم می‌بیند؛
* تضاد را پایه و اساس همهٔ جنبش‌ها، پیشرفت‌ها و تغییرها می‌داند؛
* همه‌چیز را وابسته و وصل‌شده به یکدیگر می‌بیند، چنان‌که حتی مخالف‌ها نیز کلِ مرتبطی می‌سازند؛
* «هرکدام/یا» را رد کرده و به‌جای آن «و/هردو» را به‌نسبت می‌بیند؛
* کمیت، کیفیت و تغییر شکل یا ترادیسی‌شان به یکدیگر را بخشی از فرایند توسعه می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که هر تضاد دارای بخش‌های منفی (نابودکننده) و مثبت (نگه‌دارنده) است؛
* بر این باور است که نتیجهٔ تضاد هم نقیض (نابودی) رابطهٔ آغازین را در خود دارد و هم نقیض آن نقیض، که رابطه‌ای نو (سنتز) در سطح متفاوتی از توسعه است؛
* می‌فهمد رابطهٔ نویی که نتیجهٔ تضاد، آن را می‌سازد ویژگی‌هایی از رابطهٔ کهنه را درون خود نگه می‌دارد (ارتقا)؛
* وضعیت خارجی فرایند را نقش مهم و گاه تعیین‌کننده‌ای در اینکه کدام تضاد درونی حل می‌شود می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که پیشرفتِ فرایند خطی رخ نداده و درواقع مارپیچی روی می‌دهد.

== تاریخچه ==
اصطلاح دیالکتیک در [[یونان باستان]] برای تعریف هنر گفتمان به کار می‌رفت. یونانیان بر این باور بودند که در طول گفتمان یا بحثی که سرشار از ایده‌های پربار باشد، نظر هر دو سوی گفتگو دست‌خوش تغییر شده و به نتیجه‌ای نو و دارای ماهیتی والاتر خواهد انجامید. به بیانی دیگر، هنگامی که دو نفر با یکدیگر به مباحثه می‌پرداختند و هرکدام ایدهٔ خود را به گفتمان می‌آوردند (برای نمونه یکی دارای ایدهٔ «A» و دیگری دارای ایدهٔ «B» می‌بود). سپس، در جریان مباحثه به ایدهٔ نو و تازه‌ای با نام «C» ایجاد می‌شد که هر دو سوی گفتمان آن را می‌پذیرفتند: این ایدهٔ نو با کمک سنتز، یا به بیانی ساده‌تر، با کنار هم نهادن ایده‌های «A» و «B» روی می‌داد و اگر برای نمونه، شخص «B» در سکوت دربارهٔ نظر خود فکر می‌کرد این نتیجه دست‌نیافتنی می‌بود. تنها بر اثر «برخوردِ» «A» و «B» کنار یکدیگر بود که چنین دستاوردی ممکن ساخته شد. با اینکه همچنان در مرحله‌ای پایه‌ای و بسیار ابتدایی به سر می‌برد، ایدهٔ تضادهای دیالکتیکی وجود داشتند: حل کردن دو چیز که در تضاد یکدیگرند، باعث پیدایش چیز سومی می‌شود.

همچنین، یونانیان باستان دربارهٔ فلسفهٔ ماده‌باوری نظریه‌پردازی کرده بودند ولی برای آنها ماده‌باوری تا اندازه‌ای با برداشت مارکسیستی تفاوت داشته و به باوری گفته می‌شد که همه‌چیز را تشکیل‌شده از ماده‌ای خاص می‌انگاشت. برخی از فلسفه‌دانان یونانی باور داشتند که همه‌چیز از ذره‌های ریز و بسیار کوچکی درست شده‌است که با چشم غیرمسلح دیده نشده و ویژگی‌های هر شیء نیز نتیجه‌ای از ویژگی‌های هر اتم است. برای نمونه، ذره‌های روغن بزرگ و هموار بودند درحالی‌که سرکه از ذره‌های بسیار کوچک و تیزی برخوردار بود. آنها تا اندازه‌ای درست می‌پنداشتند (ما بعدها اتم‌ها را کشف کرده و از اصطلاحشان استفاده کردیم، ولی ویژگی‌های اتم‌های واقعی با آنچه یونانیان دربارهٔ چیستی آنها باور داشتند بسیار متفاوت بود)، ولی تعریف آنها از ماده‌باوری از آن فراتر نرفت.

بااین‌همه، یونانیان باستان تنها یک نمونه هستند و ایده‌باوری همچنان در فرهنگشان اثرگذار بود. برای نمونه، چنین نظریه‌ای داشتند که از جایی که همه‌چیز از ماده تشکیل شده‌است، پس خدایان نیز باید در حال زندگی روی زمین باشند. یعنی به‌جای اینکه مفهوم الهه‌ها و خدایان (که ایده‌باوری‌ست) را رد کنند، کوشیدند تا آنها را در فلسفهٔ خود بگنجانند.

از سویی دیگر، در آغاز زمانهٔ روشنگری (اواخر سدهٔ هجدهم اروپا) اشراف‌زادگانی که از زمان و افزار نیاز برای آزمایش‌های علمی برخوردار بودند علم را به‌عنوان رشته‌ای پژوهشی و با قانون‌ها و روش‌های خودش به وجود آوردند. این اشراف‌زادگان نخستین ماده‌باوران نوین بودند. بااین‌حال، از جایی که دارای دانش مورد نیاز برای فهمیدن دیالکتیک نبودند، گونه‌ای ماده‌باوری [[متافیزیک|فراطبیعی یا متافیزیکی]] (به معنای فراتر از فیزیک، واژه‌ای که در یونانی به معنای طبیعت است) را به کار می‌بستند.

بعدها فلسفه‌دانی به نام هگل برای وصف پیشرفت ایده‌ها (اندیشه‌ها) از راه تضاد و فرایند توسعهٔ آنها به سوی روحی والا و مطلق از دیالکتیک بهره برد.<ref>و. آدوراتسکی (۱۹۳۴). «''Dialectical materialism'' ''- the theoretical foundation of Marxism-Leninism''» [ماده‌باوری دیالکتیکی، شالودهٔ نظری مارکسیسم‌لنینیسم]. صص. ۲۲ تا ۲۳.</ref> پرسش بنیادین هگل چنین می‌گفت: ایده‌ها از کجا می‌آیند؟ چرا فلانی ایدهٔ اختراع چیزی، مثلاً تلفن، را دارا شد؟ چرا ما ایده‌اش را پیش‌از او نداشتیم؟ او با پاسخ به این پرسش، دیالکتیک را نسبت به دیالکتیک یونان باستان به شکل کامل‌تری رساند. بااین‌همه، دیالکتیک هگلی ایده‌باورانه بود؛ چنان‌که پاسخ او به «ایده‌ها از کجا می‌آیند؟» صرفاً چنین بود که: خدا به ما ایده‌هایمان را می‌دهد. در این زمینه، منظور از «خدا» همان خدای مسیحیت یا اسلام نیست، بلکه باید به‌عنوان مفهومی که در کوشش برای پاسخ به پرسش است فهمیده شود.

بااین‌همه، دیالکتیک هگلی به خودی خود این پاسخ را فراهم نمی‌کند: در برداشت ایده‌باورانه از تاریخ، ایده‌هایمان پیش‌از وضعیت مادی ما رخ می‌دهند. یعنی نخست ایده‌ای به سرمان زده و سپس با به کار بستن آنها دست به تغییر وضعیت مادی می‌زنیم. خود هگل نیز وجود [[روح|روحِ]] (به آلمانی: Geist) استعلاگرانهٔ خارجی‌ای در مسیر دانستن مطلق از راه فرایند دیالکتیکی را با قاطعیت اعلام می‌دارد که هم‌زمان از وضعیتی مادی و وجودی استعلایی برخوردار است. بااین‌حال، از جایی که روح وجودی استعلایی داشته ولی از نگاه ادراکی وضعیتی مادی دارد شکافی ایجاد می‌شود؛ هیچ‌گونه پایه و اساس درونی در اینکه چه چیزی باید در قلمرو مادی دستخوش دگرگونی قرار بگیرد وجود ندارد. ازاین‌رو، بدن مادی نیز دلیل‌های نقیض خود را دارا نبوده و به‌جای آن با روح استعلایی و خارجی سازگار می‌شود که به‌خاطر شکافی که در قلمروها وجود دارد ناممکن است. چون ابزارهایی که برای ساخت نظام فکریِ مادی نیاز هستند از خود نظام فکری‌ای که می‌خواهند بسازند جایگاهی بالاتر دارند.

مارکس و انگلس ابتدا تحت تأثیر آثار هگل قرار گرفتند، اما در نهایت با درک عمیق‌تر از واقعیت و پیشرفت جامعه از طریق اعمال منطق دیالکتیکی بر واقعیت مادی، رویکرد خود را توسعه دادند. آنها دیالکتیک را به شیوه‌ای که از ریشه‌های ایده‌آلیستی آن جدا شده بود، بازگرداندند و به درستی آن را با مادی‌گرایی پیوند دادند. سوال «از کجا می‌آیند ایده‌ها؟» دیالکتیک مادی‌گرایان این است: از مغز ما، به عنوان نتیجه تعامل شیمیایی. اما مهم‌تر از آن، شرایط مادی ما است؛ واقعیتی که در آن زندگی می‌کنیم. به عنوان مثال، ما می‌دانیم که یونانیان باستان ایده‌هایی مانند ماشین بخار را تجربه کرده بودند، اما آنها این ایده‌ها را برای انقلاب صنعتی به کار نبردند و قدرت واقعی بخار تنها زمانی آشکار شد که متوجه ظرفیت‌های آن در تولید انرژی شدید. ایده‌آلیست‌ها ممکن است بگویند که این ایده از زمان یونان باستان وجود داشته است، اما عدم استفاده آنها از فناوری بخار (و محدود بودن تجارب آنها به چند آزمایش) نشان می‌دهد که شرایط مادی مهم‌تر است.

گفتن اینکه دیالکتیک مادی‌گرایی صرفاً پیشرفت منطقی در دیالکتیک هگل نیست، اشتباه است. این مکتب فکری دارای قواعد، روش‌ها و ریشه‌های خاص خود است که آن را از دیالکتیک ایده‌آلیستی هگل متمایز می‌کند. شرایط مادی و دیالکتیک هنوز به اندازه کافی پیشرفت نکرده بود تا این ایده‌ها در زمان هگل معنا پیدا کنند. این یک مشاهده دیالکتیکی است و مثال خوبی از آنچه دیالکتیک مادی است، به حساب می‌آید.

بسیاری از جنبه‌های دیالکتیک مادی‌گرایی مستقیماً از هگل گرفته شده است. اما نوآوری اصلی مارکس و انگلس در دو حوزه بود: رابطه بین کمیت و کیفیت و تغییر جهت دهنده اصلی از قلمرو مادی به روحانی یا ایده‌آلی.

== قوانین دیالکتیک ==

=== تبدیل کمیت به کیفیت و بالعکس ===
همچنین به عنوان «پیشرفت جهشی» شناخته می‌شود.

نکته مهمی که باید در نظر گرفته شود این است که پیشرفت لزوماً به معنای پیشرفت‌گرایی نیست، بلکه صرفاً تغییر را نشان می‌دهد؛ چیزی که قبلاً وجود داشت دیگر وجود ندارد و به چیز جدیدی تبدیل شده است. زمانی که یک نقطه بحرانی رسانده می‌شود، تغییر معنادار رخ می‌دهد. مثلاً، می‌بینیم که فئودالیسم با اصلاحات پارلمانی یا سلطنتی سرنگون نشد، بلکه توسط انقلاب تصمیم‌گیرنده‌ای به رهبری بورژوازی و سرمایه‌داران برکنار شد. همان چیزی را می‌توان در مورد ساده‌ای مانند آب نیز مشاهده کرد: وقتی آب گرم می‌شود، به تدریج بخار بیشتری تولید نمی‌کند؛ ابتدا هیچ بخاری تولید نمی‌کند و سپس زمانی که به یک نقطه بحرانی می‌رسد، شروع به تولید بخار می‌کند. این بدان معنی است که چیزی ممکن است سال‌ها بدون تغییر باقی بماند (مانند یک حزب کمونیست که پیشرفت کمی دارد) و سپس ناگهان شاهد جهش پیشرفت (مانند افزایش ناگهانی اعضای حزب کمونیست با تشدید تضادهای سرمایه‌داری) باشیم.

همه تغییرات دارای جنبه‌ای کمی هستند، یعنی جنبه‌ای از افزایش یا کاهش که لزوماً طبیعت آن چیزی که تغییر می‌کند را تغییر نمی‌دهد. اما تغییر کمیت، افزایش یا کاهش، نمی‌تواند به طور نامحدود ادامه یابد؛ در نهایت همیشه منجر به تغییر کیفی می‌شود.

یک مثال کلاسیک برای این امر آب است. اگر آب را گرم کنید، به طور نامحدود داغ‌تر و داغ‌تر نخواهد شد؛ در یک دمای بحرانی خاص، شروع به تبدیل شدن از حالت مایع به گاز (خشک شدن) می‌کند و تغییر کیفی از مایع به گاز را تجربه می‌کند. مثال دیگر یک طناب است که برای بلند کردن وزنی استفاده می‌شود: وزن بیشتری به طناب اضافه کنید، اما طناب نمی‌تواند وزنه‌های نامحدود بزرگی را بلند کند؛ در نهایت، نقطه بحرانی فرا می‌رسد و طناب می‌شکند. ما می‌توانیم وزن متصل به طناب را به عنوان یک کمیت اندازه‌گیری کنیم، اما تغییر کیفی در آن رخ داده است: طناب از حالت کامل به شکسته شدن.

یک جنبه بسیار مهم در اینجا وجود دارد، و آن قانون خودباوری (Autodynamism) است. تغییر در دیالکتیک از نیروهای داخلی نشأت می‌گیرد؛ اگر تغییر تحت تأثیر نیروهای خارجی باشد، دیگر دیالکتیک نیست. مثلاً، اگر سیب را به جوشنده بیندازید، تغییر شکل سیب از جامد به مایع، تغییری است که توسط نیروی خارجی اعمال شده است، نه تغییر دیالکتیکی.

=== وحدت و مبارزه مخالفان ===
هر چیزی فقط در رابطه با چیز مخالف یا متناقض خود وجود دارد. دو طرف مخالف با هم متحد هستند زیرا به وجود یکدیگر وابسته‌اند، اما با هم مبارزه می‌کنند. این نیز به عنوان تضاد شناخته می‌شود.

مانند ماو در *درباره تضاد* توضیح داده است، تضاد زمانی رخ می‌دهد که دو چیز به طور اساسی مخالف باشند، اما یکی بدون دیگری وجود نداشته باشد. در این مورد، چیز می‌تواند هر چیزی باشد: ایده‌ها، مفاهیم، کالاها، حوزه‌های علم، اشیای ملموس...

مثال‌هایی مانند تضاد بین نظریه و عمل وجود دارد. نظریه تنها می‌تواند در رابطه با عمل با دنیای واقعی (عمل) وجود داشته باشد و عمل بدون تمرین نظریه نمی‌تواند وجود داشته باشد. نظریه بدون عمل منجر به متافیزیک و ایده‌های نامعتبر می‌شود؛ عمل بدون نظریه منجر به امپریسیسم خشن و اقدامات بی‌اثر می‌شود. بنابراین، نظریه و عمل در تضاد با هم هستند زیرا هر دو برای بازتاب یکدیگر مبارزه می‌کنند.

=== منفی کردن منفی ===
هنگامی که یک تضاد حل می‌شود، منفی می‌شود. اما این منفی کردن منجر به ایجاد تضاد جدیدی می‌شود که در نهایت خود را حل و فصل خواهد کرد تا دوباره تغییر رخ دهد. فرض کنید عنصر A با عنصر B در تضاد است؛ حل این تضاد، عنصر C را ایجاد می‌کند، و عنصر C در تضاد با یا عنصر D یا عنصر B قرار دارد. مثلاً، نابرابری فئودالی (A) تاریخی با بورژوازی (B) وجود داشت. به عنوان بورژوازی قدرت خود را تقویت کرد و نیروی کار طبقه کارگر (C) را به کار گرفت، این تضاد جدیدی را ایجاد کرد. حالا تضاد بین بورژوازی و طبقه کارگر است: با تقویت قدرت خود، بورژوازی در واقع سازندگان خود را آماده می‌کند تا خود را از بین ببرند، یعنی منفی کردن خود.

از آنجا که تضاد برای وجود دو طرف به هم نیاز دارد و هنگام حل شدن، طرف سوم را ایجاد می‌کند، آن طرف سوم نیز تضاد خود را ایجاد خواهد کرد، یعنی با دیالکتیک خود مقابله خواهد کرد. مثلاً، دانه شامل تضاد بالقوه تبدیل شدن به یک گیاه است (در حالی که در حال حاضر به عنوان دانه وجود دارد). وقتی تضاد حل شود، دانه شروع به جوانه زدن می‌کند. این یک (جوانه) گیاه را ایجاد می‌کند، که منفی کردن منفی است. گیاه جوانه‌زده نمی‌تواند بدون دانه وجود داشته باشد و دانه نیز نمی‌تواند بدون پتانسیل تبدیل شدن به گیاه وجود داشته باشد؛ بنابراین، آنها در تضاد هستند.

دیالکتیک مادی‌گرایی با دوگان‌گرایی متفاوت است. دیالکتیک مادی‌گرایی دنیا را به عنوان مجموعه‌ای از نیروهای متضاد می‌بیند که در هم تنیده شده‌اند و هر کدام بخش جداگانه‌ای از کل ماده هستند، مانند دو طرف سکه.

== نمونه‌های دیگر: ==

=== سیب ===
سیب تغییری ناپذیر نیست. آن نمی‌تواند برای همیشه یک سیب باقی بماند. قبل از اینکه سیب شود، گل بود و قبل از آن یک بوته. همانطور که می‌بینیم، تغییراتی در سیب رخ داده است و همچنان خواهد رخ داد. سیب می‌رسد، سپس بعد از مدتی از درخت جدا شده و شروع به پوسیدن می‌کند، که غذای زندگی جدیدی را فراهم می‌کند. این فرایند بدون پایان نیست، حتی اگر کسی نگاه کند و بگوید "این دیگر یک سیب نیست، فقط خمیر است". سیب خود به خود ناپدید نشده است، بلکه مرحله‌ای از فرآیند در حال انجام بوده است و خود فرآیند همچنان باقی است. این دقیقاً چیزی است که متافیزیک‌گرایان مادی‌گرا نمی‌فهمند. آنها سیب را همانطور که یک سیب است مطالعه می‌کنند، بدون اینکه کل فرایند را ببینند. یک شاخه علم ممکن است به بررسی سیب بپردازد، و شاخه دیگری گل تبدیل شدن آن را مطالعه کند.

=== مبارزه طبقاتی ===
یکی از مثال‌های واضح تضاد، مبارزه طبقاتی است. طبقه بورژوازی (که به دنبال استخراج حداکثر ارزش از کارگران خود است) با طبقه کارگر (که می‌خواهد سهم بیشتری از سود کار خود دریافت کند) به طور اساسی مخالف است. اما هر دو برای بقای خود به هم نیاز دارند. قبل از انقلاب فرانسه، این تضاد در سطحی دیگر وجود داشت: بورژوازی و اشراف (که متشکل از طبقات حاکم قبلی بودند) با یکدیگر رقابت می‌کردند تا برتری خود را حفظ کنند. اما پس از شکست نظام قدیمی، بورژوازی به قدرت رسید و تضاد جدیدی را ایجاد کرد که این بار در آن کارگران در مرکز صحنه قرار گرفتند.

این مثال همچنین نشان‌دهنده قانون تغییر کمیت به کیفیت است. با افزایش تعداد کارگران و طبقه کارگر، آنها نمی‌توانند فقط به صورت روزانه یا هفتگی استخدام شوند (کمیت). آنها باید شرایطی را ایجاد کنند که بتواند وضعیت خود را بهبود بخشد (کیفیت). این منجر به مبارزات طبقاتی می‌شود.

== تصحیح مفاهیم نادرست ==
برخی افراد فکر می‌کنند که دیالکتیک و دیالکتیک مادی‌گرایی فقط در علوم سیاسی اعمال می‌شوند، یا حتی بیشتر محدود به مارکسیسم و تنها یک روش از بسیاری از چارچوب‌های مختلف و معتبر برای دیدن جهان است.

دیالکتیک مادی‌گرایی پیشرفته‌ترین روش درک و مطالعه جهان تا کنون است زیرا از اصول علمی پیروی می‌کند، بر اساس پدیده‌های طبیعی استوار است و قادر به ارائه تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های صحیح است. این چارچوب برای درک طبیعت ماده و منطقی که جهان ما را اداره می‌کند، پایه و اساس قوی فراهم می‌کند.

دیالکتیک به دلیل وجود خود در جهان، به هر پدیده‌ای که در محیط اطراف ما وجود دارد، اعمال می‌شود و محدود به هیچ حوزه علمی یا دامنه استفاده خاصی نیست. دیالکتیک در هر ماده‌ای که ما با آن مواجه هستیم، اتفاق می‌افتد، "ماده" به معنای هر چیزی است که در جهان مادی ما وجود دارد. از آنجا که ما فقط با دنیای مادی سر و کار داریم، منطقی است که تمام پدیده‌های موجود در آن، تحت تأثیر دیالکتیک قرار بگیرند.

=== دیالکتیک و سازماندهی ===
تلاش‌هایی در طبقه حاکم بورژوازی وجود دارد تا فلسفه را به زبان نخبگان محدود نگه دارند. کلمات می‌توانند ترسناک به نظر برسند، و تلاش می‌شود تا این کلمات مبهم، پیچیده و نیازمند سال‌ها مطالعه برای درک معنا باشند.

فلسفه می‌تواند و باید در دسترس کارگران باشد. آن نباید فقط مخصوص طبقه حاکم باشد. نیازی نیست که ابتدا همه فلسفه مارکسیسم را بخوانید و سپس به مطالعه دیالکتیک بپردازید؛ مهم درک دیالکتیک است، و پس از آن خواندن هگل (یا هر فیلسوف دیگر) اگر علاقه‌مند باشید. این امر نیازمند تلاش انقلابیون برای تفکیک فلسفه از پیچیدگی‌های بی‌معنی و آموزش آن به شیوه‌ای ملموس و کارگری است.

دیالکتیک پایه و اساس درک منطقی و هدفمند دنیای ما، از جمله جامعه طبقه‌ای و مبارزه طبقاتی را تشکیل می‌دهد. بدون استفاده مناسب از دیالکتیک برای تحلیل شرایط مادی فعلی و اعمال آن به عمل، اثربخشی اقدامات انقلابی کاهش می‌یابد.

== منبع‌ها ==
<references />

ماده‌باوری دیالکتیکی

2025-12-31T16:08:14Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخشی از تاریخچه

ماده‌باوری دیالکتیکی دیدگاه و بینشی فلسفی و علمی برپایهٔ اصل‌هایی کلی‌‌ست که از پدیده‌های طبیعی ریشه می‌گیرند.<ref>فریدریش انگلس (۱۸۸۳). «''دیالکتیک طبیعت''».</ref> این بینش روشی علمی‌ست که واقعیت عینی را مورد مطالعه قرار داده، از اصل‌های [[دیالکتیک]] و [[ماده‌باوری]] سرچشمه داشته و از پایه و بنیادهای نظری [[مارکسیسم]] است.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۳). «''The three sources and three component parts of Marxism''» [''سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی''].</ref> ماده‌باوری دیالکتیکی نسبت به اصل‌های دیالکتیکی [[گئورگ ویلهام فریدریش هگل|هگل]] که مارکس از آن اثر گرفته بود نیز گونه‌ای پیشرفت به شمار می‌آید. چنان‌که دیالکتیک هگل درنهایت به [[ایده‌باوری]] منحرف شد.<ref>کارل مارکس (۱۸۷۳). «''سرمایه، جلد اول''».</ref>

با اینکه [[کارل مارکس|مارکس]] و [[فریدریش انگلس|انگس]] این روش را به وجود آوردند، هرگز اصطلاح «ماده‌باوری دیالکتیکی» را به کار نبردند. بااین‌همه، این اصطلاح بینش فلسفی آنها را به‌خوبی خلاصه می‌کند. انگلس در پیشگفتار و فصل دوم کتاب «''سوسیالیسم: آرمان‌گرایانه و علمی''» آن را «ماده‌باوری نوین» می‌نامد.

چکیده‌ای بنیادی از عنصرهای ماده‌باوری دیالکتیکی، برپایهٔ کتاب «''آموزش مارکسیسم''» از وِین آوُ این‌چنین است:

* ماده‌باوری دیالکتیکی ادعا می‌کند که جهان مادی بیرون از خودآگاهی انسان وجود داشته و خود خودآگاهی انسان نیز درون قلمرو جهان مادی‌ست؛
* همه‌چیز را در جنبش مداوم می‌بیند؛
* تضاد را پایه و اساس همهٔ جنبش‌ها، پیشرفت‌ها و تغییرها می‌داند؛
* همه‌چیز را وابسته و وصل‌شده به یکدیگر می‌بیند، چنان‌که حتی مخالف‌ها نیز کلِ مرتبطی می‌سازند؛
* «هرکدام/یا» را رد کرده و به‌جای آن «و/هردو» را به‌نسبت می‌بیند؛
* کمیت، کیفیت و تغییر شکل یا ترادیسی‌شان به یکدیگر را بخشی از فرایند توسعه می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که هر تضاد دارای بخش‌های منفی (نابودکننده) و مثبت (نگه‌دارنده) است؛
* بر این باور است که نتیجهٔ تضاد هم نقیض (نابودی) رابطهٔ آغازین را در خود دارد و هم نقیض آن نقیض، که رابطه‌ای نو (سنتز) در سطح متفاوتی از توسعه است؛
* می‌فهمد رابطهٔ نویی که نتیجهٔ تضاد، آن را می‌سازد ویژگی‌هایی از رابطهٔ کهنه را درون خود نگه می‌دارد (ارتقا)؛
* وضعیت خارجی فرایند را نقش مهم و گاه تعیین‌کننده‌ای در اینکه کدام تضاد درونی حل می‌شود می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که پیشرفتِ فرایند خطی رخ نداده و درواقع مارپیچی روی می‌دهد.

== تاریخچه ==
اصطلاح دیالکتیک در [[یونان باستان]] برای تعریف هنر گفتمان به کار می‌رفت. یونانیان بر این باور بودند که در طول گفتمان یا بحثی که سرشار از ایده‌های پربار باشد، نظر هر دو سوی گفتگو دست‌خوش تغییر شده و به نتیجه‌ای نو و دارای ماهیتی والاتر خواهد انجامید. به بیانی دیگر، هنگامی که دو نفر با یکدیگر به مباحثه می‌پرداختند و هرکدام ایدهٔ خود را به گفتمان می‌آوردند (برای نمونه یکی دارای ایدهٔ «A» و دیگری دارای ایدهٔ «B» می‌بود). سپس، در جریان مباحثه به ایدهٔ نو و تازه‌ای با نام «C» ایجاد می‌شد که هر دو سوی گفتمان آن را می‌پذیرفتند: این ایدهٔ نو با کمک سنتز، یا به بیانی ساده‌تر، با کنار هم نهادن ایده‌های «A» و «B» روی می‌داد و اگر برای نمونه، شخص «B» در سکوت دربارهٔ نظر خود فکر می‌کرد این نتیجه دست‌نیافتنی می‌بود. تنها بر اثر «برخوردِ» «A» و «B» کنار یکدیگر بود که چنین دستاوردی ممکن ساخته شد. با اینکه همچنان در مرحله‌ای پایه‌ای و بسیار ابتدایی به سر می‌برد، ایدهٔ تضادهای دیالکتیکی وجود داشتند: حل کردن دو چیز که در تضاد یکدیگرند، باعث پیدایش چیز سومی می‌شود.

همچنین، یونانیان باستان دربارهٔ فلسفهٔ ماده‌باوری نظریه‌پردازی کرده بودند ولی برای آنها ماده‌باوری تا اندازه‌ای با برداشت مارکسیستی تفاوت داشته و به باوری گفته می‌شد که همه‌چیز را تشکیل‌شده از ماده‌ای خاص می‌انگاشت. برخی از فلسفه‌دانان یونانی باور داشتند که همه‌چیز از ذره‌های ریز و بسیار کوچکی درست شده‌است که با چشم غیرمسلح دیده نشده و ویژگی‌های هر شیء نیز نتیجه‌ای از ویژگی‌های هر اتم است. برای نمونه، ذره‌های روغن بزرگ و هموار بودند درحالی‌که سرکه از ذره‌های بسیار کوچک و تیزی برخوردار بود. آنها تا اندازه‌ای درست می‌پنداشتند (ما بعدها اتم‌ها را کشف کرده و از اصطلاحشان استفاده کردیم، ولی ویژگی‌های اتم‌های واقعی با آنچه یونانیان دربارهٔ چیستی آنها باور داشتند بسیار متفاوت بود)، ولی تعریف آنها از ماده‌باوری از آن فراتر نرفت.

بااین‌همه، یونانیان باستان تنها یک نمونه هستند و ایده‌باوری همچنان در فرهنگشان اثرگذار بود. برای نمونه، چنین نظریه‌ای داشتند که از جایی که همه‌چیز از ماده تشکیل شده‌است، پس خدایان نیز باید در حال زندگی روی زمین باشند. یعنی به‌جای اینکه مفهوم الهه‌ها و خدایان (که ایده‌باوری‌ست) را رد کنند، کوشیدند تا آنها را در فلسفهٔ خود بگنجانند.

از سویی دیگر، در آغاز زمانهٔ روشنگری (اواخر سدهٔ هجدهم اروپا) اشراف‌زادگانی که از زمان و افزار نیاز برای آزمایش‌های علمی برخوردار بودند علم را به‌عنوان رشته‌ای پژوهشی و با قانون‌ها و روش‌های خودش به وجود آوردند. این اشراف‌زادگان نخستین ماده‌باوران نوین بودند. بااین‌حال، از جایی که دارای دانش مورد نیاز برای فهمیدن دیالکتیک نبودند، گونه‌ای ماده‌باوری [[متافیزیک|فراطبیعی یا متافیزیکی]] (به معنای فراتر از فیزیک، واژه‌ای که در یونانی به معنای طبیعت است) را به کار می‌بستند.

در ادامه، فیلسوف هگل از دیالکتیک برای توصیف پیشرفت ایده‌ها (افکار) از طریق تضاد استفاده کرد. سوال اصلی او این بود: ایده‌ها از کجا می‌آیند؟ چرا شخص خاصی ایده تلفن را داشت در حالی که دیگران نداشتند؟ پاسخ او به نوعی خدا بود، اگرچه در آن مورد «خدا» بیشتر مفهومی است که نشان می‌دهد ما ممکن است هرگز ندانیم.

مارکس و انگلس ابتدا تحت تأثیر آثار هگل قرار گرفتند، اما در نهایت با درک عمیق‌تر از واقعیت و پیشرفت جامعه از طریق اعمال منطق دیالکتیکی بر واقعیت مادی، رویکرد خود را توسعه دادند. آنها دیالکتیک را به شیوه‌ای که از ریشه‌های ایده‌آلیستی آن جدا شده بود، بازگرداندند و به درستی آن را با مادی‌گرایی پیوند دادند. سوال «از کجا می‌آیند ایده‌ها؟» دیالکتیک مادی‌گرایان این است: از مغز ما، به عنوان نتیجه تعامل شیمیایی. اما مهم‌تر از آن، شرایط مادی ما است؛ واقعیتی که در آن زندگی می‌کنیم. به عنوان مثال، ما می‌دانیم که یونانیان باستان ایده‌هایی مانند ماشین بخار را تجربه کرده بودند، اما آنها این ایده‌ها را برای انقلاب صنعتی به کار نبردند و قدرت واقعی بخار تنها زمانی آشکار شد که متوجه ظرفیت‌های آن در تولید انرژی شدید. ایده‌آلیست‌ها ممکن است بگویند که این ایده از زمان یونان باستان وجود داشته است، اما عدم استفاده آنها از فناوری بخار (و محدود بودن تجارب آنها به چند آزمایش) نشان می‌دهد که شرایط مادی مهم‌تر است.

گفتن اینکه دیالکتیک مادی‌گرایی صرفاً پیشرفت منطقی در دیالکتیک هگل نیست، اشتباه است. این مکتب فکری دارای قواعد، روش‌ها و ریشه‌های خاص خود است که آن را از دیالکتیک ایده‌آلیستی هگل متمایز می‌کند. شرایط مادی و دیالکتیک هنوز به اندازه کافی پیشرفت نکرده بود تا این ایده‌ها در زمان هگل معنا پیدا کنند. این یک مشاهده دیالکتیکی است و مثال خوبی از آنچه دیالکتیک مادی است، به حساب می‌آید.

بسیاری از جنبه‌های دیالکتیک مادی‌گرایی مستقیماً از هگل گرفته شده است. اما نوآوری اصلی مارکس و انگلس در دو حوزه بود: رابطه بین کمیت و کیفیت و تغییر جهت دهنده اصلی از قلمرو مادی به روحانی یا ایده‌آلی.

== قوانین دیالکتیک ==

=== تبدیل کمیت به کیفیت و بالعکس ===
همچنین به عنوان «پیشرفت جهشی» شناخته می‌شود.

نکته مهمی که باید در نظر گرفته شود این است که پیشرفت لزوماً به معنای پیشرفت‌گرایی نیست، بلکه صرفاً تغییر را نشان می‌دهد؛ چیزی که قبلاً وجود داشت دیگر وجود ندارد و به چیز جدیدی تبدیل شده است. زمانی که یک نقطه بحرانی رسانده می‌شود، تغییر معنادار رخ می‌دهد. مثلاً، می‌بینیم که فئودالیسم با اصلاحات پارلمانی یا سلطنتی سرنگون نشد، بلکه توسط انقلاب تصمیم‌گیرنده‌ای به رهبری بورژوازی و سرمایه‌داران برکنار شد. همان چیزی را می‌توان در مورد ساده‌ای مانند آب نیز مشاهده کرد: وقتی آب گرم می‌شود، به تدریج بخار بیشتری تولید نمی‌کند؛ ابتدا هیچ بخاری تولید نمی‌کند و سپس زمانی که به یک نقطه بحرانی می‌رسد، شروع به تولید بخار می‌کند. این بدان معنی است که چیزی ممکن است سال‌ها بدون تغییر باقی بماند (مانند یک حزب کمونیست که پیشرفت کمی دارد) و سپس ناگهان شاهد جهش پیشرفت (مانند افزایش ناگهانی اعضای حزب کمونیست با تشدید تضادهای سرمایه‌داری) باشیم.

همه تغییرات دارای جنبه‌ای کمی هستند، یعنی جنبه‌ای از افزایش یا کاهش که لزوماً طبیعت آن چیزی که تغییر می‌کند را تغییر نمی‌دهد. اما تغییر کمیت، افزایش یا کاهش، نمی‌تواند به طور نامحدود ادامه یابد؛ در نهایت همیشه منجر به تغییر کیفی می‌شود.

یک مثال کلاسیک برای این امر آب است. اگر آب را گرم کنید، به طور نامحدود داغ‌تر و داغ‌تر نخواهد شد؛ در یک دمای بحرانی خاص، شروع به تبدیل شدن از حالت مایع به گاز (خشک شدن) می‌کند و تغییر کیفی از مایع به گاز را تجربه می‌کند. مثال دیگر یک طناب است که برای بلند کردن وزنی استفاده می‌شود: وزن بیشتری به طناب اضافه کنید، اما طناب نمی‌تواند وزنه‌های نامحدود بزرگی را بلند کند؛ در نهایت، نقطه بحرانی فرا می‌رسد و طناب می‌شکند. ما می‌توانیم وزن متصل به طناب را به عنوان یک کمیت اندازه‌گیری کنیم، اما تغییر کیفی در آن رخ داده است: طناب از حالت کامل به شکسته شدن.

یک جنبه بسیار مهم در اینجا وجود دارد، و آن قانون خودباوری (Autodynamism) است. تغییر در دیالکتیک از نیروهای داخلی نشأت می‌گیرد؛ اگر تغییر تحت تأثیر نیروهای خارجی باشد، دیگر دیالکتیک نیست. مثلاً، اگر سیب را به جوشنده بیندازید، تغییر شکل سیب از جامد به مایع، تغییری است که توسط نیروی خارجی اعمال شده است، نه تغییر دیالکتیکی.

=== وحدت و مبارزه مخالفان ===
هر چیزی فقط در رابطه با چیز مخالف یا متناقض خود وجود دارد. دو طرف مخالف با هم متحد هستند زیرا به وجود یکدیگر وابسته‌اند، اما با هم مبارزه می‌کنند. این نیز به عنوان تضاد شناخته می‌شود.

مانند ماو در *درباره تضاد* توضیح داده است، تضاد زمانی رخ می‌دهد که دو چیز به طور اساسی مخالف باشند، اما یکی بدون دیگری وجود نداشته باشد. در این مورد، چیز می‌تواند هر چیزی باشد: ایده‌ها، مفاهیم، کالاها، حوزه‌های علم، اشیای ملموس...

مثال‌هایی مانند تضاد بین نظریه و عمل وجود دارد. نظریه تنها می‌تواند در رابطه با عمل با دنیای واقعی (عمل) وجود داشته باشد و عمل بدون تمرین نظریه نمی‌تواند وجود داشته باشد. نظریه بدون عمل منجر به متافیزیک و ایده‌های نامعتبر می‌شود؛ عمل بدون نظریه منجر به امپریسیسم خشن و اقدامات بی‌اثر می‌شود. بنابراین، نظریه و عمل در تضاد با هم هستند زیرا هر دو برای بازتاب یکدیگر مبارزه می‌کنند.

=== منفی کردن منفی ===
هنگامی که یک تضاد حل می‌شود، منفی می‌شود. اما این منفی کردن منجر به ایجاد تضاد جدیدی می‌شود که در نهایت خود را حل و فصل خواهد کرد تا دوباره تغییر رخ دهد. فرض کنید عنصر A با عنصر B در تضاد است؛ حل این تضاد، عنصر C را ایجاد می‌کند، و عنصر C در تضاد با یا عنصر D یا عنصر B قرار دارد. مثلاً، نابرابری فئودالی (A) تاریخی با بورژوازی (B) وجود داشت. به عنوان بورژوازی قدرت خود را تقویت کرد و نیروی کار طبقه کارگر (C) را به کار گرفت، این تضاد جدیدی را ایجاد کرد. حالا تضاد بین بورژوازی و طبقه کارگر است: با تقویت قدرت خود، بورژوازی در واقع سازندگان خود را آماده می‌کند تا خود را از بین ببرند، یعنی منفی کردن خود.

از آنجا که تضاد برای وجود دو طرف به هم نیاز دارد و هنگام حل شدن، طرف سوم را ایجاد می‌کند، آن طرف سوم نیز تضاد خود را ایجاد خواهد کرد، یعنی با دیالکتیک خود مقابله خواهد کرد. مثلاً، دانه شامل تضاد بالقوه تبدیل شدن به یک گیاه است (در حالی که در حال حاضر به عنوان دانه وجود دارد). وقتی تضاد حل شود، دانه شروع به جوانه زدن می‌کند. این یک (جوانه) گیاه را ایجاد می‌کند، که منفی کردن منفی است. گیاه جوانه‌زده نمی‌تواند بدون دانه وجود داشته باشد و دانه نیز نمی‌تواند بدون پتانسیل تبدیل شدن به گیاه وجود داشته باشد؛ بنابراین، آنها در تضاد هستند.

دیالکتیک مادی‌گرایی با دوگان‌گرایی متفاوت است. دیالکتیک مادی‌گرایی دنیا را به عنوان مجموعه‌ای از نیروهای متضاد می‌بیند که در هم تنیده شده‌اند و هر کدام بخش جداگانه‌ای از کل ماده هستند، مانند دو طرف سکه.

== نمونه‌های دیگر: ==

=== سیب ===
سیب تغییری ناپذیر نیست. آن نمی‌تواند برای همیشه یک سیب باقی بماند. قبل از اینکه سیب شود، گل بود و قبل از آن یک بوته. همانطور که می‌بینیم، تغییراتی در سیب رخ داده است و همچنان خواهد رخ داد. سیب می‌رسد، سپس بعد از مدتی از درخت جدا شده و شروع به پوسیدن می‌کند، که غذای زندگی جدیدی را فراهم می‌کند. این فرایند بدون پایان نیست، حتی اگر کسی نگاه کند و بگوید "این دیگر یک سیب نیست، فقط خمیر است". سیب خود به خود ناپدید نشده است، بلکه مرحله‌ای از فرآیند در حال انجام بوده است و خود فرآیند همچنان باقی است. این دقیقاً چیزی است که متافیزیک‌گرایان مادی‌گرا نمی‌فهمند. آنها سیب را همانطور که یک سیب است مطالعه می‌کنند، بدون اینکه کل فرایند را ببینند. یک شاخه علم ممکن است به بررسی سیب بپردازد، و شاخه دیگری گل تبدیل شدن آن را مطالعه کند.

=== مبارزه طبقاتی ===
یکی از مثال‌های واضح تضاد، مبارزه طبقاتی است. طبقه بورژوازی (که به دنبال استخراج حداکثر ارزش از کارگران خود است) با طبقه کارگر (که می‌خواهد سهم بیشتری از سود کار خود دریافت کند) به طور اساسی مخالف است. اما هر دو برای بقای خود به هم نیاز دارند. قبل از انقلاب فرانسه، این تضاد در سطحی دیگر وجود داشت: بورژوازی و اشراف (که متشکل از طبقات حاکم قبلی بودند) با یکدیگر رقابت می‌کردند تا برتری خود را حفظ کنند. اما پس از شکست نظام قدیمی، بورژوازی به قدرت رسید و تضاد جدیدی را ایجاد کرد که این بار در آن کارگران در مرکز صحنه قرار گرفتند.

این مثال همچنین نشان‌دهنده قانون تغییر کمیت به کیفیت است. با افزایش تعداد کارگران و طبقه کارگر، آنها نمی‌توانند فقط به صورت روزانه یا هفتگی استخدام شوند (کمیت). آنها باید شرایطی را ایجاد کنند که بتواند وضعیت خود را بهبود بخشد (کیفیت). این منجر به مبارزات طبقاتی می‌شود.

== تصحیح مفاهیم نادرست ==
برخی افراد فکر می‌کنند که دیالکتیک و دیالکتیک مادی‌گرایی فقط در علوم سیاسی اعمال می‌شوند، یا حتی بیشتر محدود به مارکسیسم و تنها یک روش از بسیاری از چارچوب‌های مختلف و معتبر برای دیدن جهان است.

دیالکتیک مادی‌گرایی پیشرفته‌ترین روش درک و مطالعه جهان تا کنون است زیرا از اصول علمی پیروی می‌کند، بر اساس پدیده‌های طبیعی استوار است و قادر به ارائه تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های صحیح است. این چارچوب برای درک طبیعت ماده و منطقی که جهان ما را اداره می‌کند، پایه و اساس قوی فراهم می‌کند.

دیالکتیک به دلیل وجود خود در جهان، به هر پدیده‌ای که در محیط اطراف ما وجود دارد، اعمال می‌شود و محدود به هیچ حوزه علمی یا دامنه استفاده خاصی نیست. دیالکتیک در هر ماده‌ای که ما با آن مواجه هستیم، اتفاق می‌افتد، "ماده" به معنای هر چیزی است که در جهان مادی ما وجود دارد. از آنجا که ما فقط با دنیای مادی سر و کار داریم، منطقی است که تمام پدیده‌های موجود در آن، تحت تأثیر دیالکتیک قرار بگیرند.

=== دیالکتیک و سازماندهی ===
تلاش‌هایی در طبقه حاکم بورژوازی وجود دارد تا فلسفه را به زبان نخبگان محدود نگه دارند. کلمات می‌توانند ترسناک به نظر برسند، و تلاش می‌شود تا این کلمات مبهم، پیچیده و نیازمند سال‌ها مطالعه برای درک معنا باشند.

فلسفه می‌تواند و باید در دسترس کارگران باشد. آن نباید فقط مخصوص طبقه حاکم باشد. نیازی نیست که ابتدا همه فلسفه مارکسیسم را بخوانید و سپس به مطالعه دیالکتیک بپردازید؛ مهم درک دیالکتیک است، و پس از آن خواندن هگل (یا هر فیلسوف دیگر) اگر علاقه‌مند باشید. این امر نیازمند تلاش انقلابیون برای تفکیک فلسفه از پیچیدگی‌های بی‌معنی و آموزش آن به شیوه‌ای ملموس و کارگری است.

دیالکتیک پایه و اساس درک منطقی و هدفمند دنیای ما، از جمله جامعه طبقه‌ای و مبارزه طبقاتی را تشکیل می‌دهد. بدون استفاده مناسب از دیالکتیک برای تحلیل شرایط مادی فعلی و اعمال آن به عمل، اثربخشی اقدامات انقلابی کاهش می‌یابد.

== منبع‌ها ==
<references />

ایران اینترنشنال

2025-12-29T13:34:37Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله، ترجمهٔ نسخهٔ انگلیسی و افزودن بندی برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ پشتوانهٔ مالی

{{جعبه پیام/خرده}}
[[File:Iran_International.svg|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Iran_International.svg|بندانگشتی|نماد]]
'''ایران اینترنشنال''' رسانه‌ای خبری‌ست که پشتوانهٔ مالی آن به [[پادشاهی عربستان سعودی|عربستان سعودی]] برگشته و برای تغییر نظام در [[جمهوری اسلامی ایران|ایران]] به تبلیغ می‌پردازد. [[رسانهٔ بورژوایی|رسانه‌های غربی]] همچون [[بی‌بی‌سی]]، [[سی‌ان‌ان]]، [[فاکس نیوز]] و [[گاردین]] معمولاً این خبرگزاری را به‌عنوان مرجعی برای خبرهای مربوط به ایران به کار می‌برند. این رسانهٔ خبری از خاندان پهلوی حمایت کرده و برای بازگشت نظام پادشاهی به ایران تبلیغ می‌کند. این رسانه همچنین گردهمایی و راهپیمایی‌های [[سازمان مجاهدین خلق]]، فرقه‌ای وحشی که [[ایالات متحدهٔ آمریکا|آمریکا]] و [[اتحادیهٔ اروپا]] آن را سازمانی تروریستی می‌دانند را پخش می‌کند.<ref>آلان مک‌لئود (۲۴ مارس ۲۰۲۴). «Iran International: Inside the "Saudi-Funded" Network Promoting Regime Change in Iran» [ایران اینترنشنال: درون شبکهٔ «پشتیبانی‌شده توسط عربستان» تبلیغات تغییر نظام در ایران]. (به انگلیسی)</ref>

ایران اینترنشنال در شبکهٔ ماهواره‌ای خود هیچ‌گونه تبلیغات کالایی پخش نمی‌کند. این امر شک به استقلال سردبیری آن را بیشتر کرده و پژوهش‌هایی را دربارهٔ چگونگی تأمین بودجهٔ این شبکه رقم زد که درپایان، برپایهٔ مقاله‌ای از رسانهٔ بورژوایی گاردین، به دست داشتن عربستان سعودی انجامید.<ref>سعید کمالی دهقان (۳۱ اکتبر ۲۰۱۸). «Concern over UK-based Iranian TV channel's links to Saudi Arabia» [نگرانی دربارهٔ پیوندهای کانال تلویزیونی ایرانیِ واقع در انگلیس به عربستان سعودی]. (به انگلیسی)</ref> خبرگزاری گاردین چندی بعد، نویسندهٔ ایرانی این گزارش را از نوشتن دربارهٔ ایران منع کرد.<ref>تهران تایمز (۳ مارس ۲۰۲۰). «Guardian reporter speaks out on Neda Agha-Soltan, Jamal Khashoggi, Iran International TV, Masih Alinejad» [روزنامه‌نگار گاردین سکوت خود دربارهٔ ندا آقاسلطان، جمال خاشقچی، ایران اینترنشنال و مسیح علی‌نژاد را شکست]. (به انگلیسی)</ref>

== منبع‌ها ==
<references />

ویکی‌پرولتار:اصول

2025-12-29T02:27:47Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ کامل و زدایش بولیوی و سوریه از فهرست استعمارستیزان

{{changetitle|''اصول ویکی‌پرولتار''}}
این متن انسجام‌نامهٔ اصولی و راهنمای ایدئولوژیکی پروژه است. هرگونه انتقاد از این متن در صفحهٔ گفتگو (بحث) پذیرفته می‌شود.

اصول ما آخرین بار در این تاریخ ویراسته شدند: ۹ دسامبر ۲۰۲۴ یا ۱۹ آذر ۱۴۰۳

== اصول اصلی==

=== رهیافت سیاسی ===
ما پیرو [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] هستیم و به اصل‌های آن، غالباً کارهای [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] و [[ولادیمیر لنین]]، باور داریم. ازاین‌رو، ویکی‌پرولتار از [[خودکامگی کارپیشگان|دیکتاتوری پرولتاریاهای]] زیر حمایت می‌کند:
*[[جمهوری کوبا]]
*[[جمهوری خلق چین]]
*[[جمهوری سوسیالیستی ویتنام]]
*[[جمهوری دموکراتیک خلق کره]]
*[[جمهوری دموکراتیک خلق لائوس]]

=== استعمارستیزی ===
با اینکه در کشورهای زیر، [[استبداد بورژوازی|دیکتاتوری بورژوازی]] برقرار است، آنها را نقدمندانه حمایت می‌کنیم:
*[[جمهوری بولیواری ونزوئلا]]
*[[فدراسیون روسیه]]
*[[جمهوری بلاروس]]
*[[جمهوری نیکاراگوئه]]
*[[دولت فلسطین]]
*[[جمهوری اسلامی ایران]]
ما این کشورها را تا جایی حمایت می‌کنیم که منفعت [[بورژوای ملی|بورژوای ملی‌شان]] با [[کارپیشه|کارپیشگان]] آنها در تضاد نباشد؛ به‌ویژه مبارزه با [[امپریالیسم|چیرگی سرمایهٔ بیگانه]] و امپریالیسمِ [[سازمان پیمان آتلانتیک شمالی|ناتو]]، که از نگاه ما نیروی اصلی امپریالیسم در جهان کنونی‌ست از این منفعت‌ها به شمار می‌آید. درنهایت، از کارگران و مردمان سرکوب‌شدهٔ این کشورها در برابر [[قشر حاکم]] آنها پشتیبانی می‌کنیم.

=== سرکوب‌ستیزی ===
ما علیه هرگونه و هرشکل از سرکوب، و یا تمجید از سرکوب علیه اقلیت‌های قومی، زنان، و دگرباشان جنسی هستیم. کاهشگری طبقاتی دیدگاهی ضدمارکس‌گرایانه است. ازاین‌رو، این اصل شامل مخالفت با جریان‌های واپس‌گرا و سوسیال‌شووینیست است، شامل ولی نه محدود به جریان‌های زیر:
* [[فاشیسم|فاشیسم و نئوفاشیسم]]
* [[نازیسم]] و [[نئونازیسم]]
* [[صهیونیسم|صهیون‌گرایی]]
* [[اشتراسرگرایی]]
* [[نظریهٔ سیاسی چهارم]]
* [[بلشویسم ملی‌گرایانه]]
* [[لاروچه‌گرایی]] و [[سوسیالیسم میهن‌پرستانه]] (با [[میهن‌پرستی سوسیالیستی]] اشتباه گرفته نشود)

== هدف‌ها ==

===ویکی‌پرولتار می‌کوشد برای کاربرانش رایگان باشد و توسط ویراستارانش مدیریت شود===
مأموریت ویکی‌پرولتار فراهم کردن اطلاعات رایگان و دردسترس و همچنین اثرهای مربوط به فهمیدن و گسترش [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]].

ویکی‌پرولتار هرگونه روگیری و بازنشر ''همهٔ محتواهای'' وبگاه را تشویق می‌کند. اگر از [[ویکی‌پرولتار:شیوه‌نامهٔ نوشتاری|شیوه‌نامهٔ نوشتاری‌مان]] پیروی کند می‌توانید محتوای حفاظت‌شده با حق نشر را نیز نشر دهید. هر جنبه از پروژه‌مان می‌تواند مردم‌سالارانه برقرار شود، ولی، پروژه ''هرگز تصمیم سرنگونی خود را نخواهد گرفت''.

===ویکی‌پرولتار برای مالکیت اشتراکی می‌کوشد===
ویکی‌پرولتار می‌کوشد هرگز به یک شخص تعلق نداشته و همیشه مالکیت اشتراکی وبگاه را تشویق کند.

ویکی‌پرولتار هرگز تبلیغات و نرم‌افزارهای ردیابی اختصاصی را به کار نخواهد گرفت و همیشه خواهد کوشید تا امنیت رفیقانمان را حفظ کند. [[ویکی‌پرولتار:مدیریت|ساختار مدیریتی]] ویکی‌پرولتار ممکن است به‌خاطر انتخابات و تغییر ویراستاران در طول زمان تغییر کند.

=== ویکی‌پرولتار برای تصمیم‌گیری مردم‌سالارانه می‌کوشد===
مهم‌ترین اصل سازمانی ویکی‌پرولتار تصمیم‌گیری مردم‌سالارانه است. هیچ فردی نباید به دیگری زور بگوید. تصمیم‌گیری مردم‌سالارانه ویژگی اصلی همهٔ سازمان‌های کارآمد است. ولی این بدان معنا نیست که همیشه به تصمیم‌ها تکیه کنیم؛ نوآوری فردی نیز می‌تواند کارگشا باشد. باید زمانی به تصمیم‌گیری مردم‌سالارانه روی بیاوریم که به تضاد یا مخالفتی بر خورده باشیم. ازاین‌رو، از همهٔ رفیق‌ها برای کار کردن روی ویکی‌پرولتار استقبال می‌شود. همهٔ مشارکت‌کنندگان، شامل سرپرستان، باید از این سیاست‌ها پشتیبانی کرده و مشکل‌ها را به آگاهی دیگر مشارکت‌کنندگان برسانند تا در صورت نیاز به‌اشتراک روی آن کار شود.

===ویکی‌پرولتار برای شفافیت می‌کوشد===
به‌خاطر مرام خود، [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، از نقد مدیریتمان پشتیبانی می‌کنیم. همه‌چیز دربارهٔ بودجه، پشتیبانی‌های مالی، تغییر سیاست‌ها و هرگونه کد منبعِ به‌کاررفته باید آزاد، دردسترس و همگانی باشد. اگر هرگونه اطلاعاتی (که امنیت پروژه را تهدید نمی‌کند) دردسترس نیست، ما را از آن آگاه سازید.

===ویکی‌پرولتار برای نقد و انتقاد از خود می‌کوشد===
بگذارید به یاد بیاوریم که نقد آزاد به آن معنا که لیبرال‌بورژواها از «آزادی بیان» برداشت می‌کنند نیست. ما باید آزادانه از به‌کارگیری موردهای زیر خودداری کنیم:

* عبارت‌های واپس‌گرایانه یا عبارت‌هایی که به‌عمد و با قصد تشویق هرگونه سرکوب به کار می‌روند.
* [[شوونیسم|میهن‌شیفتگی]]، [[ملی‌گرایی]] یا تشویق دیدگاه برتری گروهی از آدم‌ها نسبت به گروهی دیگر.

انتقاد از خود نه‌تنها پذیرفته می‌شود بلکه تشویق هم می‌شود.

===بینش فلسفی مارکسیسم‌لنینیسم باید ویکی‌پرولتار را هدایت کند===
همهٔ تلاش‌ها در کوشش برای جامعهٔ کارپیشه‌ای بین‌المللی نیاز هستند. بگذارید مارکسیسم‌لنینیسم چراغ راه کارپیشگان همهٔ کشورها باشد!

===اولویت ویکی‌پرولتار پیشبرد آگاهی طبقاتی‌ست===
''بیاموزید و به دیگران بیاموزانید''. هدف ما رواج دادن ایده‌های [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]]، [[ولادیمیر لنین]] و دیگر انقلابیان، همچون [[مائو تسه‌تونگ]]، [[هو شی مین]]، [[کیم ایل سونگ]] و...، و همچنین اطلاعات مربوط به فهمیدن جامعهٔ بورژوایی و توسعهٔ تاریخی آن است. کوششمان برای رواج پتانسیل انقلابی به مردم را متحد خواهیم ساخت!

== امضاشده ==
{{ProleWiki:Principles/Signed}}
== همچنین ببینید ==

* [[ویکی‌پرولتار:مدیریت|مدیریت ویکی‌پرولتار]]
* [[ویکی‌پرولتار:شیوه‌نامهٔ نوشتاری|شیوه‌نامهٔ نوشتاری ویکی‌پرولتار]]
* [[ویکی‌پرولتار:هنجارهای رفتاری|هنجارهای رفتاری ویکی‌پرولتار]]

ماده‌باوری دیالکتیکی

2025-12-28T23:09:39Z

Kulušbədəs: بازترجمهٔ بخش آغازین

ماده‌باوری دیالکتیکی دیدگاه و بینشی فلسفی و علمی برپایهٔ اصل‌هایی کلی‌‌ست که از پدیده‌های طبیعی ریشه می‌گیرند.<ref>فریدریش انگلس (۱۸۸۳). «''دیالکتیک طبیعت''».</ref> این بینش روشی علمی‌ست که واقعیت عینی را مورد مطالعه قرار داده، از اصل‌های [[دیالکتیک]] و [[ماده‌باوری]] سرچشمه داشته و از پایه و بنیادهای نظری [[مارکسیسم]] است.<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۳). «''The three sources and three component parts of Marxism''» [''سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی''].</ref> ماده‌باوری دیالکتیکی نسبت به اصل‌های دیالکتیکی [[گئورگ ویلهام فریدریش هگل|هگل]] که مارکس از آن اثر گرفته بود نیز گونه‌ای پیشرفت به شمار می‌آید. چنان‌که دیالکتیک هگل درنهایت به [[ایده‌باوری]] منحرف شد.<ref>کارل مارکس (۱۸۷۳). «''سرمایه، جلد اول''».</ref>

با اینکه [[کارل مارکس|مارکس]] و [[فریدریش انگلس|انگس]] این روش را به وجود آوردند، هرگز اصطلاح «ماده‌باوری دیالکتیکی» را به کار نبردند. بااین‌همه، این اصطلاح بینش فلسفی آنها را به‌خوبی خلاصه می‌کند. انگلس در پیشگفتار و فصل دوم کتاب «''سوسیالیسم: آرمان‌گرایانه و علمی''» آن را «ماده‌باوری نوین» می‌نامد.

چکیده‌ای بنیادی از عنصرهای ماده‌باوری دیالکتیکی، برپایهٔ کتاب «''آموزش مارکسیسم''» از وِین آوُ این‌چنین است:

* ماده‌باوری دیالکتیکی ادعا می‌کند که جهان مادی بیرون از خودآگاهی انسان وجود داشته و خود خودآگاهی انسان نیز درون قلمرو جهان مادی‌ست؛
* همه‌چیز را در جنبش مداوم می‌بیند؛
* تضاد را پایه و اساس همهٔ جنبش‌ها، پیشرفت‌ها و تغییرها می‌داند؛
* همه‌چیز را وابسته و وصل‌شده به یکدیگر می‌بیند، چنان‌که حتی مخالف‌ها نیز کلِ مرتبطی می‌سازند؛
* «هرکدام/یا» را رد کرده و به‌جای آن «و/هردو» را به‌نسبت می‌بیند؛
* کمیت، کیفیت و تغییر شکل یا ترادیسی‌شان به یکدیگر را بخشی از فرایند توسعه می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که هر تضاد دارای بخش‌های منفی (نابودکننده) و مثبت (نگه‌دارنده) است؛
* بر این باور است که نتیجهٔ تضاد هم نقیض (نابودی) رابطهٔ آغازین را در خود دارد و هم نقیض آن نقیض، که رابطه‌ای نو (سنتز) در سطح متفاوتی از توسعه است؛
* می‌فهمد رابطهٔ نویی که نتیجهٔ تضاد، آن را می‌سازد ویژگی‌هایی از رابطهٔ کهنه را درون خود نگه می‌دارد (ارتقا)؛
* وضعیت خارجی فرایند را نقش مهم و گاه تعیین‌کننده‌ای در اینکه کدام تضاد درونی حل می‌شود می‌بیند؛
* ادعا می‌کند که پیشرفتِ فرایند خطی رخ نداده و درواقع مارپیچی روی می‌دهد.

== تاریخچه ==
برای درک چگونگی ظهور دیالکتیک مادی‌گرایی، لازم است به طور خلاصه به چگونگی شکل‌گیری اجزای آن در یونان باستان بپردازیم. در یونان باستان، دیالکتیک نام بحث و جدل بود. آنها معتقد بودند که در جریان یک بحث غنی از ایده‌ها، نظرات طرفین درگیر تغییر می‌کند و چیزی جدید و بالاترین سطح حاصل می‌شود.

یونانیان باستان همچنین درباره مادی‌گرایی نظریه‌پردازی کرده بودند، اما در آن زمان، مادی‌گرایی به این معنی بود که همه چیز از ماده تشکیل شده است. آنها فکر می‌کردند که اتم‌های کوچک و نامرئی، خواص اشیاء را تعیین می‌کنند. برای مثال، اتم‌های روغن بزرگ و صاف بودند، در حالی که اتم‌های سرکه بسیار کوچک و تیز بودند. ایده آنها تا حدی درست بود (ما بعداً اتم‌ها را کشف کردیم و از اصطلاح آنها استفاده کردیم، اما خواص واقعی اتم‌ها و تصور یونانیان باستان از اتم‌ها بسیار متفاوت است)، اما درک آنها از مادی‌گرایی فراتر از این نبود.

یونان باستان تنها مثال موجود نبود. ایده‌آلیسم هنوز هم در فرهنگ آنها نفوذ داشت. آنها مثلاً فرض می‌کردند که با توجه به اینکه همه چیز از ماده تشکیل شده، پس خدایان باید در جایی روی زمین زندگی کنند - به جای رد کامل ایده خدایان، سعی در گنجاندن آنها در فلسفه خود داشتند.

با آغاز عصر روشنگری (اواخر قرن ۱۸ اروپا)، علم به عنوان یک رشته پدیدار شد، عمدتاً توسط اشراف‌زادگانی که وقت و منابع لازم برای انجام آزمایش‌های علمی را داشتند. این اشراف‌زادگان اولین مادی‌گرایان، یا به عبارت متافیزیکی «متفکران فراتر از فیزیک» بودند، زیرا هنوز دانش کامل دیالکتیک را نداشتند و در دنیایی به شدت تحت تأثیر ایده‌آلیسم و فئودالیسم قرار داشتند.

در ادامه، فیلسوف هگل از دیالکتیک برای توصیف پیشرفت ایده‌ها (افکار) از طریق تضاد استفاده کرد. سوال اصلی او این بود: ایده‌ها از کجا می‌آیند؟ چرا شخص خاصی ایده تلفن را داشت در حالی که دیگران نداشتند؟ پاسخ او به نوعی خدا بود، اگرچه در آن مورد «خدا» بیشتر مفهومی است که نشان می‌دهد ما ممکن است هرگز ندانیم.

مارکس و انگلس ابتدا تحت تأثیر آثار هگل قرار گرفتند، اما در نهایت با درک عمیق‌تر از واقعیت و پیشرفت جامعه از طریق اعمال منطق دیالکتیکی بر واقعیت مادی، رویکرد خود را توسعه دادند. آنها دیالکتیک را به شیوه‌ای که از ریشه‌های ایده‌آلیستی آن جدا شده بود، بازگرداندند و به درستی آن را با مادی‌گرایی پیوند دادند. سوال «از کجا می‌آیند ایده‌ها؟» دیالکتیک مادی‌گرایان این است: از مغز ما، به عنوان نتیجه تعامل شیمیایی. اما مهم‌تر از آن، شرایط مادی ما است؛ واقعیتی که در آن زندگی می‌کنیم. به عنوان مثال، ما می‌دانیم که یونانیان باستان ایده‌هایی مانند ماشین بخار را تجربه کرده بودند، اما آنها این ایده‌ها را برای انقلاب صنعتی به کار نبردند و قدرت واقعی بخار تنها زمانی آشکار شد که متوجه ظرفیت‌های آن در تولید انرژی شدید. ایده‌آلیست‌ها ممکن است بگویند که این ایده از زمان یونان باستان وجود داشته است، اما عدم استفاده آنها از فناوری بخار (و محدود بودن تجارب آنها به چند آزمایش) نشان می‌دهد که شرایط مادی مهم‌تر است.

گفتن اینکه دیالکتیک مادی‌گرایی صرفاً پیشرفت منطقی در دیالکتیک هگل نیست، اشتباه است. این مکتب فکری دارای قواعد، روش‌ها و ریشه‌های خاص خود است که آن را از دیالکتیک ایده‌آلیستی هگل متمایز می‌کند. شرایط مادی و دیالکتیک هنوز به اندازه کافی پیشرفت نکرده بود تا این ایده‌ها در زمان هگل معنا پیدا کنند. این یک مشاهده دیالکتیکی است و مثال خوبی از آنچه دیالکتیک مادی است، به حساب می‌آید.

بسیاری از جنبه‌های دیالکتیک مادی‌گرایی مستقیماً از هگل گرفته شده است. اما نوآوری اصلی مارکس و انگلس در دو حوزه بود: رابطه بین کمیت و کیفیت و تغییر جهت دهنده اصلی از قلمرو مادی به روحانی یا ایده‌آلی.

== قوانین دیالکتیک ==

=== تبدیل کمیت به کیفیت و بالعکس ===
همچنین به عنوان «پیشرفت جهشی» شناخته می‌شود.

نکته مهمی که باید در نظر گرفته شود این است که پیشرفت لزوماً به معنای پیشرفت‌گرایی نیست، بلکه صرفاً تغییر را نشان می‌دهد؛ چیزی که قبلاً وجود داشت دیگر وجود ندارد و به چیز جدیدی تبدیل شده است. زمانی که یک نقطه بحرانی رسانده می‌شود، تغییر معنادار رخ می‌دهد. مثلاً، می‌بینیم که فئودالیسم با اصلاحات پارلمانی یا سلطنتی سرنگون نشد، بلکه توسط انقلاب تصمیم‌گیرنده‌ای به رهبری بورژوازی و سرمایه‌داران برکنار شد. همان چیزی را می‌توان در مورد ساده‌ای مانند آب نیز مشاهده کرد: وقتی آب گرم می‌شود، به تدریج بخار بیشتری تولید نمی‌کند؛ ابتدا هیچ بخاری تولید نمی‌کند و سپس زمانی که به یک نقطه بحرانی می‌رسد، شروع به تولید بخار می‌کند. این بدان معنی است که چیزی ممکن است سال‌ها بدون تغییر باقی بماند (مانند یک حزب کمونیست که پیشرفت کمی دارد) و سپس ناگهان شاهد جهش پیشرفت (مانند افزایش ناگهانی اعضای حزب کمونیست با تشدید تضادهای سرمایه‌داری) باشیم.

همه تغییرات دارای جنبه‌ای کمی هستند، یعنی جنبه‌ای از افزایش یا کاهش که لزوماً طبیعت آن چیزی که تغییر می‌کند را تغییر نمی‌دهد. اما تغییر کمیت، افزایش یا کاهش، نمی‌تواند به طور نامحدود ادامه یابد؛ در نهایت همیشه منجر به تغییر کیفی می‌شود.

یک مثال کلاسیک برای این امر آب است. اگر آب را گرم کنید، به طور نامحدود داغ‌تر و داغ‌تر نخواهد شد؛ در یک دمای بحرانی خاص، شروع به تبدیل شدن از حالت مایع به گاز (خشک شدن) می‌کند و تغییر کیفی از مایع به گاز را تجربه می‌کند. مثال دیگر یک طناب است که برای بلند کردن وزنی استفاده می‌شود: وزن بیشتری به طناب اضافه کنید، اما طناب نمی‌تواند وزنه‌های نامحدود بزرگی را بلند کند؛ در نهایت، نقطه بحرانی فرا می‌رسد و طناب می‌شکند. ما می‌توانیم وزن متصل به طناب را به عنوان یک کمیت اندازه‌گیری کنیم، اما تغییر کیفی در آن رخ داده است: طناب از حالت کامل به شکسته شدن.

یک جنبه بسیار مهم در اینجا وجود دارد، و آن قانون خودباوری (Autodynamism) است. تغییر در دیالکتیک از نیروهای داخلی نشأت می‌گیرد؛ اگر تغییر تحت تأثیر نیروهای خارجی باشد، دیگر دیالکتیک نیست. مثلاً، اگر سیب را به جوشنده بیندازید، تغییر شکل سیب از جامد به مایع، تغییری است که توسط نیروی خارجی اعمال شده است، نه تغییر دیالکتیکی.

=== وحدت و مبارزه مخالفان ===
هر چیزی فقط در رابطه با چیز مخالف یا متناقض خود وجود دارد. دو طرف مخالف با هم متحد هستند زیرا به وجود یکدیگر وابسته‌اند، اما با هم مبارزه می‌کنند. این نیز به عنوان تضاد شناخته می‌شود.

مانند ماو در *درباره تضاد* توضیح داده است، تضاد زمانی رخ می‌دهد که دو چیز به طور اساسی مخالف باشند، اما یکی بدون دیگری وجود نداشته باشد. در این مورد، چیز می‌تواند هر چیزی باشد: ایده‌ها، مفاهیم، کالاها، حوزه‌های علم، اشیای ملموس...

مثال‌هایی مانند تضاد بین نظریه و عمل وجود دارد. نظریه تنها می‌تواند در رابطه با عمل با دنیای واقعی (عمل) وجود داشته باشد و عمل بدون تمرین نظریه نمی‌تواند وجود داشته باشد. نظریه بدون عمل منجر به متافیزیک و ایده‌های نامعتبر می‌شود؛ عمل بدون نظریه منجر به امپریسیسم خشن و اقدامات بی‌اثر می‌شود. بنابراین، نظریه و عمل در تضاد با هم هستند زیرا هر دو برای بازتاب یکدیگر مبارزه می‌کنند.

=== منفی کردن منفی ===
هنگامی که یک تضاد حل می‌شود، منفی می‌شود. اما این منفی کردن منجر به ایجاد تضاد جدیدی می‌شود که در نهایت خود را حل و فصل خواهد کرد تا دوباره تغییر رخ دهد. فرض کنید عنصر A با عنصر B در تضاد است؛ حل این تضاد، عنصر C را ایجاد می‌کند، و عنصر C در تضاد با یا عنصر D یا عنصر B قرار دارد. مثلاً، نابرابری فئودالی (A) تاریخی با بورژوازی (B) وجود داشت. به عنوان بورژوازی قدرت خود را تقویت کرد و نیروی کار طبقه کارگر (C) را به کار گرفت، این تضاد جدیدی را ایجاد کرد. حالا تضاد بین بورژوازی و طبقه کارگر است: با تقویت قدرت خود، بورژوازی در واقع سازندگان خود را آماده می‌کند تا خود را از بین ببرند، یعنی منفی کردن خود.

از آنجا که تضاد برای وجود دو طرف به هم نیاز دارد و هنگام حل شدن، طرف سوم را ایجاد می‌کند، آن طرف سوم نیز تضاد خود را ایجاد خواهد کرد، یعنی با دیالکتیک خود مقابله خواهد کرد. مثلاً، دانه شامل تضاد بالقوه تبدیل شدن به یک گیاه است (در حالی که در حال حاضر به عنوان دانه وجود دارد). وقتی تضاد حل شود، دانه شروع به جوانه زدن می‌کند. این یک (جوانه) گیاه را ایجاد می‌کند، که منفی کردن منفی است. گیاه جوانه‌زده نمی‌تواند بدون دانه وجود داشته باشد و دانه نیز نمی‌تواند بدون پتانسیل تبدیل شدن به گیاه وجود داشته باشد؛ بنابراین، آنها در تضاد هستند.

دیالکتیک مادی‌گرایی با دوگان‌گرایی متفاوت است. دیالکتیک مادی‌گرایی دنیا را به عنوان مجموعه‌ای از نیروهای متضاد می‌بیند که در هم تنیده شده‌اند و هر کدام بخش جداگانه‌ای از کل ماده هستند، مانند دو طرف سکه.

== نمونه‌های دیگر: ==

=== سیب ===
سیب تغییری ناپذیر نیست. آن نمی‌تواند برای همیشه یک سیب باقی بماند. قبل از اینکه سیب شود، گل بود و قبل از آن یک بوته. همانطور که می‌بینیم، تغییراتی در سیب رخ داده است و همچنان خواهد رخ داد. سیب می‌رسد، سپس بعد از مدتی از درخت جدا شده و شروع به پوسیدن می‌کند، که غذای زندگی جدیدی را فراهم می‌کند. این فرایند بدون پایان نیست، حتی اگر کسی نگاه کند و بگوید "این دیگر یک سیب نیست، فقط خمیر است". سیب خود به خود ناپدید نشده است، بلکه مرحله‌ای از فرآیند در حال انجام بوده است و خود فرآیند همچنان باقی است. این دقیقاً چیزی است که متافیزیک‌گرایان مادی‌گرا نمی‌فهمند. آنها سیب را همانطور که یک سیب است مطالعه می‌کنند، بدون اینکه کل فرایند را ببینند. یک شاخه علم ممکن است به بررسی سیب بپردازد، و شاخه دیگری گل تبدیل شدن آن را مطالعه کند.

=== مبارزه طبقاتی ===
یکی از مثال‌های واضح تضاد، مبارزه طبقاتی است. طبقه بورژوازی (که به دنبال استخراج حداکثر ارزش از کارگران خود است) با طبقه کارگر (که می‌خواهد سهم بیشتری از سود کار خود دریافت کند) به طور اساسی مخالف است. اما هر دو برای بقای خود به هم نیاز دارند. قبل از انقلاب فرانسه، این تضاد در سطحی دیگر وجود داشت: بورژوازی و اشراف (که متشکل از طبقات حاکم قبلی بودند) با یکدیگر رقابت می‌کردند تا برتری خود را حفظ کنند. اما پس از شکست نظام قدیمی، بورژوازی به قدرت رسید و تضاد جدیدی را ایجاد کرد که این بار در آن کارگران در مرکز صحنه قرار گرفتند.

این مثال همچنین نشان‌دهنده قانون تغییر کمیت به کیفیت است. با افزایش تعداد کارگران و طبقه کارگر، آنها نمی‌توانند فقط به صورت روزانه یا هفتگی استخدام شوند (کمیت). آنها باید شرایطی را ایجاد کنند که بتواند وضعیت خود را بهبود بخشد (کیفیت). این منجر به مبارزات طبقاتی می‌شود.

== تصحیح مفاهیم نادرست ==
برخی افراد فکر می‌کنند که دیالکتیک و دیالکتیک مادی‌گرایی فقط در علوم سیاسی اعمال می‌شوند، یا حتی بیشتر محدود به مارکسیسم و تنها یک روش از بسیاری از چارچوب‌های مختلف و معتبر برای دیدن جهان است.

دیالکتیک مادی‌گرایی پیشرفته‌ترین روش درک و مطالعه جهان تا کنون است زیرا از اصول علمی پیروی می‌کند، بر اساس پدیده‌های طبیعی استوار است و قادر به ارائه تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های صحیح است. این چارچوب برای درک طبیعت ماده و منطقی که جهان ما را اداره می‌کند، پایه و اساس قوی فراهم می‌کند.

دیالکتیک به دلیل وجود خود در جهان، به هر پدیده‌ای که در محیط اطراف ما وجود دارد، اعمال می‌شود و محدود به هیچ حوزه علمی یا دامنه استفاده خاصی نیست. دیالکتیک در هر ماده‌ای که ما با آن مواجه هستیم، اتفاق می‌افتد، "ماده" به معنای هر چیزی است که در جهان مادی ما وجود دارد. از آنجا که ما فقط با دنیای مادی سر و کار داریم، منطقی است که تمام پدیده‌های موجود در آن، تحت تأثیر دیالکتیک قرار بگیرند.

=== دیالکتیک و سازماندهی ===
تلاش‌هایی در طبقه حاکم بورژوازی وجود دارد تا فلسفه را به زبان نخبگان محدود نگه دارند. کلمات می‌توانند ترسناک به نظر برسند، و تلاش می‌شود تا این کلمات مبهم، پیچیده و نیازمند سال‌ها مطالعه برای درک معنا باشند.

فلسفه می‌تواند و باید در دسترس کارگران باشد. آن نباید فقط مخصوص طبقه حاکم باشد. نیازی نیست که ابتدا همه فلسفه مارکسیسم را بخوانید و سپس به مطالعه دیالکتیک بپردازید؛ مهم درک دیالکتیک است، و پس از آن خواندن هگل (یا هر فیلسوف دیگر) اگر علاقه‌مند باشید. این امر نیازمند تلاش انقلابیون برای تفکیک فلسفه از پیچیدگی‌های بی‌معنی و آموزش آن به شیوه‌ای ملموس و کارگری است.

دیالکتیک پایه و اساس درک منطقی و هدفمند دنیای ما، از جمله جامعه طبقه‌ای و مبارزه طبقاتی را تشکیل می‌دهد. بدون استفاده مناسب از دیالکتیک برای تحلیل شرایط مادی فعلی و اعمال آن به عمل، اثربخشی اقدامات انقلابی کاهش می‌یابد.

== منبع‌ها ==
<references />

اتحاد جماهیر شوروی

2025-12-27T18:17:50Z

Kulušbədəs: افزودن نمودار

{{جعبه پیام/خرده}}

'''اتحاد جماهیر شوروی''' (نام رسمی: اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی (USSR))، اتحادی فراملیتی تشکیل‌شده از دولت‌های سوسیالیستیِ مارکسیست‌لنینیست بود که از تاریخ ۱۹۲۲ تا ۱۹۹۱ در اوراسیا وجود داشت.

شوروی پس از [[انقلاب اکتبر]] در ۱۹۲۲ به‌عنوان اتحادیه‌ای ساخته‌شده از چهار جمهوری سوسیالیستی، از جمله [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی قفقاز جنوبی شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی]] و [[جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی]] تأسیس شد. جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی|تاجیکستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی|ازبکستان]] شوروی نیز چند سال پس از تأسیس اتحادیه به آن پیوستند؛ قفقاز جنوبی شوروی در ۱۹۳۶ جای خود را به جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی|آذربایجان]]، [[جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی|ارمنستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی|گرجستان]] شوروی داد. از ۱۹۵۶ تا ۱۹۹۱ شوروی از ۱۵ جمهوری تشکیل شده بود که از میان آنها دو جمهوری در [[سازمان ملل متحد]] عضویت جداگانه داشتند.

شوروی، به‌عنوان نخستین دولت سوسیالیستی پایدار در تاریخ، جایگزین سیاسی نوآورانه‌ای برای طبقهٔ [[کارپیشه|کارپیشگان]] را پیش آورد. در زمانه‌ای که کارگران [[جبههٔ امپریالیسم|جهان غرب]] همچنان برای به دست آوردن حقوق [[اتحادیهٔ صنفی|صنفی]] خود در کوشش بودند این دستاوردی چشمگیر و تحسین‌برانگیز بود؛ قانون اساسی ۱۹۲۴ شوروی و قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی را می‌توان از پیشرفت‌گراترین دستاوردهای سیاسی تاریخ دانست.

شوروی در حالی توسعه یافت که هم از سوی دولت‌های [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دار]] و هم [[امپریالیسم]] جهانی زیر فشار شگرفی بود؛ چنانکه از آغاز [[جنگ داخلی روسیه]] در ۱۹۱۸ و در طول آن چندین بار توسط [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[ایالات متحده]]، [[ژاپن]]، لهستان و چندین قدرت اروپایی کوچک‌تر مورد تازش و تعرض قرار گرفت. برخی از این دست‌درازی‌ها موقتاً در براندازی شوراهای محلی موفق بوده و به‌جای آنها نظام‌های دست‌نشاندهٔ [[پادکمونیسم|کمونیست‌ستیز]] را به قدرت رساند. بااین‌همه، تازش‌گران همچنان در جلوگیری از شکل‌گیری اتحادیهٔ شوروی ناتوان ماندند.

کمتر از دو دهه پس از تأسیس و هنگام [[جنگ جهانی دوم]]، تازش [[آلمان نازی|نازی‌ها]] به شوروی دومین جنگ امپریالیستی علیه آن را این بار با نام [[فاشیسم]] رقم زد. با اینکه فاشیست‌ها آسیب فاجعه‌باری به غرب شوروی وارد کرده بودند، درپایان، [[ارتش سرخ]] در عقب راندن نیروهای آلمان نازی پیروز بود و در ادامهٔ جنگ از مهم‌ترین دلیل‌های شکست [[نازیسم]] آلمانی در ۱۹۴۵ شد.

حتی با وجود همهٔ این دشواری‌ها، شوروی توانست به یکی از چشمگیرترین پیشرفت‌های اقتصادی در زمانهٔ نوین دست یابد. سوسیالیسمْ کشوری از بی‌سوادان و [[رعیت‌ها|رعیت‌هایی]] که گشنگی می‌کشیدند را به ابرقدرتی صنعتی تبدیل کرد که دارای تندرشدترین اقتصاد جهان بود. مردم شوروی از تندرست‌ترین و خوش‌سوادترین مردم جهان بوده و برخی از چشمگیرترین دستاوردهای دانشی و صنعتی تاریخ را به نام خود ثبت کردند. همچنین، شوروی الگوی بسیار اثرگذاری برای پروژه‌های سوسیالیستی پس‌از‌خود، همچون [[ویتنام]]، [[چین]] و [[کوبا]] را فراهم کرد.

از ۱۹۸۸، بسیاری از جمهوری‌های شوروی، پیش‌از سرنگونی غیرقانونی آن در ۱۹۹۱، آغاز به جدا شدن از شوروی کردند. قلمروی پیشین آن میان دولت‌های جانشین [[روسیه]]، [[لتونی]]، [[لیتوانی]]، [[استونی]]، [[بلاروس]]، [[اوکراین]]، [[پریدنستروی|پِریدْنِسترُوی]]، [[مولداوی]]، [[گرجستان]]، [[آذربایجان]]، [[ارمنستان]]، [[آبخازستان]]، [[اوستیای جنوبی]]، [[قرقیزستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[قزاقستان]]، [[تاجیکستان]] و [[جمهوری آرتساخ]] که تا ۲۰۲۴ (۱۴۰۲ خورشیدی) وجود داشت تقسیم شد.

== دولت ==
[[پرونده:مقایسهٔ سامانهٔ انتخاباتی شوروی با بریتانیا.png|بندانگشتی|نمودار قیاس سامانه‌های انتخاباتی شوروی و بریتانیا]]

=== انتخابات ===
تا پیش‌از ۱۹۳۶ (۱۳۱۵ خورشیدی)، اجاره‌دهندگان، [[بورژوازی|سرمایه‌داران]]، کشیش‌ها و [[روس‌های سفید|تزاری‌ها]] اجازهٔ رأی‌دهی نداشتند. قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی این محدودیت‌ها را از میان برداشت تا همهٔ شهروندانی که ۱۸ سال یا بیشتر داشتند، به‌استثنای بیماران روانی و تبهکارانی که از سوی دادگاه محرومیت حقوقی دریافت کرده بودند، بتوانند رأی دهند. برپایهٔ قانون اساسی ۱۹۲۴ (۱۳۰۲ خورشیدی)، مردم نمایندگان رده‌پایین را انتخاب کرده و نمایندگان رده‌بالاتر غیرمستقیم انتخاب می‌شدند. ولی با سر کار آمدن قانون اساسی ۱۹۳۶، همهٔ نمایندگان شورایی از ردهٔ محلی گرفته تا کل جماهیر شوروی با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شدند.<ref name=":0">ژوزف استالین (۱۹۳۹). «''تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)''»</ref>

=== شورای عالی ===
[[شورای عالی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی|شورای عالی جماهیر شوروی]] نهاد قانون‌گذار یا به عبارتی مجلس آن بود که هر چهار سال نمایندگان آن انتخاب می‌شدند. این شورا دارای دو شاخه یا بخش بود: [[شورای اتحاد]]، که برپایهٔ جمعیت انتخاب می‌شد، و [[شورای ملیت‌ها]]، که برپایهٔ خود جمهوری‌ها، جمهوری‌های خودمختار اتحاد شوروی، استان‌های خودمختار و منطقه‌های خودمختار شوروی انتخاب می‌شد. هر شاخه می‌توانست قانون‌گذاری کند با این شرط که قانون باید اکثریت رأی در هر دو شاخه را به دست آورد تا تصویب شود. هر شاخه یک رئیس کل و دو نایب‌رئیس را برای اداره کردن نشست‌هایشان انتخاب می‌کردند که سالی دوبار رخ می‌داد. هیئت رئیسهٔ شورای عالی نیز می‌توانست نشست‌های ویژه را تشکیل دهد.<ref name=":0" /> تا پیش‌از ۱۹۳۶، شورای عالی با نام مجلس شوراها و شورای اتحاد با نام شورای فدرال شناخته می‌شدند.<ref name=":1">دومین مجلس شوراهای کل اتحاد. «''قانون اساسی شوروی (۱۹۲۴)».''

</ref>

هرکدام از نمایندگان شورای فدرال به‌ازای هر ۲۵ هزار شهروند یا ۱۲۵ هزار ساکن روستا انتخاب می‌شدند.<ref name=":1" /> پس‌از ۱۹۳۶، شورای اتحاد برای هر ۳۰۰ هزار ساکن یک نماینده در خود داشت.<ref name=":0" />

از ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۶، شورای ملیت‌ها برای هر جمهوری اتحاد پنج نماینده و برای هر جمهوری و استان خودمختار یک نماینده داشت.<ref name=":1" /> در ۱۹۳۶، این قانون تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۲۵، هر جمهوری خودمختار ۱۰، هر استان خودمختار ۵ و هر منطقهٔ خودمختار دارای ۱ نماینده باشد.<ref name=":0" /> این روش دوباره در ۱۹۷۷ (۱۳۵۶ خورشیدی) تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۳۲ و هر جمهوری خودمختار ۱۱ نماینده داشته باشد.<ref>دولت اتحاد شوروی (۱۹۷۷). «''قانون اساسی شوروی (۱۹۷۷)''»</ref>

=== هیئت رئیسه ===
هیئت رئیسهٔ شورای عالی اتحاد شوروی در نشست‌های تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد. این هیئت از یک رئیس کل، یک وزیر، یک نایب‌رئیس از هر جمهوری اتحاد و ۲۴ عضو تشکیل می‌شد.<ref name=":1" />

=== شورای کمیسرهای خلق ===
[[شورای کمیسرهای خلق]] که با نام سونارکوم نیز شناخته می‌شود شاخهٔ اجرایی شوروی بود و در نشست تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد.<ref name=":1" />

=== دیوان عالی ===
دیوان عالی بالارده‌ترین دادگاه جماهیر شوروی بود که شورای عالی هر پنج سال آن را انتخاب می‌کرد.<ref name=":1" />

== منبع‌ها ==
<references />

پرونده:مقایسهٔ سامانهٔ انتخاباتی شوروی با بریتانیا.png

2025-12-27T18:12:20Z

Kulušbədəs:

اتحاد جماهیر شوروی

2025-12-27T16:43:07Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخش دولت

{{جعبه پیام/خرده}}

'''اتحاد جماهیر شوروی''' (نام رسمی: اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی (USSR))، اتحادی فراملیتی تشکیل‌شده از دولت‌های سوسیالیستیِ مارکسیست‌لنینیست بود که از تاریخ ۱۹۲۲ تا ۱۹۹۱ در اوراسیا وجود داشت.

شوروی پس از [[انقلاب اکتبر]] در ۱۹۲۲ به‌عنوان اتحادیه‌ای ساخته‌شده از چهار جمهوری سوسیالیستی، از جمله [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی روسیهٔ شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی قفقاز جنوبی شوروی]]، [[جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی]] و [[جمهوری سوسیالیستی بلاروس شوروی]] تأسیس شد. جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی|تاجیکستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی|ازبکستان]] شوروی نیز چند سال پس از تأسیس اتحادیه به آن پیوستند؛ قفقاز جنوبی شوروی در ۱۹۳۶ جای خود را به جمهوری‌های سوسیالیستی [[جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی|آذربایجان]]، [[جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی|ارمنستان]] و [[جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی|گرجستان]] شوروی داد. از ۱۹۵۶ تا ۱۹۹۱ شوروی از ۱۵ جمهوری تشکیل شده بود که از میان آنها دو جمهوری در [[سازمان ملل متحد]] عضویت جداگانه داشتند.

شوروی، به‌عنوان نخستین دولت سوسیالیستی پایدار در تاریخ، جایگزین سیاسی نوآورانه‌ای برای طبقهٔ [[کارپیشه|کارپیشگان]] را پیش آورد. در زمانه‌ای که کارگران [[جبههٔ امپریالیسم|جهان غرب]] همچنان برای به دست آوردن حقوق [[اتحادیهٔ صنفی|صنفی]] خود در کوشش بودند این دستاوردی چشمگیر و تحسین‌برانگیز بود؛ قانون اساسی ۱۹۲۴ شوروی و قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی را می‌توان از پیشرفت‌گراترین دستاوردهای سیاسی تاریخ دانست.

شوروی در حالی توسعه یافت که هم از سوی دولت‌های [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دار]] و هم [[امپریالیسم]] جهانی زیر فشار شگرفی بود؛ چنانکه از آغاز [[جنگ داخلی روسیه]] در ۱۹۱۸ و در طول آن چندین بار توسط [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[ایالات متحده]]، [[ژاپن]]، لهستان و چندین قدرت اروپایی کوچک‌تر مورد تازش و تعرض قرار گرفت. برخی از این دست‌درازی‌ها موقتاً در براندازی شوراهای محلی موفق بوده و به‌جای آنها نظام‌های دست‌نشاندهٔ [[پادکمونیسم|کمونیست‌ستیز]] را به قدرت رساند. بااین‌همه، تازش‌گران همچنان در جلوگیری از شکل‌گیری اتحادیهٔ شوروی ناتوان ماندند.

کمتر از دو دهه پس از تأسیس و هنگام [[جنگ جهانی دوم]]، تازش [[آلمان نازی|نازی‌ها]] به شوروی دومین جنگ امپریالیستی علیه آن را این بار با نام [[فاشیسم]] رقم زد. با اینکه فاشیست‌ها آسیب فاجعه‌باری به غرب شوروی وارد کرده بودند، درپایان، [[ارتش سرخ]] در عقب راندن نیروهای آلمان نازی پیروز بود و در ادامهٔ جنگ از مهم‌ترین دلیل‌های شکست [[نازیسم]] آلمانی در ۱۹۴۵ شد.

حتی با وجود همهٔ این دشواری‌ها، شوروی توانست به یکی از چشمگیرترین پیشرفت‌های اقتصادی در زمانهٔ نوین دست یابد. سوسیالیسمْ کشوری از بی‌سوادان و [[رعیت‌ها|رعیت‌هایی]] که گشنگی می‌کشیدند را به ابرقدرتی صنعتی تبدیل کرد که دارای تندرشدترین اقتصاد جهان بود. مردم شوروی از تندرست‌ترین و خوش‌سوادترین مردم جهان بوده و برخی از چشمگیرترین دستاوردهای دانشی و صنعتی تاریخ را به نام خود ثبت کردند. همچنین، شوروی الگوی بسیار اثرگذاری برای پروژه‌های سوسیالیستی پس‌از‌خود، همچون [[ویتنام]]، [[چین]] و [[کوبا]] را فراهم کرد.

از ۱۹۸۸، بسیاری از جمهوری‌های شوروی، پیش‌از سرنگونی غیرقانونی آن در ۱۹۹۱، آغاز به جدا شدن از شوروی کردند. قلمروی پیشین آن میان دولت‌های جانشین [[روسیه]]، [[لتونی]]، [[لیتوانی]]، [[استونی]]، [[بلاروس]]، [[اوکراین]]، [[پریدنستروی|پِریدْنِسترُوی]]، [[مولداوی]]، [[گرجستان]]، [[آذربایجان]]، [[ارمنستان]]، [[آبخازستان]]، [[اوستیای جنوبی]]، [[قرقیزستان]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[قزاقستان]]، [[تاجیکستان]] و [[جمهوری آرتساخ]] که تا ۲۰۲۴ (۱۴۰۲ خورشیدی) وجود داشت تقسیم شد.

== دولت ==

=== انتخابات ===
تا پیش‌از ۱۹۳۶ (۱۳۱۵ خورشیدی)، اجاره‌دهندگان، [[بورژوازی|سرمایه‌داران]]، کشیش‌ها و [[روس‌های سفید|تزاری‌ها]] اجازهٔ رأی‌دهی نداشتند. قانون اساسی ۱۹۳۶ شوروی این محدودیت‌ها را از میان برداشت تا همهٔ شهروندانی که ۱۸ سال یا بیشتر داشتند، به‌استثنای بیماران روانی و تبهکارانی که از سوی دادگاه محرومیت حقوقی دریافت کرده بودند، بتوانند رأی دهند. برپایهٔ قانون اساسی ۱۹۲۴ (۱۳۰۲ خورشیدی)، مردم نمایندگان رده‌پایین را انتخاب کرده و نمایندگان رده‌بالاتر غیرمستقیم انتخاب می‌شدند. ولی با سر کار آمدن قانون اساسی ۱۹۳۶، همهٔ نمایندگان شورایی از ردهٔ محلی گرفته تا کل جماهیر شوروی با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شدند.<ref name=":0">ژوزف استالین (۱۹۳۹). «''تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)''»</ref>

=== شورای عالی ===
[[شورای عالی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی|شورای عالی جماهیر شوروی]] نهاد قانون‌گذار یا به عبارتی مجلس آن بود که هر چهار سال نمایندگان آن انتخاب می‌شدند. این شورا دارای دو شاخه یا بخش بود: [[شورای اتحاد]]، که برپایهٔ جمعیت انتخاب می‌شد، و [[شورای ملیت‌ها]]، که برپایهٔ خود جمهوری‌ها، جمهوری‌های خودمختار اتحاد شوروی، استان‌های خودمختار و منطقه‌های خودمختار شوروی انتخاب می‌شد. هر شاخه می‌توانست قانون‌گذاری کند با این شرط که قانون باید اکثریت رأی در هر دو شاخه را به دست آورد تا تصویب شود. هر شاخه یک رئیس کل و دو نایب‌رئیس را برای اداره کردن نشست‌هایشان انتخاب می‌کردند که سالی دوبار رخ می‌داد. هیئت رئیسهٔ شورای عالی نیز می‌توانست نشست‌های ویژه را تشکیل دهد.<ref name=":0" /> تا پیش‌از ۱۹۳۶، شورای عالی با نام مجلس شوراها و شورای اتحاد با نام شورای فدرال شناخته می‌شدند.<ref name=":1">دومین مجلس شوراهای کل اتحاد. «''قانون اساسی شوروی (۱۹۲۴)».''

</ref>

هرکدام از نمایندگان شورای فدرال به‌ازای هر ۲۵ هزار شهروند یا ۱۲۵ هزار ساکن روستا انتخاب می‌شدند.<ref name=":1" /> پس‌از ۱۹۳۶، شورای اتحاد برای هر ۳۰۰ هزار ساکن یک نماینده در خود داشت.<ref name=":0" />

از ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۶، شورای ملیت‌ها برای هر جمهوری اتحاد پنج نماینده و برای هر جمهوری و استان خودمختار یک نماینده داشت.<ref name=":1" /> در ۱۹۳۶، این قانون تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۲۵، هر جمهوری خودمختار ۱۰، هر استان خودمختار ۵ و هر منطقهٔ خودمختار دارای ۱ نماینده باشد.<ref name=":0" /> این روش دوباره در ۱۹۷۷ (۱۳۵۶ خورشیدی) تغییر کرد تا هر جمهوری اتحاد ۳۲ و هر جمهوری خودمختار ۱۱ نماینده داشته باشد.<ref>دولت اتحاد شوروی (۱۹۷۷). «''قانون اساسی شوروی (۱۹۷۷)''»</ref>

=== هیئت رئیسه ===
هیئت رئیسهٔ شورای عالی اتحاد شوروی در نشست‌های تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد. این هیئت از یک رئیس کل، یک وزیر، یک نایب‌رئیس از هر جمهوری اتحاد و ۲۴ عضو تشکیل می‌شد.<ref name=":1" />

=== شورای کمیسرهای خلق ===
[[شورای کمیسرهای خلق]] که با نام سونارکوم نیز شناخته می‌شود شاخهٔ اجرایی شوروی بود و در نشست تلفیقی شورای اتحاد و شورای ملیت‌ها انتخاب می‌شد.<ref name=":1" />

=== دیوان عالی ===
دیوان عالی بالارده‌ترین دادگاه جماهیر شوروی بود که شورای عالی هر پنج سال آن را انتخاب می‌کرد.<ref name=":1" />

== منبع‌ها ==
<references />

مارکسیسم

2025-12-27T02:58:22Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخشی از تاریخچه

{{جعبه پیام/خرده}}
[[File:Marx_and_Engels_1848.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Marx_and_Engels_1848.png|بندانگشتی|نگاره‌ای از بنیان‌گذاران سوسیالیسم علمی، کارل مارکس و فریدریش انگلس]]
مارکسیسم یا مارکس‌گرایی گونه‌ای جهان‌بینی علمی و مکتب اندیشه‌ای‌ست که نخستین بار به دست [[کارل مارکس]] و [[فریدریش انگلس]] ساخته شد. چارچوب نظری آنها ترکیبی بود از سوسیالیسم آرمان‌شهری فرانسوی، اقتصاد سیاسی بریتانیایی و فلسفهٔ کلاسیک آلمانی. از سدهٔ نوزدهم مارکسیسم به چندین جریان متفاوت همچون [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، [[مائوییسم]] یا [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]]، [[اندیشهٔ هو شی مین]] و مکتب‌های دیگری تبدیل شد. جهان‌بینی علمی مارکسیستی از راه مطالعهٔ رشد تاریخی و اجتماعی برپایهٔ روش [[ماده‌باوری تاریخی]] توسعه یافته‌است.

مارکس و انگلس درآغاز [[سوسیالیسم علمی]] را در مبارزه با سوسیالیست‌های آرمان‌گرا ایجاد کردند و با نشر [[سرمایه، جلد اول|جلد اول سرمایه]] به موفقیتی بی‌سابقه دست یافتند. مارکسیسم در سدهٔ بیستم با نخستین کوشش موفق در برپاسازی [[خودکامگی کارپیشگان]] و مشارکت‌های [[لنینیسم|لنینیستی]] به آن از جایگاهی برجسته‌تر برخوردار شد.

== تاریخچه ==
مارکس و انگلس به بازاندیشی موشکافانهٔ اندیشه‌های اجتماعی و دانشی پیشین بشریت پرداختند، دستاوردهای آنها را بازنگریستند و تجربهٔ [[مبارزهٔ طبقاتی|مبارزه‌های طبقاتی]] و جنبش‌های انقلابی توده‌های کارگری را خلاصه کردند.

مارکس‌گرایی به‌عنوان سیستم نظری‌ای کامل، در راه همبستگی با کنش‌های جنبش‌های کارگری و مبارزه‌های انقلابی در کشورهای مختلف، در طول پیکار با گرایش‌های ایدئولوژیکی اشتباه، پرخطا و گوناگون و همچنین در جریان پژوهش دربارهٔ مشکل‌های نو و موقعیت‌های تازه‌ای که پیشرفت زمان پیش آورد گسترش و توسعه یافت.

پس‌از مرگ مارکس و انگلس، ادامه‌دهندگان راه آنها پیشرفت دادن مارکسیسم را در پی گرفتند. [[ولادیمیر لنین|لنین]] با ترکیب مارکس‌گرایی و تجربهٔ عملی [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه|انقلاب روسیه]] کمک کرد و نظریهٔ [[امپریالیسم|امپریالیسم و سلطه‌گری]] در مارکسیسم را به وجود آورد. او نظریهٔ مارکس و انگلس در زمینهٔ انقلاب کارپیشه‌ای و خودکامگی کارپیشگان را توسعه داد و رهنامهٔ برپاسازی گونهٔ تازه‌ای از حزب کارپیشه‌ای، [[حزب پیشتاز]]، را مطرح کرد. لنین تجربهٔ عملی روسیهٔ شوروی را خلاصه کرد و اصل‌های بنیادی برای ساخت سوسیالیستی و نظریهٔ راهنمای آن را پیش آورد. پیشرفتی که لنین برای مارکس‌گرایی رقم زد آن را به زمانه‌ای نو، یعنی زمانهٔ لنینیسم، وارد کرد.

=== انقلاب روسیه و اتحاد جماهیر شوروی ===
در نتیجهٔ انقلاب اکتبر در ۱۹۱۷ (۱۲۹۶ خورشیدی) [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] با شکست [[جمهوری روسیه]] قدرت را به دست گرفتند. بلشویک‌ها نخستین [[دولت سوسیالیستی]] را برپایهٔ اندیشه‌های مردم‌سالاری شورایی و لنینیسم بر پا کردند. دولت فدرال تازه‌تأسیس آنها قول داد که روسیه را از [[جنگ جهانی اول]] کنار کشیده و یک دولت کارگری انقلابی را بر پا سازد. پس‌از انقلاب اکتبر، دولت شورایی گرفتار مبارزاتی با جنبش سفید و چندین جنبش استقلال‌طلب در [[جنگ داخلی روسیه]] شد. این برههٔ زمانی برای شکل‌گیری بسیاری از سیاست‌های سوسیالیستی در آن و گسترش اندیشه‌های سوسیالیستی تازه‌ای که بیشتر شکل مارکسیسم‌لنینیسم را به خود داشتند معروف است.

دولت نوپای شوروی در ۱۹۱۹ آکادمی کمونیستی و [[کانون مارکس-انگلس-لنین]] را برای پژوهش رهنامه‌ای مارکسیستی و همچنین نشر سندهای مرامی و پژوهشی رسمی برای حزب کمونیست روسیه بر پا کرد. با مرگ لنین در ۱۹۲۴ (۱۳۰۲ خورشیدی)، کشمکشی درونی در جنبش کمونیستی شوروی به وجود آمد. این کشمکش بیشتر میان [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] به‌عنوان اپوزیسیون راست و [[لئون تروتسکی]] به‌عنوان اپوزیسیون چپ بود و از تفسیر متفاوت دو جناح از نظریهٔ مارکسیستی و لنینیستی برپایهٔ وضعیت وقت [[اتحاد جماهیر شوروی|شوروی]] سرچشمه می‌گرفت.

استالین به‌روشنی بیان کرد که مارکس‌گرایی «دشمن برابری‌خواهی‌ست» چون «نمی‌توان همه را به داشتن نیازها و سلیقه‌های یکسان واداشت، نمی‌توان همهٔ مردم را وادار ساخت که زندگی شخصی‌شان را برپایهٔ یک مدل همگانی بگذرانند» و همچنین یادآوری کرد که مارکسیسم برابری را به‌عنوان یکسان کردن تفاوت‌های طبقاتی می‌شناسد نه یکسانیدن نیازهای شخصی یا استانداردهای زندگی.<ref>دومنیکو لوسوردو، دیوید فِرِیرا (۲۰۲۰). «''Stalin: The History and Critique of a Black Legend''» [استالین: نقد و تاریخچهٔ افسانه‌ای سیاه]. ص. ۴۵.</ref> او پی برد که کارگران جدا از انگیزهٔ اخلاقی به انگیزهٔ مادی نیز نیاز دارند.<ref>دومنیکو لوسوردو، دیوید فِرِیرا (۲۰۲۰). «''Stalin: The History and Critique of a Black Legend''» [استالین: نقد و تاریخچهٔ افسانه‌ای سیاه]. ص. ۴۶.</ref>

=== انقلاب چین ===
در اواخر جنگ چین و ژاپن و بیشتر در [[جنگ جهانی دوم]]، انقلاب کمونیستی چین در بستر جنگ داخلی چین رخ داد. [[حزب کمونیست چین]]، به رهبری [[مائو تسه‌تونگ]]، نظریه‌های بنیادی مارکس‌گرایی را با تاریخ و کردار اجتماعی چین تلفیق کرده و اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ را بنیان نهاد. [[جمهوری خلق چین]] در ۱۹۴۹ (۱۳۲۸ خورشیدی) برپایهٔ اندیشه‌های مارکس، انگلس، لنین و استالین بنیان‌گذاری شد.

=== اواخر سدهٔ بیستم ===
[[انقلاب کوبا]] در ۱۹۵۹ (۱۳۳۷ خورشیدی) به پیروزی [[فیدل کاسترو]] و جنبش ۲۶ ژوئیهٔ او انجامید. با اینکه انقلاب آشکارا سوسیالیستی یا مارکسیستی نبود، پس‌از پیروزی آن کاسترو به جایگاه نخست‌وزیری رسیده، مدل توسعهٔ سوسیالیستی لنینیسم را در پیش گرفت و با شوروی متحد شد.

== نظریه ==
مارکس در [[بیانیهٔ حزب کمونیست]] چنین می‌‌گوید:

نظریهٔ کمونیست‌ها می‌تواند در یک جمله خلاصه شود: براندازی [[دارایی خصوصی]].<ref>کارل مارکس، فریدریش انگلس (۱۸۴۸). «''بیانیهٔ حزب کمونیست''».</ref>

نظریهٔ مارکسیستی می‌تواند به سه بخش تقسیم گردد که هر کدام در دوره‌ای متفاوت از زندگی او ریشه دارد: فلسفهٔ مارکس‌گرایانه که الهام‌گرفته از فلسفهٔ آلمانی‌ست، نظریهٔ سیاسی مارکس‌گرایانه که الهام‌گرفته از سوسیالیسم فرانسه‌ای بوده و اقتصاد مارکسی که از اقتصاد سیاسی انگلیسی الهام گرفته شده‌است.<ref name=":0">وی.آی. لنین (۱۹۱۳). «''The Three Sources and Three Component Parts of Marxism''» [سه منبع و سه بخش مارکس‌گرایی]</ref> مارکس‌گرایی مانند مکتب‌های اندیشه‌ای که در تضاد آن می‌ایستند راهنمایی به سوی عمل و کنش‌گری‌ست. ولی برخلاف آنها، مارکس‌گرایی رهنمایی‌ست برای روز‌های پس‌از [[انقلاب]].

=== فلسفه ===
فلسفهٔ مارکس‌گرایانه فلسفه‌ای ماده‌باورانه است و اصل و بنیاد آن به [[ماده‌باوری دیالکتیکی]] و [[ماده‌باوری تاریخی|تاریخی]] وابسته است. مارکس درآغاز از دانش‌پژوهان هگلی بود و بیشتر زمان‌ها به ارتباط با [[هگلیان چپ‌گرا|هگلیان جوان]]، گروهی از فلسفه‌دانان هگلی رادیکال در آلمان، می‌پرداخت. او مانند بسیاری از هگلیان جوان دیگر از گروه فاصله گرفت ولی فلسفه‌اش همچنان از همان بنیاد بهره می‌برد.<ref name=":0" />

=== سیاست ===
اندیشهٔ سیاسی مارکسیستی از نامدارترین میراث مارکس به شمار می‌آید. درآغاز دیدگاه سوسیالیست‌های فرانسوی‌ای همچون [[رابرت اوون|رابرت اووِن]]، [[هانری سن‌سیمون]] و [[شارل فوریه|شارل فوُریه]] مارکس را به خود ترغیب کرده بود.<ref name=":0" /> ولی با گذر زمان او نظریه‌های آنها را رد کرده و آن را [[سوسیالیسم آرمان‌گرایانه]] یا تخیلی نامید و به‌جای آن سوسیالیسم علمی را پیش آورد.

=== اقتصاد ===
اقتصاد سیاسی مارکسیستی کاربستی از فلسفهٔ مارکس به اقتصاد [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دارانه]] است. نظریه‌های او با الهام‌گیری از اقتصاددانان سیاسی بریتانیایی، [[آدام اسمیت]] و [[دیوید ریکاردو]]، شکل گرفتند.<ref name=":0" /> مارکس آشکار ساخت که می‌توان سرمایه‌داری را از راه تضادهای خود آن واکافت. او نیز همین کار را با کتاب [[سرمایه، جلد اول|سرمایه]] آغاز کرد.

== منبع‌ها ==
<references />

بورژوازی

2025-12-26T16:03:03Z

Kulušbədəs: اصلاح بند آخر

[[File:Porky.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Porky.png|بندانگشتی|182x182پیکسل|نگارهٔ معروف از یک سرمایه‌دار به‌عنوان خوک در پوستری از دههٔ ۱۹۲۰ شوروی]]
'''بورژوازی''' به [[قشر حاکم]] در جامعهٔ [[سرمایه‌داری]] گفته می‌شود. این طبقه مالک [[توان تولید]] (برای نمونه، کارخانه‌ها، ابزارها، زمین، فناوری و...) بوده و اثرگذارترین تصمیم‌گیرنده در روند تولید نیز است. بقای آن به وجود [[ارزش اضافی]] بستگی دارد که آن را از راه [[استثمار|بهره‌کشی و استثمارِ]] توان کار کردن [[کارپیشه|کارپیشگان]] و در کنترل داشتن توان تولید به دست آورده و حفظ می‌کند.<ref>مدخل «bourgeoisie». ''دانشنامهٔ بزرگ شوروی''. ویراست سوم (۱۹۷۰ تا ۱۹۷۹).</ref>

(در لفظ امروزی، «قشر سرمایه‌دار» یا «سرمایه‌دار» هم‌معنی بورژوازی/بورژوا، و «قشر کارگر» نیز هم‌ارز «کارپیشگان» یا «پرولتاریا» به شمار می‌رود.)

== '''تاریخچه''' ==

=== '''پیدایش''' ===
هنگام زمانهٔ [[نظام ارباب‌رعیتی]] در کشورهای اروپای باختری واژهٔ «بورژوا» به‌معنای کسی بود که در شهر، یا به فرانسوی «بورگ» می‌زیست.

در اواخر سدهٔ پانزدهم میلادی گسترش و توسعهٔ مبادله و تولید کالا به برخی از عضوهای بورژوازی اجازه داد تا جایگاه خود را نسبت به دیگر شهرنشینان بالا ببرند.
{{نقل قول|از رعیت‌های [[قرون وسطی]]، شهرنشین‌های [بورگی‌ها] نخستین شهرها پدیدار شدند و از این بورگس‌ها نخستین عنصرهای بورژوازی شکل گرفت.|[[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]]|بیانیهٔ حزب کمونیست}}
طبقهٔ بورژواها از بازرگانان، نزول‌خواران، ثروت‌مندترین رئیسان صنف و برخی از روستانشینان شکل گرفته بود.

بورژوازی با پیشرفت صنعت، بازرگانی و ناوبری توانست به‌تدریج ثروت روزافزونی را به دست آورده و در دستان خود متمرکز سازد. پیدایش بورژوازی با زمانهٔ [[انباشت سرمایهٔ آغازین]] مصادف بود که کارهایی همچون مصادرهٔ زمین و سازوبرگ تولید از دست توده‌های مردم را در برمی‌گرفت و وابستگی بسیاری به غارت و چپاول [[استعمار|استعمارگرانه]] نیز داشت. در این زمانه بود که وضعیت مطلوبی برای پیدایش و پیشرفت [[رابطه‌های تولید|رابطهٔ تولید]] سرمایه‌دارانه به وجود آمد. از مهم‌ترین ویژگی‌های آن می‌توان به نبود وابستگی شخصی و توان تولید در دست بسیاری از کارگران مزدی و همچنین انباشت میزان چشمگیری از سرمایهٔ پولی در دست بورژوازی اشاره کرد.

کشف (۱۴۹۲ میلادی یا ۸۷۰/۸۷۱ خورشیدی) و استعمار قارهٔ آمریکا، کشف راهی دریایی به هند با دور زدن آفریقا (۱۴۹۸ یا ۸۷۶/۸۷۷ خورشیدی) و گسترش دادوستد با مستعمره‌ها زمینهٔ تازه‌ای برای فعالیت بورژوازیِ نوپا به وجود آورد. تولیدات صنف‌ها دیگر پاسخگوی تقاضای کالاها نبود. در نتیجهٔ [[انقلاب صنعتی]] که در میانهٔ سدهٔ هجدهم در انگلیس آغاز شد و به اروپا و آمریکای شمالی نیز رسید، کارخانه‌ها آغاز به جایگزینی فروشگاه‌های صنایع دستی کردند و کمی بعدتر صنعت‌های دستگاهی بزرگ‌مقیاس نیز به آنها افزوده شدند. در این برههٔ تاریخی قشری نو، یعنی کارپیشگان، پا به عرصه گذاشت که متضاد و نابودکنندهٔ طبقهٔ بورژوازی دانسته می‌شود.

== نمونه‌های نوین ==
مدیرعامل شرکت [[ایران‌خودرو]]، هیئت مدیره و همچنین سهام‌داران بزرگ آن همگی بورژوا بوده و به طبقهٔ بورژوازی تعلق دارند. به این دلیل که آنها مالک کارخانه‌های خودروسازی و دستگاه‌های درون آنها که [[دارایی خصوصی|دارایی خصوصی‌]] است هستند و برای ساخت و فروش این خودروها برای خود کارگران را استخدام می‌کنند. کارگران این شرکت بورژوازی نیستند، چراکه حتی اگر سهام کوچکی از ایران‌خودرو داشته باشند مالک هیچ‌گونه کارخانه، ساختمان یا دستگاهی نیستند.

صاحب‌خانه‌ها یا اجاره‌دهندگانی که خانه یا زمینی را به شخص یا کسب‌وکاری اجاره می‌دهند بورژوازی شمرده می‌شوند. ولی این برای کسی که چندین خانه دارد اما هیچ‌کدامشان را اجاره نمی‌دهد صدق نمی‌کند. چراکه اجاره‌دهندگان از راه دارایی، [[سرمایه]] استخراج می‌کنند. این سرمایه که شکل پول را به خود دارد سپس می‌تواند برای خریدن خانه‌ها و زمین‌های بیشتر به کار گرفته شود که به انباشت سرمایهٔ بیشتری می‌انجامد و این چرخه را از نو تکرار می‌کند.

مالک خانه‌ای که پیمان‌کاری را برای کار در ملک خود استخدام می‌کند (همچون لوله‌کش، نصب‌کنندهٔ ماهواره و...) بورژوازی نیست. چون که با این کار از پیمان‌کار سرمایه‌ای استخراج نمی‌کند. بااین‌همه، شرکت‌های خدماتیِ سرمایه‌دار (برای نمونه، شرکت‌های نظافتی) بورژوازی هستند. چراکه وقتی شخصی به خدمت‌کار مبلغی را می‌پردازد، در واقع آن مبلغ به خود کارگر داده نشده و به‌جای آن به شرکت سرمایه‌دار داده می‌شود. سپس مالکان شرکت تصمیم می‌گیرند که چه مقداری از هزینهٔ پرداخت‌شده را به کارگر بدهند که بیشتر زمان‌ها بخش بزرگ‌تر را برای خود نگه داشته و باقی‌ماندهٔ آن را به کارگر می‌دهند. مالک خانه صرفاً هزینهٔ کاری خدماتی را می‌پردازد.

صاحبان کسب‌وکارهای کوچک همچون کسی یا خانواده‌ای که یک کسب‌وکار یا یک دارایی برای اجاره دادن دارند بورژوازی شمرده می‌شوند. ولی به آنها بورژوازی کوچک یا [[خرده‌بورژوازی]] گفته می‌شود. ازجایی‌که آنها معمولاً دارای قدرت سیاسی به‌ویژه در اندازه‌ای که بورژوازی بزرگ یا کلان‌بورژوازی برخوردار است نیستند (برای نمونه، به تضاد میان لابی کردن مالکان شرکت نفت‌وگازی اکسون‌موبیل برای آغاز جنگ و خانوادهٔ کوچکی که دارای سوپرمارکت کوچکی بوده و به‌سختی برای بقای خود می‌کوشد، بنگرید)، [[مارکسیسم|مارکسیست‌ها]] بیشتر زمان‌ها دشمنی سرسختانه‌ای با آنها ندارند. بااین‌حال، همچنان کارگرانشان (یا احتمالاً خود یا خانواده‌شان) را استثمار کرده و ازاین‌رو، از خیانت به طبقهٔ خود برای رها ساختن خود و کارگرانشان استقبال می‌شود.

== منبع‌ها ==
<references />

ویکی‌پرولتار:Main page/مقالهٔ برگزیده/مارکسیسم لنینیسم

2025-12-25T22:21:35Z

Kulušbədəs: یکسان‌سازی با مقالهٔ اصلی و اصلاح پیوند

ضداستعماری

2025-12-25T22:09:31Z

Kulušbədəs: اصلاح پیوند

{{DISPLAYTITLE:ضداستعمار}}
[[File:Korean anti-USA poster.png|thumb|پوستر [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کُره‌ای]] با زیرنوشت «[[ایالات متحدهٔ آمریکا|تازشگر آمریکایی]] را پس بران!»]]
دیدگاه '''ضدسلطه‌گری یا پادسلطه‌گری''' در مکتب [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] به معنای مقاومت در برابر کشورهایی است که با توجه به چهارچوب لنین در [[امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]]، کشورهای [[امپریالیسم|سلطه‌گر]] تلقی می‌شوند.

امپریالیسم‌ستیزی بدین معناست که جریان‌های استقلال‌طلب و ضداستعماری را حتی اگر خواستار [[سوسیالیسم]] هم نباشند حمایت کرد:

{{نقل قول|مبارزه‌ای که [[امان‌الله‌خان|امیر]] [[امارات افغانستان (۱۹۲۶-۱۸۲۳)|افغانستان]] برای استقلال افغانستان به پیش می‌برد، حتی با دیدگاه‌های پادشاهی‌خواهانهٔ امیر و همدستانش، مبارزه‌ای عیناً [[انقلاب|انقلابی]] است. زیرا این مبارزه قدرت امپریالیسم را کاسته و زیر سؤال می‌برد. بر خلاف مبارزه‌ای که دموکرات‌های «فرومانده» و «[[سوسیال دموکراسی|سوسیالیست‌ها]]»، «انقلابیون» و جمهوری‌خواهانی مانند [[الکساندر فیودورویچ کرنسکی|کرنسکی]]، [[اراکلی تزرتلی|تزرتلی]]، [[پی‌یر رنودل|رنودل]]، [[فیلیپ شایدمان|شایدمان]]، [[ویکتور چرنوف|چرنوف]]، [[فیودور دان|دان]]، [[آرتور هندرسون|هندرسون]] و [[جان رابرت کلاینز|کلاینز]] هنگام جنگ امپریالیستی پیش می‌بردند، مبارزه‌ای واپس‌گرایانه بود، زیرا نتیجهٔ آن قدرت‌گیری، استحکام و پیروزی امپریالیسم بود. به همین دلایل است که مبارزهٔ تاجران [[پادشاهی مصر (۱۹۵۳-۱۹۲۲)|مصری]] و روشنفکران [[بورژوازی|بورژوا]]ی مصر، علیرغم منشاء و عنوان بورژوایی رهبران جنبش و مخالفت آنها با سوسیالیسم مبارزه‌ای عیناً انقلابی‌ست.|[[جوزف استالین|ژوزف استالین]]|اصول لنینیسم|۱۹۲۴}}[[File:Chinese anti-imperialist poster.png|thumb|پوستر چینی با زیرنوشت «امپریالیسم و همهٔ [[واپس‌گرایی|واپس‌گرایانش]] ببر‌هایی کاغذی‌اند»]]افرادی که خود را ضدسلطه‌گری می‌نامند اغلب اوقات مخالفت خود را علیه [[استعمار]]، قدرت‌های استعماری، [[هژمونی]]، سلطه‌گری و گسترش سرزمینی کشورها خارج از مرزهای ازپیش‌تعیین‌شدهٔ خود بیان می‌کنند.<ref>ریچارد کوبنر و هلموت اشمیت (۲۰۱۰). «''Imperialism: The Story and Significance of a Political Word, 1840–1960''» [سلطه‌گری: داستان و اهمیت واژه‌ای سیاسی، ۱۸۴۰ تا ۱۹۶۰].</ref> هرچند آنها ممکن است [[کمونیسم|کمونیست]] هم نباشند، بلکه عضوی از [[بورژوای ملی]] یا کارپیشگان غیرسوسیالیست باشند. [[جمهوری اسلامی ایران|ایران]]، [[سوریه]] و [[فدراسیون روسیه|روسیه]] نمونه‌ای از دولت‌های امپریالیسم‌ستیزی هستند که کماکان مخالف کمونیسم هستند.

استفاده از این اصطلاح پس‌از [[جنگ جهانی دوم]] و از آغاز [[جنگ سرد]]، همزمان با جریان‌های سیاسی در مستعمره‌های کشورهای اروپایی که حاکمیت ملی را رواج می‌دادند متداول شد. برخی گروه‌های ضدسلطه‌گری همانند [[گواریسم|گواریست‌ها]] که با [[ایالات متحدهٔ آمریکا|آمریکا]] مخالف بودند، از [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] حمایت می‌کردند.

== مقاله های مرتبط ==

* [[ضدسرمایه‌داری]]
* [[ضدنژادپرستی]]

== منابع ==
<references />
[[Category:Anti-imperialism]]
[[Category:Leninism]]
[[Category:Marxism-Leninism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]

بورژوازی

2025-12-25T22:00:28Z

Kulušbədəs: ساخت و ترجمهٔ (و بومی‌سازی) بخشی از مقاله

[[File:Porky.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Porky.png|بندانگشتی|182x182پیکسل|نگارهٔ معروف از یک سرمایه‌دار به‌عنوان خوک در پوستری از دههٔ ۱۹۲۰ شوروی]]
'''بورژوازی''' به [[قشر حاکم]] در جامعهٔ [[سرمایه‌داری]] گفته می‌شود. این طبقه مالک [[توان تولید]] (برای نمونه، کارخانه‌ها، ابزارها، زمین، فناوری و...) بوده و اثرگذارترین تصمیم‌گیرنده در روند تولید نیز است. بقای آن به وجود [[ارزش اضافی]] بستگی دارد که آن را از راه [[استثمار|بهره‌کشی و استثمارِ]] توان کار کردن [[کارپیشه|کارپیشگان]] و در کنترل داشتن توان تولید به دست آورده و حفظ می‌کند.<ref>مدخل «bourgeoisie». ''دانشنامهٔ بزرگ شوروی''. ویراست سوم (۱۹۷۰ تا ۱۹۷۹).</ref>

(در لفظ امروزی، «قشر سرمایه‌دار» یا «سرمایه‌دار» هم‌معنی بورژوازی/بورژوا، و «قشر کارگر» نیز هم‌ارز «کارپیشگان» یا «پرولتاریا» به شمار می‌رود.)

== '''تاریخچه''' ==

=== '''پیدایش''' ===
هنگام زمانهٔ [[نظام ارباب‌رعیتی]] در کشورهای اروپای باختری واژهٔ «بورژوا» به‌معنای کسی بود که در شهر، یا به فرانسوی «بورگ» می‌زیست.

در اواخر سدهٔ پانزدهم میلادی گسترش و توسعهٔ مبادله و تولید کالا به برخی از عضوهای بورژوازی اجازه داد تا جایگاه خود را نسبت به دیگر شهرنشینان بالا ببرند.
{{نقل قول|از رعیت‌های [[قرون وسطی]]، شهرنشین‌های [بورگی‌ها] نخستین شهرها پدیدار شدند و از این بورگس‌ها نخستین عنصرهای بورژوازی شکل گرفت.|[[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]]|بیانیهٔ حزب کمونیست}}
طبقهٔ بورژواها از بازرگانان، نزول‌خواران، ثروت‌مندترین رئیسان صنف و برخی از روستانشینان شکل گرفته بود.

بورژوازی با پیشرفت صنعت، بازرگانی و ناوبری توانست به‌تدریج ثروت روزافزونی را به دست آورده و در دستان خود متمرکز سازد. پیدایش بورژوازی با زمانهٔ [[انباشت سرمایهٔ آغازین]] مصادف بود که کارهایی همچون مصادرهٔ زمین و سازوبرگ تولید از دست توده‌های مردم را در برمی‌گرفت و وابستگی بسیاری به غارت و چپاول [[استعمار|استعمارگرانه]] نیز داشت. در این زمانه بود که وضعیت مطلوبی برای پیدایش و پیشرفت [[رابطه‌های تولید|رابطهٔ تولید]] سرمایه‌دارانه به وجود آمد. از مهم‌ترین ویژگی‌های آن می‌توان به نبود وابستگی شخصی و توان تولید در دست بسیاری از کارگران مزدی و همچنین انباشت میزان چشمگیری از سرمایهٔ پولی در دست بورژوازی اشاره کرد.

کشف (۱۴۹۲ میلادی یا ۸۷۰/۸۷۱ خورشیدی) و استعمار قارهٔ آمریکا، کشف راهی دریایی به هند با دور زدن آفریقا (۱۴۹۸ یا ۸۷۶/۸۷۷ خورشیدی) و گسترش دادوستد با مستعمره‌ها زمینهٔ تازه‌ای برای فعالیت بورژوازیِ نوپا به وجود آورد. تولیدات صنف‌ها دیگر پاسخگوی تقاضای کالاها نبود. در نتیجهٔ [[انقلاب صنعتی]] که در میانهٔ سدهٔ هجدهم در انگلیس آغاز شد و به اروپا و آمریکای شمالی نیز رسید، کارخانه‌ها آغاز به جایگزینی فروشگاه‌های صنایع دستی کردند و کمی بعدتر صنعت‌های دستگاهی بزرگ‌مقیاس نیز به آنها افزوده شدند. در این برههٔ تاریخی قشری نو، یعنی کارپیشگان، پا به عرصه گذاشت که متضاد و نابودکنندهٔ طبقهٔ بورژوازی دانسته می‌شود.

== نمونه‌های نوین ==
مدیرعامل شرکت [[ایران‌خودرو]]، هیئت مدیره و همچنین سهام‌داران بزرگ آن همگی بورژوا بوده و به طبقهٔ بورژوازی تعلق دارند. به این دلیل که آنها مالک کارخانه‌های خودروسازی و دستگاه‌های درون آنها که [[دارایی خصوصی|دارایی خصوصی‌]] است هستند و برای ساخت و فروش این خودروها برای خود کارگران را استخدام می‌کنند. کارگران این شرکت بورژوازی نیستند، چراکه حتی اگر سهام کوچکی از ایران‌خودرو داشته باشند مالک هیچ‌گونه کارخانه، ساختمان یا دستگاهی نیستند.

صاحب‌خانه‌ها یا اجاره‌دهندگانی که خانه یا زمینی را به شخص یا کسب‌وکاری اجاره می‌دهند بورژوازی شمرده می‌شوند. ولی این برای کسی که چندین خانه دارد اما هیچ‌کدامشان را اجاره نمی‌دهد صدق نمی‌کند. چراکه اجاره‌دهندگان از راه دارایی، [[سرمایه]] استخراج می‌کنند. این سرمایه که شکل پول را به خود دارد سپس می‌تواند برای خریدن خانه‌ها و زمین‌های بیشتر به کار گرفته شود که به انباشت سرمایهٔ بیشتری می‌انجامد و این چرخه را از نو تکرار می‌کند.

مالک خانه‌ای که پیمان‌کاری را برای کار در ملک خود استخدام می‌کند (همچون لوله‌کش، نصب‌کنندهٔ ماهواره و...) بورژوازی نیست. چون که با این کار از پیمان‌کار سرمایه‌ای استخراج نمی‌کند. بااین‌همه، شرکت‌های خدماتیِ سرمایه‌دار (برای نمونه، شرکت‌های نظافتی) بورژوازی هستند. چراکه وقتی شخصی به خدمت‌کار مبلغی را می‌پردازد، در واقع آن مبلغ به خود کارگر داده نشده و به‌جای آن به شرکت سرمایه‌دار داده می‌شود. سپس مالکان شرکت تصمیم می‌گیرند که چه مقداری از هزینهٔ پرداخت‌شده را به کارگر بدهند که بیشتر زمان‌ها بخش بزرگ‌تر را برای خود نگه داشته و باقی‌ماندهٔ آن را به کارگر می‌دهند. مالک خانه صرفاً هزینهٔ کاری خدماتی را می‌پردازد.

صاحبان کسب‌وکارهای کوچک همچون کسی یا خانواده‌ای که یک کسب‌وکار یا یک دارایی برای اجاره دادن دارند بورژوازی شمرده می‌شوند. ولی به آنها بورژوازی کوچک یا [[خرده‌بورژوازی]] گفته می‌شود. ازجایی‌که آنها معمولاً دارای قدرت سیاسی به‌ویژه در اندازه‌ای که بورژوازی بزرگ یا کلان‌بورژوازی برخوردار است نیستند (برای نمونه، به تضاد میان لابی کردن مالکان شرکت ن

فت‌وگازی اکسون‌موبیل برای آغاز جنگ و خانوادهٔ کوچکی که دارای سوپرمارکت کوچکی بوده و به‌سختی برای بقای خود می‌کوشد، بنگرید)، [[مارکسیسم|مارکسیست‌ها]] بیشتر زمان‌ها دشمنی سرسختانه‌ای با آنها ندارند. بااین‌حال، همچنان کارگرانشان (یا احتمالاً خود یا خانواده‌شان) را استثمار کرده و ازاین‌رو، از خیانت به طبقهٔ خود برای رها ساختن خود و کارگرانشان استقبال می‌شود.

== منبع‌ها ==
<references />

جوزف استالین

2025-12-18T17:53:36Z

Kulušbədəs: اصلاح روز تولد

{{جعبه اطلاعات سیاستمداران|name=ژوزف استالین|native_name=Иосиф Сталин იოსებ სტალინი|birth_name=یُسِب بِساریُنیس دزِ جوغاشویلی|birth_date=۱۸ دسامبر ۱۸۷۸|birth_place=گوری، فرمانداری تفلیس، امپراتوری روسیه (گرجستان کنونی)|death_date=۵ مارس ۱۹۵۳|death_place=مسکو، جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی شوروی روسیه (RSFSR)، [[اتحاد جماهیر شوروی]]|death_cause=خونریزی مغزی|nationality=گرجستانی|political_party=حزب کمونیست اتحادیهٔ شوروی|image=File:Iosif_Stalin.jpg}}

یُسِب بِساریُنیس دزِ جوغاشویلی (۱۸ دسامبر ۱۸۷۸ تا ۵ مارس ۱۹۵۳)، بهتر شناخته‌شده با نام ژوزف استالین، [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیست]] انقلابی گرجی، نظریه‌پرداز سیاسی و رهبر انتخاب‌شدهٔ [[اتحاد جماهیر شوروی|اتحادیهٔ شوروی]] از ۳ آوریل ۱۹۲۲ تا ۱۶ اکتبر ۱۹۵۲ بود و چندین دوره را به‌عنوان دبیرکل [[حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی]] در این برههٔ زمانی گذراند.

هنگام رهبری استالین، شوروی زمانهٔ شگرفی از [[اشتراکی‌سازی]] و [[صنعتی‌سازی]] را به خود دید که تا اواخر دههٔ ۱۹۳۰ و اوایل دههٔ ۱۹۴۰ آن را از کشوری روستایی و عقب‌افتاده به ابرقدرتی [[سوسیالیسم|سوسیالیست]] تبدیل کرد. هنگام رهبری او شوروی نقش مهم و بنیادینی در شکست آلمان نازی و امپراتوری ژاپن در [[جنگ جهانی دوم]] داشت.

== شایعه‌های متداول ==

=== یهودی‌ستیزی ===
با اینکه [[یهودی‌ستیزی]] از ابزارهای تاریخی و پرکاربرد [[راست‌گرایی افراطی|راست‌گرایان تندرو]] و به‌ویژه [[فاشیسم|فاشیست‌ها]] است و [[نظریهٔ توطئه|نظریه‌های توطئه‌ای]] همچون «[[بلشویسم یهودی]]» و «بلشویسم فرهنگی» که ادعا بر وجود گروهی از یهودیان که قصد تصاحب جهان و چیرگی قومی و تباری دارند را به جنبش [[کمونیسم]] ربط می‌دهند. هم‌زمان، تاریخ‌دانانی بر این باورند که استالین نیز یهودی‌ستیز بوده است. با وجود اینکه در [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|روسیه]] پیش از [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه|انقلاب اکتبر]] تاریخچهٔ دراز و تاریکی از یهودی‌ستیزی وجود داشت، هیچ‌گونه مدرکی که اثبات کند استالین نیز از این دیدگاه‌ها برخوردار بود وجود ندارد. نامهٔ زیر که نوشتهٔ استالین است خلاف یهودی‌ستیزی او را اثبات می‌کند.<ref>استالین: [https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1931/01/12.htm MIA link پاسخی به پرسش خبرگزاری یهودی در ایالات متحدهٔ آمریکا].</ref>
{{نقل قول|در پاسخ به پرسش شما:

شوونیسم ملّی و نژادی سنگواره‌ای از رسم و رسوم آدم‌ستیزانه‌ٔ زمانهٔ آدم‌خواری‌ست. یهودی‌ستیزی، به‌عنوان گونه‌ای افراطی از شوونیسم نژادی یا نژادشیفتگی، خطرناک‌ترین بازماندهٔ عصر آدم‌خواری‌ست.

یهودی‌ستیزی برای بهره‌کشان همچون برق‌گیری‌ست که ضربه‌های مردم کارگر به [[سرمایه‌داری]] را به سوی دیگری منحرف می‌کند. یهودی‌ستیزی برای مردم کارگر همچون کژراهه‌ای که آنان را از راه درست به در می‌کند و در جنگلی گم می‌سازد خطرناک است. ازاین‌رو، کمونیست‌ها ازبرای [[انترناسیونالیسم|انترناسیونالیست]] بودن، نمی‌توانند چیزی جز دشمن سوگندخورده و آشتی‌ناپذیر یهودی‌ستیزی باشند.

در اتحاد شوروی، یهودی‌ستیزی با اشد مجازات به‌عنوان پدیده‌ای که عمیقاً با سامانهٔ شورایی ناسازگار است برخورد می‌شود. برپایهٔ قانون شوروی یهودی‌ستیزان فعال مستعد اعدام هستند.|ژوزف استالین|پاسخی به پرسش خبرگزاری یهودی در ایالات متحدهٔ آمریکا|}}
هنگام دبیرکلی استالین، یهودیان ۴.۳٪ عضوهای حزب را تشکیل می‌دادند که نسبت به سهم آنها از جمعیت کل شوروی بسیار بیشتر بود. کاگانویچ و لیتوینوف، عضوهایی هنگام رهبری استالین، هر دو یهودی بودند. در طول سال‌های آخر دههٔ ۱۹۳۰، با اینکه تنها ۱٪ از جمعیت شوروی یهودی بودند ۱۰٪ عضوهای کمیتهٔ مرکزی از یهودیان تشکیل شده بود.<ref>آلبرت سیمانسکی (۱۹۸۴). ''حقوق بشر در اتحاد شوروی''. صص. ۸۸ ۹۴.</ref>

=== حکومت یکه‌سالارانه ===
اینکه استالین دیکتاتور بوده و اراده و تصمیم‌های شخصی خود را بر کل کشور زور می‌کرده‌است در فضاهای [[بورژوازی|بورژوایی]] پذیرفته‌شده است. بااین‌همه، در طول جنگ بزرگ میهن‌پرستانه (جبههٔ شرقی جنگ جهانی دوم)، دفتر سیاسی و فرماندهی ارتش تصمیم ها را به‌اشتراک می‌گرفتند. اگر نمی‌توانستند به موافقت برسند، کمیسیونی از هر دو جناح مخالف می‌ساختند تا پیشنهادی تنظیم کنند. استالین، به‌عنوان فرماندهٔ کل قوای [[ارتش سرخ]] دیدگاه سرلشکران و سردارانش را در نظر می‌گرفت و به مشاورهٔ آنها نیز گوش می‌داد.<ref>لودو مارتینز (۱۹۹۶).«''Another View of Stalin''» ''[نقطه‌نگاه دیگری به استالین]''. صص. ۲۲۹ تا ۲۳۶.</ref>

کمیتهٔ مرکزی عمومی بارها استالین را برای دبیرکلی حزب کمونیست اتحادیهٔ شوروی انتخاب کرد.<ref>کانون مارکس-انگلس-لنین (۱۹۴۹). «''Joseph Stalin: a political biography''» [''ژوزف استالین: زندگی‌نامهٔ سیاسی'']. صص. ۳۴ تا ۴۸.</ref> همچنین، او چهار بار برای استعفا دادن کوشید ولی کمیتهٔ مرکزی اجازهٔ این کار را به او نداد.

== منبع‌ها ==
<references />

جوزف استالین

2025-12-17T13:50:54Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخشی از شایعه‌ها، پیوندافزایی

{{جعبه اطلاعات سیاستمداران|name=ژوزف استالین|native_name=Иосиф Сталин იოსებ სტალინი|birth_name=یُسِب بِساریُنیس دزِ جوغاشویلی|birth_date=۲۱ دسامبر ۱۸۷۸|birth_place=گوری، فرمانداری تفلیس، امپراتوری روسیه (گرجستان کنونی)|death_date=۵ مارس ۱۹۵۳|death_place=مسکو، جمهوری سوسیالیستی فدراسیونی شوروی روسیه (RSFSR)، [[اتحاد جماهیر شوروی]]|death_cause=خونریزی مغزی|nationality=گرجستانی|political_party=حزب کمونیست اتحادیهٔ شوروی|image=File:Iosif_Stalin.jpg}}

یُسِب بِساریُنیس دزِ جوغاشویلی (۲۱ دسامبر ۱۸۷۸ تا ۵ مارس ۱۹۵۳)، بهتر شناخته‌شده با نام ژوزف استالین، [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیست]] انقلابی گرجی، نظریه‌پرداز سیاسی و رهبر انتخاب‌شدهٔ [[اتحاد جماهیر شوروی|اتحادیهٔ شوروی]] از ۳ آوریل ۱۹۲۲ تا ۱۶ اکتبر ۱۹۵۲ بود و چندین دوره را به‌عنوان دبیرکل [[حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی]] در این برههٔ زمانی گذراند.

هنگام رهبری استالین، شوروی زمانهٔ شگرفی از [[اشتراکی‌سازی]] و [[صنعتی‌سازی]] را به خود دید که تا اواخر دههٔ ۱۹۳۰ و اوایل دههٔ ۱۹۴۰ آن را از کشوری روستایی و عقب‌افتاده به ابرقدرتی [[سوسیالیسم|سوسیالیست]] تبدیل کرد. هنگام رهبری او شوروی نقش مهم و بنیادینی در شکست آلمان نازی و امپراتوری ژاپن در [[جنگ جهانی دوم]] داشت.

== شایعه‌های متداول ==

=== یهودی‌ستیزی ===
با اینکه [[یهودی‌ستیزی]] از ابزارهای تاریخی و پرکاربرد [[راست‌گرایی افراطی|راست‌گرایان تندرو]] و به‌ویژه [[فاشیسم|فاشیست‌ها]] است و [[نظریهٔ توطئه|نظریه‌های توطئه‌ای]] همچون «[[بلشویسم یهودی]]» و «بلشویسم فرهنگی» که ادعا بر وجود گروهی از یهودیان که قصد تصاحب جهان و چیرگی قومی و تباری دارند را به جنبش [[کمونیسم]] ربط می‌دهند. هم‌زمان، تاریخ‌دانانی بر این باورند که استالین نیز یهودی‌ستیز بوده است. با وجود اینکه در [[امپراتوری روسیه (۱۷۲۱ الی ۱۹۱۷)|روسیه]] پیش از [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه|انقلاب اکتبر]] تاریخچهٔ دراز و تاریکی از یهودی‌ستیزی وجود داشت، هیچ‌گونه مدرکی که اثبات کند استالین نیز از این دیدگاه‌ها برخوردار بود وجود ندارد. نامهٔ زیر که نوشتهٔ استالین است خلاف یهودی‌ستیزی او را اثبات می‌کند.<ref>استالین: [https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1931/01/12.htm MIA link پاسخی به پرسش خبرگزاری یهودی در ایالات متحدهٔ آمریکا].</ref>
{{نقل قول|در پاسخ به پرسش شما:

شوونیسم ملّی و نژادی سنگواره‌ای از رسم و رسوم آدم‌ستیزانه‌ٔ زمانهٔ آدم‌خواری‌ست. یهودی‌ستیزی، به‌عنوان گونه‌ای افراطی از شوونیسم نژادی یا نژادشیفتگی، خطرناک‌ترین بازماندهٔ عصر آدم‌خواری‌ست.

یهودی‌ستیزی برای بهره‌کشان همچون برق‌گیری‌ست که ضربه‌های مردم کارگر به [[سرمایه‌داری]] را به سوی دیگری منحرف می‌کند. یهودی‌ستیزی برای مردم کارگر همچون کژراهه‌ای که آنان را از راه درست به در می‌کند و در جنگلی گم می‌سازد خطرناک است. ازاین‌رو، کمونیست‌ها ازبرای [[انترناسیونالیسم|انترناسیونالیست]] بودن، نمی‌توانند چیزی جز دشمن سوگندخورده و آشتی‌ناپذیر یهودی‌ستیزی باشند.

در اتحاد شوروی، یهودی‌ستیزی با اشد مجازات به‌عنوان پدیده‌ای که عمیقاً با سامانهٔ شورایی ناسازگار است برخورد می‌شود. برپایهٔ قانون شوروی یهودی‌ستیزان فعال مستعد اعدام هستند.|ژوزف استالین|پاسخی به پرسش خبرگزاری یهودی در ایالات متحدهٔ آمریکا|}}
هنگام دبیرکلی استالین، یهودیان ۴.۳٪ عضوهای حزب را تشکیل می‌دادند که نسبت به سهم آنها از جمعیت کل شوروی بسیار بیشتر بود. کاگانویچ و لیتوینوف، عضوهایی هنگام رهبری استالین، هر دو یهودی بودند. در طول سال‌های آخر دههٔ ۱۹۳۰، با اینکه تنها ۱٪ از جمعیت شوروی یهودی بودند ۱۰٪ عضوهای کمیتهٔ مرکزی از یهودیان تشکیل شده بود.<ref>آلبرت سیمانسکی (۱۹۸۴). ''حقوق بشر در اتحاد شوروی''. صص. ۸۸ ۹۴.</ref>

=== حکومت یکه‌سالارانه ===
اینکه استالین دیکتاتور بوده و اراده و تصمیم‌های شخصی خود را بر کل کشور زور می‌کرده‌است در فضاهای [[بورژوازی|بورژوایی]] پذیرفته‌شده است. بااین‌همه، در طول جنگ بزرگ میهن‌پرستانه (جبههٔ شرقی جنگ جهانی دوم)، دفتر سیاسی و فرماندهی ارتش تصمیم ها را به‌اشتراک می‌گرفتند. اگر نمی‌توانستند به موافقت برسند، کمیسیونی از هر دو جناح مخالف می‌ساختند تا پیشنهادی تنظیم کنند. استالین، به‌عنوان فرماندهٔ کل قوای [[ارتش سرخ]] دیدگاه سرلشکران و سردارانش را در نظر می‌گرفت و به مشاورهٔ آنها نیز گوش می‌داد.<ref>لودو مارتینز (۱۹۹۶).«''Another View of Stalin''» ''[نقطه‌نگاه دیگری به استالین]''. صص. ۲۲۹ تا ۲۳۶.</ref>

کمیتهٔ مرکزی عمومی بارها استالین را برای دبیرکلی حزب کمونیست اتحادیهٔ شوروی انتخاب کرد.<ref>کانون مارکس-انگلس-لنین (۱۹۴۹). «''Joseph Stalin: a political biography''» [''ژوزف استالین: زندگی‌نامهٔ سیاسی'']. صص. ۳۴ تا ۴۸.</ref> همچنین، او چهار بار برای استعفا دادن کوشید ولی کمیتهٔ مرکزی اجازهٔ این کار را به او نداد.

== منبع‌ها ==
<references />

سوسیالیسم

2025-12-16T13:02:31Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ نیمی از بخش تضادها

رفیق:Kulušbədəs

2025-12-14T10:05:14Z

Kulušbədəs: ساخت برگهٔ رفیق

دۊرؤد به همٚگي!

مٚن کۊلۊش‌به‌دٚس ايسٚم. ايتا مارکس‌لينين‌گير ايرانٚ جه کي خۊ وخت ۊ زماته، چي ترجۊمه أمره، نيويشتٚن أمره ؤ چي دئر کاران أمره، نئه فارسي ىۊ گيلٚکي زٚوانٚ تأقيق-أ کۊدن ۊ پاستٚنٚ سر. مٚن اىأ ايسٚم کي بۊجۊر بأردٚن فارسي ويکي‌پرؤلتارٚ کٚىفيىت ۊ دقتٚ واسي مي تٚلاش-أ بۊکۊنمه. اگٚه بازخۊرد، نظر ىا واوۊرسي داريدي تانيدي پۊرۊجه‌ىه ديسکؤردٚ سٚروٚرٚ ميىان هأ نام أمره مرأ بيىاويدي.

درود به همگی!

من کولوش‌به‌دس (به فارسی: دست‌به‌کولوش (کولوش کاه/ساقهٔ بازمانده از گیاه برنجه)) هستم. مارکس‌لنین‌گرای ایرانی‌يی که زمانش رو، چه با ترجمه و چه با نوشتن و دیگر کارها، برای پاسداری و پژوهش زبان‌های گیلکی و فارسی می‌ذاره. من اینجام تا برای بالا آوردن کیفیت و دقت ویکی‌پرولتار فارسی تلاشم رو بکنم. اگه بازخورد، پرسش یا نظری دارید می‌تونید تو سِرور دیسکورد پروژه من رو با همین نام پیدا کنید.

فریدریش انگلس

2025-12-14T09:34:16Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخشی از مقاله

{{جعبه اطلاعات شخص|name=فردریش انگلس|native_name=Friedrich Engels|birth_date=۲۸ نوامبر ۱۸۲۰|birth_place=بارمن، پادشاهی پروس، کنفدراسیون آلمان|death_date=۵ آگوست ۱۸۹۵|death_place=لندن، انگلیس|nationality=آلمانی|known=توسعهٔ باور [[مارکسیسم]]|field=فلسفه، اقتصاد سیاسی، تاریخ|image=File:Engels.jpg}}

'''فردریش انگلس''' (۲۸ نوامبر ۱۸۲۰ تا ۵ آگوست ۱۸۹۵) تاریخ‌دان، فلسفه‌دان، دانشمند سیاسی و سوسیالیست انقلابی اهل آلمان بود. او به‌همراه دوست و شریک بلندمدت خود، [[کارل مارکس]]، توضیح ماده‌باورانهٔ علمی تاریخ و اقتصاد را توسعه داد که بعدها با نام [[مارکسیسم|مارکسیسم یا مارکس‌گرایی]] مشهور شد.

انگلس نزدیک‌ترین دوست مارکس و رفیقی جدانشدنی، توسعه‌گر همکار مارکس در [[ماده‌باوری دیالکتیکی]] و [[سوسیالیسم علمی]] و همچنین دیگر پدید‌آورندهٔ [[بیانیهٔ حزب کمونیست]] در کنار مارکس بود. او از بنیان‌گذاران اتحادیهٔ کمونیست‌‌ها و انجمن بین‌الملی کارگران، که بیشتر با نام بین‌الملل اول شناخته می‌شود، نیز بود.

== سال‌های آغازین زندگی ==

=== بارمن ===
انگلس در ۲۸ نوامبر ۱۸۲۰ در شهر بارمِن، واقع در پادشاهی پروس، که جمعیتی نزدیک به ۴۰ هزار نفر داشت و در منطقهٔ راینلند بود چشم به جهان گشود. او دارای چهار برادر و چهار خواهر و نخستین فرزند الیس فن هار و فریدریش انگلسِ پدر، سرمایه‌داری با زنجیره‌ای از کارخانه‌های ریسندگی، بود. او کودکی مرفهی داشت و پدر و مادرش او را در محیطی مهرآمیز، حمایت‌کننده و در عین حال محافظه‌کارانه و [[زهدباوری|زهدباورانه]] بزرگ کردند. تنها باور و ارزشی که انگلس از پدر و مادرش به ارث برد انسان‌دوستی آنها بود، چنان‌که او از میان برادرانش تنها کسی بود که به کسب‌وکار خانوادگی نپیوست و دیدگاه‌های محافظه‌کارانه‌شان را نیز نپذیرفت.

در ۱۸۲۸ انگلس پا به مدرسه گذاشت و تا سن ۱۴سالگی در دبستان بارمن، دبستانی مذهبی که پدرش از هیئت مدیرهٔ آن بود، به آموزش پرداخت. او در ۱۸۳۴ به آموزشگاهی انجیلی در شهر اِلبرفِلد که در همسایگی بارمن جای داشت انتقالی یافت تا برای به ارث بردن کسب‌وکار خانوادگی در آینده آماده شود. آموزشگاه از بهترین‌های پروس بود و هنگام تحصیل، انگلس در خوابگاهی که از مدیر استانی آموزشگاه دریافت کرده بود به سر می‌برد. در آموزشگاه انگلس آغاز کرد به دور شدن از خط فکری و ایدئولوژی پدرش و با اینکه در زبان‌ها بسیار مهارت داشت به علوم و نوشته‌های فلسفه‌دان‌ها علاقه‌مند شد.

انگلس بر این بود تا آبیتور (مدرکی مانند دیپلم) را تکمیل کند و برای خواندن [[اقتصاد سیاسی]] یا چیزی شبیه به آن راهی دانشگاه شود، ولی شوربختانه برای او، نُه ماه پیش از آزمون‌های پایانی‌اش، پدرش تصمیم گرفت تا او را از آموزشگاه بیرون آورده تا بتواند آموختن کسب‌وکار و تجارت را آغاز کند. در سپتامبر ۱۸۳۷ به انگلس جایگاه منشی تازه‌کار در کسب‌وکار پدرش داده شد که در آن همیشه همراه پدرش بوده و در سفرهای کاری او به لندن، آمستردام و روتردام او را همراهی می‌کرد. انگلسِ پدر برنامه‌های بسیار بزرگی برای کسب‌وکار خانوادگی ارمن و انگلس داشت و می‌خواست انگلس را برای ریاست آماده کرده و نه‌تنها مشغول به آموزش مهارت‌های کلی تجارت کند، بلکه به آموختن ترفندهای تولید منسوجات و بازاریابی اروپایی نیز بگمارد. پدر انگلس احساسات شخصی و و بی‌علاقگی او نسبت به کسب‌وکار را نادیده گرفته بود و ازاین‌رو، انگلس شیفتگی خود نسبت به شعر و کارهای [[فردیناند فرایلیگارت]] را به‌اجبار از پدرش پنهان نگاه داشت.

ضداستعماری

2025-12-11T13:22:55Z

Kulušbədəs: ویراستاری نگارشی

{{DISPLAYTITLE:ضداستعمار}}
[[File:Korean anti-USA poster.png|thumb|پوستر [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کُره‌ای]] با زیرنوشت «[[ایالات متحدهٔ آمریکا|تازشگر آمریکایی]] را پس بران!»]]
دیدگاه '''ضدسلطه‌گری یا پادسلطه‌گری''' در مکتب [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]] به معنای مقاومت در برابر کشورهایی است که با توجه به چهارچوب لنین در [[امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]]، کشورهای [[امپریالیسم|سلطه‌گر]] تلقی می‌شوند.

امپریالیسم‌ستیزی بدین معناست که جریان‌های استقلال‌طلب و ضداستعماری را حتی اگر خواستار [[سوسیالیسم]] هم نباشند حمایت کرد:

{{نقل قول|مبارزه‌ای که [[امان‌الله‌خان|امیر]] [[امارات افغانستان (۱۹۲۶-۱۸۲۳)|افغانستان]] برای استقلال افغانستان به پیش می‌برد، حتی با دیدگاه‌های پادشاهی‌خواهانهٔ امیر و همدستانش، مبارزه‌ای عیناً [[انقلاب|انقلابی]] است. زیرا این مبارزه قدرت امپریالیسم را کاسته و زیر سؤال می‌برد. بر خلاف مبارزه‌ای که دموکرات‌های «فرومانده» و «[[سوسیال دموکراسی|سوسیالیست‌ها]]»، «انقلابیون» و جمهوری‌خواهانی مانند [[الکساندر فیودورویچ کرنسکی|کرنسکی]]، [[اراکلی تزرتلی|تزرتلی]]، [[پی‌یر رنودل|رنودل]]، [[فیلیپ شایدمان|شایدمان]]، [[ویکتور چرنوف|چرنوف]]، [[فیودور دان|دان]]، [[آرتور هندرسون|هندرسون]] و [[جان رابرت کلاینز|کلاینز]] هنگام جنگ امپریالیستی پیش می‌بردند، مبارزه‌ای واپس‌گرایانه بود، زیرا نتیجهٔ آن قدرت‌گیری، استحکام و پیروزی امپریالیسم بود. به همین دلایل است که مبارزهٔ تاجران [[پادشاهی مصر (۱۹۵۳-۱۹۲۲)|مصری]] و روشنفکران [[بورژوا]]ی مصر، علیرغم منشاء و عنوان بورژوایی رهبران جنبش و مخالفت آنها با سوسیالیسم مبارزه‌ای عیناً انقلابی‌ست.|[[جوزف استالین|ژوزف استالین]]|اصول لنینیسم|۱۹۲۴}}[[File:Chinese anti-imperialist poster.png|thumb|پوستر چینی با زیرنوشت «امپریالیسم و همهٔ [[واپس‌گرایی|واپس‌گرایانش]] ببر‌هایی کاغذی‌اند»]]افرادی که خود را ضدسلطه‌گری می‌نامند اغلب اوقات مخالفت خود را علیه [[استعمار]]، قدرت‌های استعماری، [[هژمونی]]، سلطه‌گری و گسترش سرزمینی کشورها خارج از مرزهای ازپیش‌تعیین‌شدهٔ خود بیان می‌کنند.<ref>ریچارد کوبنر و هلموت اشمیت (۲۰۱۰). «''Imperialism: The Story and Significance of a Political Word, 1840–1960''» [سلطه‌گری: داستان و اهمیت واژه‌ای سیاسی، ۱۸۴۰ تا ۱۹۶۰].</ref> هرچند آنها ممکن است [[کمونیسم|کمونیست]] هم نباشند، بلکه عضوی از [[بورژوای ملی]] یا کارپیشگان غیرسوسیالیست باشند. [[جمهوری اسلامی ایران|ایران]]، [[سوریه]] و [[فدراسیون روسیه|روسیه]] نمونه‌ای از دولت‌های امپریالیسم‌ستیزی هستند که کماکان مخالف کمونیسم هستند.

استفاده از این اصطلاح پس‌از [[جنگ جهانی دوم]] و از آغاز [[جنگ سرد]]، همزمان با جریان‌های سیاسی در مستعمره‌های کشورهای اروپایی که حاکمیت ملی را رواج می‌دادند متداول شد. برخی گروه‌های ضدسلطه‌گری همانند [[گواریسم|گواریست‌ها]] که با [[ایالات متحدهٔ آمریکا|آمریکا]] مخالف بودند، از [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] حمایت می‌کردند.

== مقاله های مرتبط ==

* [[ضدسرمایه‌داری]]
* [[ضدنژادپرستی]]

== منابع ==
<references />
[[Category:Anti-imperialism]]
[[Category:Leninism]]
[[Category:Marxism-Leninism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]

سرمایه‌داری

2025-12-10T15:07:35Z

Kulušbədəs: ویراستاری نگارشی، ترجمهٔ بخشی از مقاله

{{DISPLAYTITLE:سرمایه‌داری}}
[[File:Pyramid_of_Capitalist_System.png|thumb|308px|right|پوستری از «[[کارگران صنعتی جهان]]» در انتقاد نظام طبقاتی جهان تحت سرمایه‌داری]]

سرمایه‌داری، [[شیوه تولید|روش تولید]] و نظامی اجتماعی‌ست که با [[دارایی خصوصی|مالکیت خصوصی]] و [[استثمار]] از [[کار مزدی]] شناخته می‌شود. در این نظام، بیشتر مواد و تجهیزات مورد نیاز فعالیت اقتصادی ([[توان تولید]]) تحت مالکیت شرکت‌های خصوصی و افراد ثروتمند هستند و توسط آنها مدیریت می‌شوند، در‌حالی‌که اکثریت مردم مقادیر ناچیز و یا هیچ بخشی از نظام تولیدی را در اختیار ندارند و لزوماً باید قوای کار خود را برای به دست آوردن نیازهای زندگی خویش بفروشند.

از پیدایش سرمایه‌داری در سدهٔ شانزدهم میلادی تا امروز با کاهش دستمزدها به زیر حد امرار معاش، زوال شأن انسانیت و افزایش مرگ‌و‌میر زودرس مرتبط دانسته شده‌است. پیش‌از سرمایه‌داری، [[فقر شدید]] در تاریخ بشری بسیار نادر بوده، مگر در مواقع نادر مانند هنگام رخداد بلایای طبیعی.

هرجا که سرمایه‌داری توسعه یافت، چه از طریق سیاست استعماری چه از طریق مصادرهٔ زمین، باعث ایجاد فقر فراگیر و زوال کلی کیفیت زندگی مردم عامه شده‌است.<ref>{{Citation|author=دیلن سالیوان و جیسون هیکِل|year=۲۰۲۳|title=سرمایه‌داری و فقر شدید: واکاوی جهانی دستمزدهای واقعی، قد انسان و مرگ‌و‌میر از سدهٔ شانزدهم|title-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305750X22002169#!|doi=10.1016/j.worlddev.2022.106026|series=World Development|volume=۱۶۱|trans-title=Capitalism and extreme poverty: A global analysis of real wages, human height, and mortality since the long 16th century|trans-lang=انگلیسی}}</ref>

== ویژگی‌های اصلی ==
ویژگی‌های اصلی نظام سرمایه‌داری این‌چنین‌اند:

* بیشتر توان تولید در دست جمعیت تقریباً انگشت‌شماری‌ست که سرمایه‌دار یا [[بورژوازی]] خوانده می‌شوند.
* بیشتر مردم از نگاه حقوقی آزاد هستند ولی مجبور به کار کردن برای دستمزدی هستند تا بتوانند کالا خریده و نیازهای زندگی خود را رفع کنند.
* چیرگی بازار: بیشتر نتیجهٔ کار مردم فروخته شده و بیشتر چیزهایی که فرد مصرف می‌کند از راه خرید آنها به دست می‌آید. این با شکل‌های اقتصادی پیشین که در آن بیشتر نتیجهٔ کار هر فرد یا خانواده درون همان خانواده مصرف می‌شد یا اینکه نتیجه برپایهٔ رسم‌ورسوم (عوارض ارباب‌رعیتی، [[عشریه|عشریه یا یک‌دهم]] و...) پخش می‌شد در تضاد است. در سرمایه‌داری، جدا از اینکه فرآورده‌ها در آن دفعات بسیاری مبادله می‌شوند ویژگی دیگری نیز وجود دارد که مبادله به‌ازای پول رخ می‌دهد و تهاتر یا مبادلهٔ پایاپای دیگر کمیاب شده‌است.
* فراگیری رقابت: سرمایه‌داران جداگانه در محیطی رقابتی با دیگر سرمایه‌داران برای فرآوری کالایی یکسان یا جایگزین آن عمل می‌کنند و برای به دست گرفتن بازار یا وام به رقابت می‌پردازند. این کار جدا از دیگر کنش‌ها، سرمایه‌داران را به استفاده از ترفندهای نو و شگردهایی برای کاهش هزینه‌ها و همچنین کوشیدن برای افزایش اندازهٔ کسب‌وکار خود برای چیره شدن بر رقیب‌ها در کنار رسیدن به [[اقتصاد مقیاس]] (صرفه به مقیاس) وامی‌دارد.
* برتری سرمایه‌داران: سرمایه‌داران به‌خاطر ثروت بیشتر و جایگاه اجتماعی بالاترشان توان چیرگی بر کارگران را دارند که به آنها اجازه می‌دهد:
** فرایند تولید، همچون چیستی فرآورده و چگونگی تولید و فرآوری را کنترل کنند؛
** حتی با اینکه لزوماً کاری نمی‌کنند بخشی از نتیجهٔ کار را برای خود بردارند ([[ارزش اضافی]] به خود اختصاص می‌دهند).

==منبع‌ها==

===ارجاع‌ها===
<references />

===کتاب‌شناسی ===

====== منابع چاپی======
* گینگریش، «''مارکس دربارهٔ طبقات اجتماعی''». جزوهٔ استاد دانشگاه.
* ماکوتو ایتوه (۱۹۸۸). «''نظریهٔ بنیادی سرمایه‌داری''». ماکوتو ایتوه اقتصاد‌دان مارکسی از مکتب ژاپنی اونو است.
*[[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] (۱۸۴۸). [[بیانیهٔ حزب کمونیست]].
*اِلن میکسینز وود (۱۹۹۵). «''مردم‌سالاری علیه سرمایه‌داری''»
* کاتارینا پیستور (۲۰۱۹). «''قانون سرمایه: چگونه قانون ثروت و نابرابری می‌سازد''». انتشارات دانشگاه پرینستون.
*دیوید اِشوایکارت (۱۹۸۰). «''سرمایه‌داری یا کنترل بر کارگران؟''». مارکسیست‌لنینیست نیست ولی اثر پادسرمایه‌داری کاربردی‌ای است.

[[Category:شیوه‌های تولید]]
[[Category:سرمایه‌داری]]

کارل مارکس

2025-12-09T14:58:30Z

Kulušbədəs: گسترش مقاله، ویرایش منبع‌ها برای یکدستی با دیگر مقاله‌ها

<blockquote>''«مارکس» به اینجا هدایت می‌شود. برای دیگر استفاده‌ها بنگرید به [[مارکس (ابهام زدایی)]].''</blockquote>
{{جعبه اطلاعات شخص
| honorific_prefix =
| name = کارل مارکس
| native_name =Karl Marx
| image = File:Marx.jpg
| image_size = 225px
| image_upright =
| image_alt =
| caption = پرتره‌ای از کارل مارکس.
| nationality = پروس (۱۸۱۸ الی ۱۸۴۵)بدون ملیت (پس از ۱۸۴۵)
| known = توسعهٔ خط فکری شناخته‌شده به نام [[مارکسیسم]]
| field = [[فلسفه]], [[علوم]], [[اقتصاد سیاسی]], [[تاریخ]]
| birth_name = کارل هاینریش مارکس
| birth_date = ۵ مه ۱۸۱۸
| birth_place =تریر، پادشاهی پروس، کنفدراسیون آلمان
| death_date = ۱۴ مارس ۱۸۸۳
| death_place = لندن، پادشاهی متحده بریتانیای کبیر
| death_cause =
| footnotes =
}}{{جعبه پیام/خرده}}

'''کارل هاینریش مارکس''' (آلمانی: Karl Heinrich Marx؛ ۵ مه ۱۸۱۸ الی ۱۴ مارس ۱۸۸۳) فیلسوف، اقتصاددان، تاریخ‌نگار، جامعه‌شناس، نظریه‌پرداز سیاسی، روزنامه‌نگار و سوسیالیست انقلابی سدهٔ نوزدهم اهل آلمان بود. او در کنار دوست و همکار باسابقهٔ خود، [[فریدریش انگلس]]، در لندن به بسطِ اندیشه‌هایش پرداخت، نوشته‌هایش را منتشر کرد، در کتابخانهٔ موزهٔ بریتانیا پژوهش را در پیش گرفت و قوانین پیشرفت جوامع انسانی مبتنی بر شیوهٔ ماده‌باوری دیالکتیکی را کشف کرد و با این کار [[مارکسیسم|مارکسیسم یا مارکس‌گرایی]] را به وجود آورد.

مارکس مهمترین اندیشمند جنبش [[کمونیسم]] است. او تضادها، استثمار و بهره‌کشی ذاتی [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] را برجسته ساخت و به توسعهٔ مدل‌های اقتصادی سوسیالیستی یاری رساند. معروف‌ترین نوشته‌های او بیانیهٔ حزب کمونیست (چاپ ۱۸۴۸)، که با همکاری انگلس نوشت، و اثر سه‌جلدی سرمایه (۱۸۶۷ الی ۱۸۸۳) هستند. تفکرات سیاسی و فلسفی مارکس تأثیری شگرف بر تاریخ روشنفکری، اقتصادی و سیاسی دوره‌های پس از او گذاشت. چنان‌که نام او به شکل صفت، اسم عام و نام مکتب اجتماعی به کار می‌رود.

== زندگی ==

=== سال‌های آغازین ===
مارکس در شهر تِری‌یِر پادشاهی پروس (آلمان کنونی) زاده شد. تری‌یر هنگام تولد مارکس روستایی بود با جمعیتی ۱۱ هزار نفره<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۶.
</ref> که صنعت ضعیفی داشت و بیشتر اهالی آن را دولت‌مردان، بازرگانان و صنعت‌گران شکل می‌دادند.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۱۱.</ref> تری‌یر که پیش‌از شکست ناپلئون و نیروهای [[انقلاب فرانسه|انقلاب بورژوایی فرانسه]] بخشی از خاک فرانسه به شمار می‌رفت به‌شدت تحت تاثیر باورهای این نیروها قرار گرفته بود. به‌گونه‌ای که این باورها حتی پس‌از بازگشت تری‌یر به پادشاهی پروس بر جای مانده بودند و تاثیری مستقیم بر سانسور و سیاست‌گذاری‌های حکومت در دیگر استان‌ها داشتند.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۱۱ تا ۱۲.</ref>

کارل مارکس بخشی از طبقهٔ [[خرده‌بورژوازی|خرده‌بورژوای]] تری‌یر بود. او فرزند هاینریش و هنریت مارکس بود که هردو پیش از روی آوردن به مسیحیت پروتستانی در ۱۸۲۴ یهود بودند.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۱۳.</ref><ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۴.</ref><ref name=":0">وی.آی. لنین (۱۹۱۴). «Karl Marx» [کارل مارکس].</ref> مارکس سومین فرزند خانواده‌اش بود و با هفت خواهر و برادر بزرگ شد که جز سه خواهرش همگی تا پیش‌از ۱۸۴۷ بر اثر بیماری سل درگذشتند.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. صص. ۳۴.</ref> پدر او وکیلی ثروتمند بود که در میان بورژوازی تری‌یر شهرت خوبی داشت و ثروت قابل توجهی انباشته بود.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۵.</ref>

کارل و خواهرش سوفی با ادگار و جنی وستفالن، که بعدها همسر مارکس می‌شد، آشنا شدند. بااین‌همه، اینکه این دوستی از طریق کارل و ادگار آغاز شد یا به‌خاطر نزدیکی پدرهایشان بود به‌خوبی آشکار نیست.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۵.</ref> خانوادهٔ وستفالن نیز از طبقهٔ خرده‌بورژوا بودند.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۴۴.</ref> همچنین، کارل با پدر جنی، لودویگ وستفالن، رابطه‌ای دوستانه داشت و به‌خاطر گفتگوهایی که با او داشت به اندازهٔ چشمگیری از لودویگ تاثیر گرفت.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۶.</ref>

مارکس از سال ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۵ در دبیرستان فردریش ویلهِم، آموزشگاهی دولتی که دانش‌آموزان را برای دانشگاه آماده می‌کرد، به تحصیل پرداخت. آنجا از چندین معلم مختلف آموخت، که برخی همچون یوهان هوگو ویتن‌باخ، مدیر مدرسهٔ مارکس، نسبت به وضعیت سیاسی آن زمان انتقاد داشتند.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۹۲.</ref> در آن زمان، [[لیبرالیسم]] با آرمان‌های انقلابی و نگاهی رومانتیک به انقلاب فرانسه مرتبط دانسته می‌شد که هر دو از سوی دولت پروس ناپسند شمرده می‌شدند. کارل در دبیرستان تری‌یر زبان‌های یونانی، لاتین و فرانسه‌ای را نیز آموخت.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. صص. ۹۳ تا ۹۴.</ref>

=== دانشگاه ===
پس‌از فارغ‌التحصیلی با نمره‌های خوب از دبیرستان تری‌یر، مارکس به دانشگاه بُن رفت و دو ترم را از ۱۸۳۵ تا ۱۸۳۶ در آنجا سپری کرد. همچنین، هنگام تحصیل مارکس دانشگاه‌ها از پذیرفتن دانشجویان و استادان زن خودداری می‌کردند، سیاستی که تا اواخر سدهٔ نوزدهم برای دانشجویان ادامه داشت.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۱۲۴.</ref> پدرش که از کیفیت دوره‌های علوم طبیعی دانشگاه بُن ناراضی بود او را ترغیب کرد تا به دانشگاه برلین، دانشگاهی معتبر و از برترین دانشگاه‌های پروس، انتقالی بگیرد.<ref>مایکل هاینریش (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۱۳۶.</ref> در آنجا به مطالعهٔ حقوق پرداخت، رشتهٔ تاریخ و فلسفه را برگزید و تحصیلات خود را با پایان‌نامه‌ای دربارهٔ فلسفهٔ اپیکور در ۱۸۴۱ به پایان رساند.<ref name=":0" /> در این زمان، او در باورهای خود از هگلیان آرمان‌گرا به شمار می‌رفت و متعلق به گروه «[[هگلیان چپ‌گرا]]» بود.<ref name=":0" />

=== سال‌های آغازین روزنامه‌نگاری ===
درآغاز مارکس بر این بود که به استادی در دانشگاه بن بپردازد. ولی پس از دیدن سیاست‌های واپس‌گرایانه و ارتجاعی دولت پروس در رابطه با برونو باوِر، دوست مارکس و از هگلیان چپ‌گرا، که در پایان منجر به منع شدن او از استادی شد باعث منصرف شدن مارکس از پیشه‌ای آکادمیکی شد.<ref name=":0" /><ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۳۷ تا ۳۸.</ref> او که نظاره‌گر نبرد و تقلا میان جنبش در حال رشد ضد نظام ارباب‌رعیتی و دولت واپس‌گرای پروس بود، به مهمترین میدان مبارزه میان واپس‌گرایی و پیشرفت، یعنی روزنامه‌نگاری سیاسی، روی آورد.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۳۸.</ref>

مارکس که پیش‌از این بارها به انتقاد از سانسور دولت پروس پرداخته بود در سال ۱۸۴۲ به همراه برونو باور به مشارکت و سرپرستی روزنامه‌ای اپوزیسیونی در کُلن با نام «روزنامهٔ راینلندی» (به آلمانی: ''Rheinische Zeitung'') دعوت شد و در اکتبر ۱۸۴۲ سردبیری آن را به عهده گرفت. ویژگی‌های دموکراتیکی‌انقلابی روزنامه بر اثر سردبیری مارکس برجسته‌تر شدند و ازاین‌رو، روزنامه نخست توسط دولت پروس به‌شدت سانسور و سپس در ژانویهٔ ۱۸۴۳ به‌کلی سرکوب شد. چنانکه کوشش مارکس برای نجات روزنامه با استعفا از سردبیری خود به جایی نرسید و در مارس ۱۸۴۳ نشر آن تعلیق یافت.<ref name=":0" /><ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۴۲ تا ۵۰.</ref>

مارکس در ۱۸۴۳ با جنی فون وستفالن، دوست کودکی خود، پس‌از سال‌ها دوری، سختی‌های اقتصادی و فشارهای اجتماعی از سوی خانواده و خویشاوندان اشراف‌زادهٔ جنی با او ازدواج کرد.<ref name=":0" /><ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۵۲.</ref> در همان سال، او و همسرش به‌خاطر سانسورهای سیاسی از سوی دولت پروس که به مارکس اجازهٔ ابراز ایده‌های فلسفی و سیاسی‌اش را نمی‌داد تبعید را پذیرفتند و به پاریس رفتند.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۵۰ تا ۵۷.</ref>

=== در پاریس ===
هنگام ورود مارکس به آن، پاریس جهانی بود که در آن سرمایه‌داری حکومت می‌کرد و ریشهٔ نظام ارباب‌رعیتی به‌خوبی خشکانده شده بود. بورژوازی فرانسه با کمک [[انقلاب صنعتی]] توانسته بود به‌تندی اقتصاد خود را توسعه داده و سرمایه‌داری را در فرانسه حاکم سازد. در‌حالی‌که آلمان همچنان درگیر نبرد میان بورژوازی و فئودال‌های خود بود، تضادهای میان جامعهٔ بورژوایی و انقلاب صنعتی در همان زمان به بخشی پایه‌ای و بنیادی از جنبش‌های اجتماعی تبدیل شده بودند. مارکس از نزدیک رنج و دشواری‌هایی که [[کارپیشه|کارپیشگان]] فرانسه زیر نظام سرمایه‌داری متحمل می‌شدند را به چشم دید. بااین‌همه، کارپیشگان به‌جای ناامیدی و ستم‌پذیری بارها به مبارزه با سرکوب برخاسته بودند و در راه آزادی خون نیز دادند.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۵۸ تا ۵۹.</ref>

این‌چنین بود که مارکس بر این شد تا به دانش خود دربارهٔ جهان نوین سرمایه‌داری بیفزاید. او این کار را با روش دیالکتیکی که از هگل گرفته بود و همچنین باورهای فلسفی خود در پیش گرفت.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۶۰.</ref> در پاریس، مارکس به همراه آرنولد روگه، از هگلیان چپ‌گرا که از سال ۱۸۲۵ تا ۱۸۳۰ را در زندان به سر برد، به نشر روزنامه‌ای با نام «سالنامهٔ آلمانی‌فرانسه‌ای» (به آلمانی: ''Deutsch-Französische Jahrbücher'') پرداخت.<ref name=":0" /><ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۵۸.</ref> هدف مارکس از سالنامه «پیوستن به مبارزهٔ واقعی» بود. کاری که خودش با نشان دادن دلیل واقعی مبارزهٔ سرکوب‌شدگان به آنها انجام می‌داد. نخستین شمارهٔ سالنامه در ۱۸۴۴ و همراه با دو مقاله از مارکس با نام‌های «[[دربارهٔ مسئلهٔ یهود]]» و «[[پیشگفتاری بر نقد فلسفهٔ حقوق هگل]]» نشر یافت. در این دو مقاله مارکس نقد خود بر فلسفهٔ هگلی را با آزمایش تزهای آن بر پایهٔ تاریخ در حال تکوین و وضعیت هم‌دوره با جامعهٔ بورژوایی‌سرمایه‌دارانه به پایان رساند.<ref name=":1">هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۶۱.</ref>

چنانکه در کتاب خود چنین می‌نویسد:
{{نقل قول|رابطه‌های قانونی را، همچون شکل‌های دولت نمی‌توان به‌تنهایی و جداگانه یا به‌اصطلاح در توسعهٔ کلی روحیهٔ بشری فهمید، چراکه آنها ریشه در وضعیت زندگی مادی دارند که هگل تمامیت‌شان را با «جامعهٔ بورژوایی» در یک دسته‌بندی قرار داده‌است. درحالی‌که ساختار آنها در جامعهٔ بورژوایی در اقتصاد سیاسی یافت خواهد شد.|[[کارل مارکس]]|[[سرمایه، جلد اول| سرمایه: نقدی بر اقتصاد سیاسی]]|}}پس‌از پی بردن به این امر مارکس آرمان‌گرایی هگلی را پشت سر گذاشت و [[ماده‌باوری]] را پیش گرفت. بااین‌همه، او ماده‌باوری [[لودویگ فویرباخ|فویرباخ]] به همانگونه که بود را نپذیرفت. مارکس بر این باور بود که فویرباخ ماده‌باوری را «بیش‌ازاندازه به طبیعت و نه به اندازه‌ای که باید، به سیاست به کار می‌بندد.» و برای رفع این کمبود، چنانکه در مقاله‌هایش نوشته بود دلیل پیشروی تاریخ را وضعیت زندگی مادی و مبارزهٔ طبقه‌های متضاد یکدیگر دانست. او با این کار بینش آرمان‌گرایانه نسبت به تاریخ را درهم‌شکست و بر این عقیده شد که وظیفه و توانایی نابود کردن دولت، جامعه و بنیادهای اقتصاد بورژوایی و [[دارایی خصوصی]] در کارپیشگان نهفته و به دست آنهاست که انقلاب اجتماعی به حقیقت خواهد پیوست.<ref name=":1" />

افزون‌بر دشواری‌های اقتصادی که بخشی از آن به سانسور دولت پروس برمی‌گشت مشکل‌های سیاسی و شخصی نیز گریبان‌گیر سالنامه بود. روگه با مارکس در فراخواندن توده‌های مردم و طبقهٔ کارگری به عمل موافق نبود. او که حاضر به دست داشتن در انقلاب کار‌پیشه‌ای نبود، پشتیبانی مالی از سالنامه را متوقف کرده و پروژه را به شکست اقتصادی نزدیک کرد. مارکس که در تهی‌دستی به سر می‌برد و همسرش نیز در آن هنگام باردار بود توانایی پشتیبانی اقتصادی و ادامه دادن سالنامه را نشدنی برشمرد. ولی این وضعیت بر جای نماند، چراکه همکاران قدیمی مارکس در روزنامهٔ راینلندی به کمک آنها در زمینهٔ نشر سالنامه آمدند و هزار تالِر (واحد پول وقت آلمان) برای آنها فرستادند. کمی بعدتر نیز برای ۱۰۰ نسخهٔ توقیف‌شدهٔ سالنامه هشت‌صد فرانک پرداختند.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۶۳ تا ۶۴.</ref>

نظریهٔ مارکس دربارهٔ نقش تاریخی کارپیشگان نتیجه‌گیری فلسفی جسورانه‌ای بود. ولی همچنان باید با جزئیات ثابت می‌شد و توسعه می‌یافت. از نگاه مارکس، برای این کار بررسی ساختار جامعهٔ بورژوایی، یا به بیانی دیگر، اقتصاد سرمایه‌دارانه و توسعهٔ آن نیاز بود. در همین هنگام بود که مارکس پیشنهادی از سوی جوانترین مشارکت‌کنندهٔ سالنامه، فریدریش انگلس، دریافت کرد. انگلس در مقالهٔ خود با نام «[[چکیده‌ای از نقدی بر اقتصاد ملی]]» (به انگلیسی:Outlines of A Critique of the National Economy) مقدمات نقدی بر اقتصاد سیاسی بورژوایی را آماده کرده بود. او باور داشت که همهٔ رخدادها و پدیده‌های مهم در سامانهٔ اقتصادی بورژوایی نتیجهٔ ناگزیر حکمرانیِ دارایی خصوصی و تعلق داشتن [[توان تولید]] به دارایی خصوصی بوده و جامعه‌ای تهی از فقر تنها در صورتی می‌تواند وجود داشته باشد که این دارایی خصوصی در میان نباشد. دیدگاه انگلس و نزدیکی باورهایش به مارکس او را تحت تأثیر قرار داد و باعث شد که مارکس از راه نامه خواستار برقراری ارتباط با او، که در انگلیس به سر می‌برد، شود.<ref>هاینریش جِمکو (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۶۴ تا ۶۵.</ref><blockquote></blockquote>

== منبع‌ها ==
<references />

مارکسیسم

2025-12-07T09:19:00Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخش نظریه و بخشی از تاریخچه

ماده‌باوری تاریخی

2025-12-06T14:17:40Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ آن

ماده‌باوری تاریخی درکل به‌معنای به کار بستن فلسفهٔ ماده‌باوری دیالکتیکی در بررسی زندگی اجتماعی‌ست.<ref>«ماده‌باوری تاریخی افزونه‌ای بر اصول ماده‌باوری دیالکتیکی برای بررسی و پژوهش زندگی اجتماعی‌ست. کاربستی از اصل‌های ماده‌باوری دیالکتیکی به پدیدهٔ زندگی جامعه، به بررسی جامعه و تاریخ آن است.»

[[جوزف استالین|ژوزف استالین]] (۱۹۳۸). ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی.</ref>

ازاین‌راه، می‌توان فهمید که چگونه وضعیت‌های مادی بر جامعه‌های گذشته اثر گذاشته، چگونه آنها واکنش دادند و درنتیجه، چگونه این جامعه‌ها به وجود آمده یا از میان رفتند؛ که درپایان چرایی وضعیت کنونی جهان را روشن می‌سازد.

== منبع‌ها ==
<references />

خودکامگی کارپیشگان

2025-12-06T14:13:36Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش‌هایی از آن

[[File:Soviet_power_is_a_million_times_more_democratic_poster.png|پیوند=https://en.prolewiki.org/wiki/File:Soviet_power_is_a_million_times_more_democratic_poster.png|بندانگشتی|«[[شورا|قدرت شورایی]] (شوروی) هزاران‌هزاربار مردم‌سالارانه‌تر از دموکراتیک‌ترین [[استبداد بورژوازی|جمهوری بورژوایی]] است»]]
خودکامگی یا استبداد [[کارپیشه|کارپیشگان]] از اصل‌های بسیار مهم در گذار از [[سرمایه‌داری]] به [[کمونیسم]] است. این اصل توسعهٔ اقتصادی را به جایی می‌رساند که کمونیسم شدنی و ممکن شود، از [[پادانقلاب|ضد انقلاب]] پیشگیری کرده و سنگری در برابر خرابکاری‌های داخلی و بین‌المللی [[قشر حاکم|قشرهای حاکم]] نیز است.

ازجایی‌که وجود [[دولت]] برای حکومت یک طبقه بر دیگری‌ست، همهٔ جامعه‌های طبقاتی گونه‌ای خودکامگی هستند و مشکلی که معمولاً باعث [[مبارزهٔ طبقاتی]] می‌شود ''کیستی'' طبقهٔ حاکم است. ازاین‌رو، خودکامگی کارپیشگان نه به آن معنا که [[لیبرالیسم|لیبرال‌ها]] و [[بورژوازی]] از اصطلاح استبداد به کار می‌برند، بلکه نمایانگری خنثی بوده که دارندهٔ توان حکومت را وصف می‌کند.

نظام سرمایه‌داری معمولاً به‌عنوان [[استبداد بورژوازی]] یاد می‌شود. چراکه حکومت دست بورژوازی بوده و با به‌کارگیری کنترلی که بر کارپیشگان دارند آنها را سرکوب می‌کنند.

ازآنجاکه در [[جامعهٔ طبقاتی]] ([[طبقهٔ اجتماعی]] را نیز ببینید) به دلیل تضادهای مربوط به [[توان تولید]] و به بیانی گسترده‌تر، به [[رابطه‌های تولید]]، همیشه سرکوب‌گر و سرکوب‌شده وجود خواهد داشت، تبدیل شدن کارپیشگان به طبقهٔ سرکوب‌گر علیه بورژوازی امری مهم برای رسیدن به کمونیسم است.

== به‌کارگیری اصطلاح توسط مارکس و انگلس ==
به گفتهٔ نویسندهٔ [[تروتسکی‌گرایی|تروتسکی‌گرا]]، هال دِرِیپِر، [[کارل مارکس|مارکس]] و [[فریدریش انگلس|انگلس]] در ۱۱ اثر متفاوت (در برخی بیشتر از یک تکرار) از اصطلاح «خودکامگی کارپیشگان» یا واژه‌هایی نزدیک به آن بهره برده‌اند.<ref>هال دِرِیپِر، ۱۹۶۲. «Marx and the Dictatorship of the Proletariat» [مارکس و خودکامگی کارپیشگان]، بخش ۳.</ref>

نمونه‌هایی از به‌کارگیری مارکس و انگلس از اصطلاح (این فهرست فراگیر نیست):

* '''''مبارزهٔ طبقاتی در فرانسه'' (۱۸۵۰)، بخش ۱.''' مارکس پس از شکست خیزش کارگران در ژوئن ۱۸۴۸ می‌نویسد: «شعار دلیرانهٔ مبارزهٔ طبقاتی نمایان شد: سرنگونی بورژوازی! خودکامگی قشر کارگر!»<ref>کارل مارکس، ۱۸۵۰. «مبارزهٔ طبقاتی در فرانسه، بخش ۱: شکست ژوئن ۱۸۴۸».</ref> به گفتهٔ هال دریپر این نخستین استفادهٔ مارکس و انگلس از اصطلاح است.
* '''''مبارزهٔ طبقاتی در فرانسه'' (۱۸۵۰)، بخش ۳.''' مارکس دربارهٔ نیاز سوسیالیسم انقلابی و کمونیسم چنین می‌گوید: «اعلام جاودانگی انقلاب، خودکامگی طبقاتی کارپیشگان به‌عنوان نقطهٔ میانی‌ای ضروری در راه براندازی تفاوت‌های طبقاتی به صورت کلی...»
* '''نامه به جِی. وِیدِمِیِر، ۵ مارس ۱۸۵۲.''' مارکس کشف کردن طبقات یا مبارزهٔ طبقاتی را رد می‌کند، ولی می‌گوید: «کار نویی که من کردم اثبات ۱.,وابستگی وجود طبقات تنها به مرحله‌های ویژه‌ای از گسترش تولید؛ ۲. انجامیدن ناگزیر مبارزهٔ طبقاتی به خودکامگی کارپیشگان؛ ۳. اینکه خودکامگی به خودی خود تنها گذار به براندازی همهٔ طبقات و بر پا کردن جامعه‌ای بی‌طبقه را تشکیل می‌دهد.»
* '''''نقد برنامهٔ گوتا'' (۱۸۷۵)، بخش ۴.''' مارکس می‌گوید: «میان جامعهٔ سرمایه‌داری و کمونیسم دوره‌ای از گذار انقلابی از یکی به دیگری وجود دارد. دوره‌ای از گذار متناظر در سپهر سیاسی وجود داشته که در این دوره دولت تنها می‌تواند شکل گونه‌ای از خودکامگی انقلابی کارپیشگان را به خود بگیرد.»
* '''پیشگفتار (۱۸۹۱) به نسخهٔ آلمانی ''جنگ داخلی در فرانسه''.''' انگلس می‌نویسد: «به کمون پاریس بنگرید. آن خودکامگی کارپیشگان بود.»

== منبع‌ها ==
<references />

ایران

2025-12-06T10:25:56Z

Kulušbədəs: ساخت تغییر مسیر

#تغییر_مسیر [[جمهوری اسلامی ایران]]

جمهوری اسلامی ایران

2025-12-06T05:47:55Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله، ترجمه و ویرایش بخش آغازین آن

جمهوری اسلامی ایران دومین کشور از نگاه وسعت سرزمینی در [[آسیای باختری]] است که با کشورهای عراق، ترکیه، [[جمهوری ارمنستان|ارمنستان]]، [[جمهوری آذربایجان]]، ترکمنستان، [[امارت اسلامی افغانستان|افغانستان]] و پاکستان مرز زمینی داشته و از راه [[دریای کاسپی]] از شمال و [[خلیج فارس]] از جنوب با کشورهای دیگری مرز دریایی دارد. حکومت کنونی ایران [[جمهوری اسلامی]] است که با سقوط نظام دست‌نشاندهٔ آمریکا، پادشاهی [[محمدرضا پهلوی|پهلوی]]، بر پا شد.

ایران بارها هدف تعرض [[ایالات متحدهٔ آمریکا|ایالات متحده]] و [[سازمان پیمان آتلانتیک شمالی|ناتو]] قرار گرفته‌است که همچنان با هراس‌افکنی و پخش پروپاگاندا دربارهٔ کوشش ایران در آغاز کردن جنگی هسته‌ای توجیه شده و ادامه دارد. درحالی‌که ایران چنین انگیزه‌ای ندارد و جمهوری اسلامی آن را بارها تکذیب کرده‌است. از تعرض‌هایی که ناتو علیه ایران در پیش گرفته‌است می‌توان تحریم‌ ضروریاتی همچون کالاهای دارویی را نام برد که باعث زیان به همهٔ مردم شده و به کل جمعیت آسیب می‌رساند. ازاین‌رو، ایران معمولاً به اتحاد راهبردی با دیگر نیروهای ضد ناتو مانند [[فدراسیون روسیه|روسیه]]، [[سوریه]] (پیش‌از قدرت‌گیری تحریرالشام)، [[حزب‌اللّه لبنان]] و برخی سازمان‌های [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیست‌لنینیست]] همچون [[جبههٔ خلق برای آزادی فلسطین]] می‌پردازد. بااین‌همه، حکومت ایران همچنان از نظامی [[سرمایه‌داری|سرمایه‌دارانه]] برخوردار بوده و مرام‌های [[مارکسیسم|مارکسیستی]] را در ایران سرکوب می‌کند.

جایگاه جغرافیایی ایران آن را برای بازارهای جهانی نفت نقطه‌ای راهبردی و مهم ساخته‌است. چراکه در شمال [[تنگهٔ هرمز]]، منطقه‌ای که یک‌سوم گازهای طبیعی مایع و یک‌چهارم مبادلات نفتی جهان در آن رخ می‌دهد، قرار دارد. درصد بالایی از اقتصاد ایران در دست شرکت‌های دولتی، [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] و سازمان‌های بزرگ دینی/مذهبی به نام بنیاد است که با همدیگر نزدیک به ۶۰ درصد از [[تولید ناخالص داخلی]] کشور را تشکیل می‌دهند.

سوسیالیسم

2025-12-04T00:15:59Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ بخش آغازین آن

کمونیسم

2025-12-03T23:09:26Z

Kulušbədəs: اصلاح نام انگلس

{{جعبه پیام/اشکالات ترجمه}}
{{جعبه پیام/خرده}}
کمونیسم<ref group="لاتین">از لاتین communis، «اشتراکی، جهانی»</ref> [[شیوه تولید|روشی از تولید]] است که با مالکیت مشترک بر [[توان تولید]] و نبود [[طبقه‌های اجتماعی]] وصف می‌شود. این اصطلاح همچنین برای گروه‌هایی استفاده می‌شود که هدف پایانی آنها دستیابی به این روش تولید است.

[[پساکمیابی|فراوانی مادی]] و روابط اجتماعی ناشی از چنین جامعه‌ای را می‌توان در این شعار خلاصه کرد: «از هرکس به اندازهٔ توانایی‌اش، به هرکس به اندازهٔ نیازش» شعاری که توسط کتاب [[نقد برنامهٔ گوتا]] (۱۸۷۵)،<ref>https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1875/naghd-gota.pdf</ref> نوشتهٔ [[کارل مارکس]] رواج یافت.

در [[سرمایه، جلد اول|اولین جلد سرمایه]]، مارکس می‌نویسد «انجمنی از مردمان آزاد که با توان تولیدِ اشتراکی به کار می‌پردازند و شکل‌های گوناگونی از نیروی کارشان را با خودآگاهی کامل در حکم یک نیروی کار اجتماعی صرف می‌کنند»<ref>https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1867/sarmayeh1.pdf</ref>[[پرونده:Hammer_and_Sickle_and_Star.svg.png|بندانگشتی|داس و چکش نماد جهانی کمونیسم بوده و نشان‌دهندهٔ همبستگی میان طبقهٔ کارپیشگان و دهقانان است.]]

== ریشه‌شناسی ==
پیش از مارکس این اصطلاح توسط بسیاری از [[سوسیالیسم آرمان‌شهری|سوسیالیست‌های آرمان‌‌شهری]] برای وصف جامعه‌ای [[آرمان‌گرایی|آرمان‌گرا]] و برابرگرا به کار می‌رفت.

کاربرد امروزی این اصطلاح به استفادهٔ مارکس از آن هنگام معرفی مفهوم [[سوسیالیسم علمی]] همراه با [[فریدریش انگلس]] بازمی‌گردد. نظریهٔ سوسیالیسم علمی کمونیسم را نه جامعه‌ای آرمان‌گرایانه و بی‌نقص، بلکه مرحلهٔ توسعه‌ای وصف می‌کند که پس از فرایندی طولانی از [[مبارزهٔ طبقاتی]] به دست می‌آید. بااین‌همه، مارکس «[[سوسیالیسم]]» و «کمونیسم» را به یک معنا و به جای هم‌دیگر استفاده می‌کرد و تفاوتی میان این دو اصطلاح نمی‌گذاشت.

[[ولادیمیر لنین|لنین]] اولین فردی بود که تفاوت مشخصی میان دو اصطلاح سوسیالیسم و کمونیسم تعریف کرد. برپایهٔ تعریف او مفهوم کمونیسم یا سوسیالیسم مارکس فقط کمونیسم نامیده شد و «فاز گذار» او، سوسیالیسم نام گرفت.

== مشخصات کمونیسم ==
[[پرونده:FA-Karl_Marx-min.png|بندانگشتی|کارل مارکس]]
[[پرونده:Friedrich_Engels_(1820–1895),_1864-min-FA.png|بندانگشتی|فردریش انگلس]]

=== کارل مارکس و فریدریش انگلس ===
مارکس و انگلس در مشهورترین اثر خود، [[بیانیهٔ حزب کمونیست]]، اصول اساسی کمونیسم را بنیان‌گذاری کردند که پایه‌های اصول تمامی انقلابیان آینده را شکل می‌داد. آن‌ها نخست توضیح می‌دهند و تصدیق می‌کنند که ایدئولوژی کمونیسم از زمان به رو آمدن سرمایه‌داران و [[کارپیشه|کارپیشگان]] وجود داشته‌است. این اثر را اینگونه آغاز می‌کنند:<blockquote>شبحی در اروپا در گشت و گذار است، شبح کمونیسم<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=بختکی بر اروپا چنگ انداخته است- بختک کمونيسم}}</ref></blockquote>پیش‌از هرچیز، مفهومی که ما به‌عنوان کمونیسم می‌شناسیم در مبارزهٔ طبقاتی ریشه دارد.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=تاريخ تمام جوامعی که تاکنون وجود داشته، تاریخ مبارزات طبقاتی است.}}</ref> مارکس و انگلس با استفاده از ماده‌باوری تاریخی و [[ماده‌باوری دیالکتیکی|دیالکتیکی]] اینگونه توضیح می‌دهند که مبارزهٔ طبقاتی همیشه میان قشرهایی که امروزه آنان را به نام طبقهٔ حاکم و طبقهٔ زیردست می‌شناسیم وجود داشته‌است. در بیانیهٔ حزب کمونیست برای این پدیده نمونه‌های زیر را ذکر کرده‌اند:

* آزاده و بنده
* خاص و عام
* استادکار و شاگرد
*ستمگر و ستمکِش

بااین‌حال که همهٔ کمونیست‌ها طبقهٔ سرمایه‌داران را در ستیز با کارپیشگان در نظر می‌گیرند و به همین خاطر آنان را به عنوان رقیبان و مخالفان خود در نظر دارند، مارکس و انگلس واضح می‌کنند که [[سرمایه‌داری|سرمایه‌داران]] خود از ریشه‌های [[انقلاب سرمایه‌داری|انقلابی]] سرچشمه گرفته و با سرنگون کردن طبقهٔ فئودال به قدرت رسیده‌اند.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|quote=بورژوازی، از نظر تاريخی، نقشی فوق العاده انقلابی ايفا کرده است.|chapter=بورژواها و پرولتارها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest5.pdf}}</ref> انقلابی که سپس باعث ایجاد تناقض‌های فعلی میان خود و قشر کارگر یا کارپیشگان شد.

کمونیست‌ها مدعی نیستند که اولین و تنها حزبی هستند که برای حقوق طبقهٔ کارپیشگان مبارزه می‌کنند. مشخصه‌ای که مارکس و انگلس از کمونیست‌ها بیان می‌کنند این است که کمونیست‌ها فارغ از ملیت مبارزهٔ طبقاتی همهٔ کارپیشگان دنیا را به رسمیت می‌شناسند.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf|quote=١. کمونيست ها در مبارزات ملی پرولتارهای کشورهای مختلف، منافع مشترک کل پرولتاريا را، صرفنظر از تمام مليت ها، خاطرنشان کرده، آن را جلوه گر می‌سازند.

٢. در مراحل مختلف که مبارزه ی طبقه ی کارگر با بورژوازی، در طول رشد خود، بايد از آن بگذرد، کمونيست‌ها هميشه و در همه جا از منافع نهضت، بطورکلی، جانبداری می کنند.}}</ref> مارکس و انگلس سپس به ایجاد حزبی انقلابی که برای طبقهٔ کارپیشگان مبارزه و از منافع ایشان محافظت کند تأکید می‌کنند. مارکس و انگلس همواره مصمم بودند که کمونیست‌ها به‌خاطر هدف‌های نهایی مترقی خود بهترین حزب برای کارپیشگان هستند. این هدف‌ها عبارت‌اند از:

# تبدیل قشر کارپیشگان به قشری انقلابی
# سرنگونی قدرت و سلطهٔ سرمایه‌داران
#راهنمایی قشر کارپیشگان برای تسخیر قدرت سیاسی

تصور غلطی که توسط راست‌گرایان و حتی بخش‌هایی از چپ‌گرایان راجع به کمونیست‌ها رواج داده می‌شود دربارهٔ قصد آنها برای برانداختن و منسوخ کردن حق مالکیت خصوصی است. مارکس و انگلس کاملاً صریحانه در بیانیهٔ حزب کمونیست توضیح داده‌اند که اگرچه کمونیست‌ها آشکارا برای براندازی حق دارایی خصوصی مبارزه می‌کنند، این مفهموم شامل دارایی‌های شخصی نبوده و تنها توان تولید را شامل می‌شود که مطلقاً به قشر سرمایه‌دار جامعه تعلق دارد.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریک انگلز|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf|quote=ما کمونيست ها را ملامت کرده اند که می خواهيم حق کسب مالکيت خصوصی را لغو کنيم، مالکيتی که نتيجه ی کار خود انسان است، مالکيتی که می گويند زير بنای تمام آزادی، فعليت و استقلال شخصی است.

مالکيتی که حاصل دسترنج خود شخص و حاصل عرق جبين و کديمين باشد! آيا غرض شما مالکيت صنعتگر خرده پا، روستائی خرده پا، و آن شکل مالکيتی است که پيش از مالکيت بورژوائی وجود داشت؟ چنين مالکيتی نيازی به الغاء کردن ندارد؛ چرا که رشد صنعت تا حد زيادی اين مالکيت را به اين زودی از بين برده، يا روزانه هنوز هم از بين می برد.

و يا اينکه غرض مالکيت خصوصی جديد بورژوائی است؟
آيا کار مزدگير برای کارگر مالکيتی ايجاد می‌کند؟ نه حتی ذره ای. کار مزدگير سرمايه ايجاد می‌کند؛ يعنی نوعی مالکيت که کار مزدگير را استثمار می‌کند، و نمی تواند افزايش يابد جز بشرط ايجاد ذخيره جديدی از کار مزدگير برای استثمار تازه تر. مالکيت، در شکل کنونی اش، مبتنی بر تخاصم سرمايه و کار مزدگير است.

بيائيد طرفين اين تخاصم را بررسی کنيم.

سرمايه دار بودن نه تنها به معنی داشتن موقعيتی است مطلقاً شخصی؛ بلکه عبارتست از موقعيتی اجتماعی در توليد. سرمايه محصولی است جمعی و تنها با عمل متحد بسياری از افراد اجتماع، و حتی در تحليل نهائی، تنها با عمل متحد تمام افراد اجتماع، به حرکت می افتد. به همين دليل، سرمايه، قدرتی خصوصی نيست، بلکه قدرتی اجتماعی است. به همين دليل، موقعيکه سرمايه تبديل به مالکيت مشترک، يعنی مالکيت تمام افراد اجتماع می‌شود، مالکيت خصوصی بوسيله‌ی آن تبديل به مالکيت اجتماعی نمی گردد. تنها صبغه‌ی اجتماعی مالکيت است که تغيير می‌يابد؛ يعنی مالکيت صبغه‌ی طبقاتی خود را از دست می‌دهد.}}</ref>

== جایگاه در ماده‌باوری تاریخی ==
برپایهٔ نظریهٔ ماده‌باوری تاریخی مارکس، کمونیسم روش تولید نهایی در جامعه است. روش‌های مختلف تولید را می‌توان بر اساس [[رابطه‌های تولید|روابط تولید]] آنها تعریف کرد. روابطی که شامل تعاملات طبقاتی، روش‌های [[بهره‌کشی]]، سامانه‌های مبادله، سطح توسعهٔ توان تولید و... می‌شود. [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] را می‌توان با استفاده از روابط [[بورژوازی|سرمایه‌داران]] و کارپیشگان تعریف کرد. این نظام را [[استبداد بورژوازی|دیکتاتوری بورژوازی]] نیز می‌نامند. سوسیالیسم را هم همان روابط تشکیل می‌دهند ولی در سوسیالیسم، [[خودکامگی کارپیشگان|دیکتاتوری کارپیشگان]] است که این روابط را تنظیم می‌کند. بهره‌کشی و تعاملات طبقاتی هنوز در سوسیالیسم وجود دارد ولی طبقهٔ حکم‌فرما کارپیشگان است.<ref>{{ارجاع|author=مائو تسه‌تونگ|year=1946|title=On Khrushchov’s Phoney Communism and Its Historical Lessons for the World|title-url=https://www.marxists.org/reference/archive/mao/works/1964/phnycom.htm}}</ref>

مارکس و انگلس در بیانیهٔ حزب کمونیست، فرگشت جامعه را به‌عنوان تغییرات مادی در طول دوره‌های تاریخی مختلف وصف می‌کنند. روابط میان مرتبه‌های مخالف یکدیگر از جمله رعایا و خانان، بردگان و بازرگانان، عامهٔ ملت و اشراف‌زادگان نیروهایی هستند که تضاد طبقاتی را تشکیل می‌دهند. عصر کنونی تاریخ، پس از براندازی [[نظام ارباب‌رعیتی|فئودالیسم]] توسط نظام سرمایه‌داری، طبقات جدیدی در جامعه ایجاد کرده و به همراه آن شیوه‌های جدیدی از ظلم پدید آورده است، این‌بار میان سرمایه‌داران و کارپیشگان.

در کمونیسم طبقات جامعه‌ای وجود ندارند و بنابرین هیچ‌گونه تعاملات طبقاتی نیز ندارد. هیچ بهره‌کشی و شیوه‌های مختلفی از آن وجود ندارد. بااینکه کمونیسم هیچ‌وقت به معنی «پایان تاریخ» نیست، بااین‌همه، قطعاً آخرین روش تولید است، زیرا در این حالت تمام تناقض‌های روش‌های تولید حل شده‌است.<ref>{{ارجاع|author=فردریش انگلس|year=1877|title=آنتی دورينگ|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1877/anti-duhring5.pdf|chapter=فصل سوم، سوسیالیسم}}</ref>

== شرایط مادی ==
اقتصاد کمونیستی بر برق‌رسانی، خودکارسازی و ماشینی‌سازی گستردهٔ تمام نیروی کار متکی است.<ref>{{ارجاع|author=Economics Institute of the Academy of Sciences of the U.S.S.R|year=1954|title=The Gradual Transition from Socialism to Communism|title-url=https://www.marxists.org/subject/economy/authors/pe/pe-ch40.htm}}</ref>

== پیاده‌سازی ==
پیاده‌سازی کمونیسم، پس از موفقیت جریان‌های مختلف کمونیستی، مورد بحث و جدل بسیاری شد. تقریباً همهٔ مسائل نظریهٔ کمونیستی راجع به [[ماده‌باوری دیالکتیکی]] و [[ماده‌باوری تاریخی|تاریخی]] یا تحول سوسیالیستی و توسعهٔ سوسیالیستی هستند.

انگس در «[[آنتی دورینگ]]» دربارهٔ تحول دولت از سوسیالیسم به کمونیسم (فرسایش دولت) اینگونه می‌نویسد:
{{نقل قول|کارپیشگان قدرت سیاسی در دست می‌گیرند و توان تولید را درآغاز به مالکیت دولتی تبدیل می‌کنند. اما بدین‌وسیله کارپیشگان خود را به‌عنوان طبقهٔ کارپیشگان از میان برمی‌دارند و ازاین‌راه کلیهٔ تفاوت‌ها و تناقض‌های طبقاتی و سرانجام دولت به‌مثابهٔ دولت را برمی‌اندازند. […] به محض آنکه دیگر هیچ طبقهٔ اجتماعی برای زیر ستم قرار گرفتن وجود نداشته باشد، به محض آنکه حاکمیت طبقاتی و تقلای فردی برای بقا برپایهٔ هرج‌و‌مرجی که هم‌اکنون در تولید وجود دارد، برخوردها و زیاده‌روی‌های نتیجه از آن برچیده شوند چیزی برای سرکوب شدن باقی نمی‌ماند و به نیروی ویژه‌ای برای سرکوب کردن، که دولت باشد، دیگر نیازی نیست […] دولت برانداخته نمی‌شود بلکه به‌تدریج می‌میرد. <ref name=":0">فردریش انگلس (1877) [https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1877/anti-duhring5.pdf]</ref>|[[فردریش انگلس]]|[[آنتی دورینگ]]|فصل ۳، سوسیالیسم}}

[[جوزف استالین|استالین]] در مسائل اقتصادی سوسياليسم در اتحاد شوروی سوسياليستی می‌نویسد:
{{نقل قول|لازم است پیش‌از همه ساعت‌های کار روزانه را حداقل تا ۶ و سپس تا ۵ ساعت کم کرد. ضرورت این کار از این روست که افراد اجتماع به اندازهٔ کافی وقت آزاد، که برای تحصيل و کسب دانش همه‌جانبه لازم است، داشته باشند. سپس برای این کار ضرورت دارد تحصيلات پُـلی‌تکنيک (تحصيلات همه‌جانبهٔ دارالفنونی) داشته باشند، آزادانه پیشهٔ خود را انتخاب نمایند و برای همهٔ عمر به پیشه‌ای معين ميخ‌کوب نباشند، باز برای این کار لازم است وضعیت مسکن را ازریشه بهسازی کرد و نه‌تنها دستمزد واقعی کارگران و کارمندان را، هم از راه افزایش مستقيم دستمزد پولی و هم به‌ویژه از راه کم کردن قيمت کالاهای مصرفی به‌گونه‌ای سازمان‌یافته، حداقل دو برابر کرد، بلکه بيشتر نیز باید کرد.

شرط‌های پایه‌ای مورد نیاز برای هموار کردن راه گذار به کمونیسم این‌چنین‌اند.<ref>جوزف استالین (1951) [http://www.toufan.org/mashaele%20agtesatide%20socialism%20dar%20etehate%20gamahyr%20shoravi.pdf]</ref>|[[ژوزف استالین]]|[[مسائل اقتصادی سوسياليسم در اتحاد شوروی سوسياليستی]]}}<blockquote href="مادی‌گرایی تاریخی"></blockquote>

== کمونیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی ==
کمونیسم گاهی به‌عنوان ایدئولوژی‌ای سیاسی وصف می‌شود. مارکسیست‌ها مارکسیسم را دارند، داروینیست‌ها داروینیسم را و کمونیست‌ها کمونیسم را دارند. این اصطلاح معمولاً توسط [[لیبرالیسم|لیبرال‌ها]] استفاده می‌شود ولی بعضی از کمونیست‌ها هم از اصطلاح کمونیسم این‌گونه استفاده کرده‌اند. برای فهمی بهتر از آن به انگلس مراجعه می‌کنیم:
{{نقل قول|کمونيسم رهنامهٔ شرط‌های آزادی طبقهٔ کارپیشگان است.|[[فردریش انگلس]]|[[اصول کمونیسم]]}}<blockquote></blockquote>

== کمونیسم به‌عنوان یک جنبش ==
به گفتهٔ مارکس، کمونیسم را می‌توان به‌عنوان «جنبش واقعی که می‌کوشد تا وضعیت کنونی امور را برچیند» وصف کرد. تفاوت جنبش کمونیستی با دیگر نهضت‌های کارگری این است که کمونیسم تأکید بر [[انترناسیونالیسم]] داشته و نمایندهٔ تمامیت طبقهٔ کارگران است.<ref>{{ارجاع|author=کارل مارکس و فردریش انگلس|year=۱۸۴۸|title=بیانیه‌ی حزب کمونیست|title-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest-titr.htm|chapter=پرولتاريا و کمونيست ها|chapter-url=https://www.marxists.org/farsi/archive/marx/works/1848/manifest/manifest6.pdf}}</ref>

کمونسیم همچنین جنبشی برای جان‌بخشی و آزادسازی استثمارشدگان و سرکوب‌شدگان تلقی می‌شود که می‌کوشد برابری را میان تمام جنسیت‌ها و ملیت‌ها برقرار کند.<ref>{{ارجاع|author=Stephen Gowans|year=2018|title=Patriots, Traitors and Empires: The Story of Korea’s Struggle for Freedom: 'The US Occupation'|title-url=https://libgen.rs/book/index.php?md5=8435F6FF91279531705764823FDC2A7F}}</ref>

== همچنین بنگرید به ==
[[نقل قول‌ها:کمونیسم|نقل‌قول‌ها: کمونیسم]]

==ارجاعات==

[[رده:Modes of production]]

<references />

=== نکات ===
<references group="lower-alpha" />

مارکسیسم

2025-12-03T23:05:22Z

Kulušbədəs: اصلاح نام انگلس

{{جعبه پیام/خرده}}
مارکسیسم یا مارکس‌گرایی گونه‌ای جهان‌بینی علمی و مکتب اندیشه‌ای‌ست که نخستین بار به دست [[کارل مارکس]] و [[فریدریش انگلس]] ساخته شد. چارچوب نظری آنها ترکیبی بود از سوسیالیسم آرمان‌شهری فرانسوی، اقتصاد سیاسی بریتانیایی و فلسفهٔ کلاسیک آلمانی. از سدهٔ نوزدهم مارکسیسم به چندین جریان متفاوت همچون [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، [[مائوییسم]] یا [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]]، [[اندیشهٔ هو شی مین]] و مکتب‌های دیگری تبدیل شد. جهان‌بینی علمی مارکسیستی از راه مطالعهٔ رشد تاریخی و اجتماعی برپایهٔ روش [[ماده‌باوری تاریخی]] توسعه یافته‌است.

مارکس و انگلس درآغاز [[سوسیالیسم علمی]] را در مبارزه با سوسیالیست‌های آرمان‌شهری ایجاد کردند و با نشر [[جلد اول سرمایه]] به موفقیتی بی‌سابقه دست یافتند. مارکسیسم در سدهٔ بیستم با نخستین کوشش موفق در برپاسازی [[خودکامگی کارپیشگان]] و مشارکت‌های [[لنینیسم|لنینیستی]] به آن از جایگاهی برجسته‌تر برخوردار شد.

رابطه‌های تولید

2025-12-03T22:53:30Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ کامل آن

رابطه‌های تولید یا رابطه‌های اجتماعی مفهومی‌ست که [[کارل مارکس]] و [[فریدریش انگلس]] آن را بارها در نظریهٔ [[ماده‌باوری تاریخی]] خود و در [[جلد اول سرمایه|کتاب سرمایه]] به کار می‌برند. این مفهوم به مجموعهٔ رابطه‌های اجتماعی که مردم ''باید'' برای بقا، تولید و بازتولید توان زندگی خود به آن بپیوندند اشاره دارد. در این نوشته لفظ ''باید'' به کار رفته است؛ چراکه پیوستن و شرکت داشتن در این رابطه‌ها اختیاری نیست. تمامیت این رابطه‌ها ساختار دائمی تقریباً پایداری به‌عنوان «ساختار اقتصادی» یا «[[شیوه تولید|روش تولید]]» را برقرار می‌سازد.

برخی رابطه‌های اجتماعی اختیاری بوده و می‌توانند آزادانه برگزیده شوند (شخصی که تصمیم می‌گیرد با کسی یا گروهی ارتباط برقرار کند). ولی دیگر رابطه‌های اجتماعی اختیاری نیستند، چنانکه مردم ممکن است با یکدیگر، چه بخواهند چه نخواهند، ازجایی‌که بخشی از خانواده، گروه، سازمان، جامعه یا کشوری یکسان هستند ارتباط اجتماعی داشته باشند.

در طول تاریخ، دارایی اجتماعی به شکل دارایی قومی یا قبیله‌ای ([[کمونیسم آغازین]])، دارایی عمومی یا دولتی ([[سوسیالیسم]])، دارایی مشارکتی و اجتماعی ([[کمونیسم]]) و... پدیدار شده‌است. درحالی‌که مالکیت خصوصی در تاریخ از راه دارایی برده‌ای، دارایی ارباب‌رعیتی و دارایی سرمایه‌دارانه شناخته می‌شود.

توان تولید

2025-12-03T21:47:59Z

Kulušbədəs: ساخت مقاله و ترجمهٔ کامل آن

توان تولید به منابع و ابزارهایی گفته می‌شود که کارگران برای تولید [[کالا|کالاها]] از آنها بهره می‌برند. جامعه از راه [[رابطه‌های تولید]] و توان تولید است که برای خود تولید و خود را بازتولید می‌کند. به بیانی دیگر، به مجموعهٔ [[نهادهای تولید]] (همچون منابع خام و طبیعی) و [[ابزارهای تولید]] (همچون دستگاه‌ها، تجهیزات، ابزارهای کار و زیرساخت‌ها) توان تولید گفته می‌شود.<ref>«اگر تمام فرایند را از دیدگاه نتیجهٔ آن، یعنی فرآورده بررسی کنیم، آشکار است که هم ابزارها و هم نهادهای کار توان تولید به شمار می‌روند و خود کار نیز کاری فرآور و تولیدکننده است.»

کارل مارکس، سرمایه، جلد ۱، فصل ۷.</ref>

در [[شیوه تولید|روش تولید]] [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] توان تولید در دست [[بورژوازی]] بوده و برای به کار بستن این توان به [[کارپیشه|کارپیشگان]] نیاز دارد. ازجایی‌که توان تولید دارایی بورژوازی است، نتیجهٔ هرگونه تولید نیز در تصرف آن است.

توان تولید به همراه رابطه‌های تولید، [[بنیاد و فراساختار|بنیاد اقتصاد]] را تشکیل می‌دهد که شامل بخش‌های نیاز برای تولید و بازتولید در [[نظام ارباب‌رعیتی]]، [[سرمایه‌داری]]، [[سوسیالیسم]] و... است.

== نمونه‌های عینی ==
توان تولید عبارت است از:

* منابع طبیعی (زمین، جنگل، آب، کانی‌ها یا ماده‌های معدنی)
* مواد خام (که نتیجه‌ای از فرایندهای پیشین تولید هستند)<ref>«خاک (که از نگاه اقتصاد آب را نیز شامل می‌شود) در حالت دست‌نخوردهٔ خود که نیازها و توان بقای انسان را در دست او می‌نهد، وجود خود را به انسان وابسته نیست و دلیل یا نهاد اصلیِ کار انسانی است. هرچیز که کار به‌سختی آن را از ارتباط آنی با پیرامون و محیط آن جدا کند، نهاد کار بوده که طبیعت آن را خودجوش و ناگهانی فراهم کرده‌است. همچون ماهی‌ای که از عنصرش، که آب باشد، می‌گیریم، چوبی که با بریدن درختان بکر به دست می‌آوریم و کان‌سنگی که از رگه‌هایش استخراج می‌کنیم. ولی چنانچه نهاد کار از راه کاری که پیش‌تر روی آن انجام گرفته باشد به دست آید، به آن مادهٔ خام گفته می‌شود؛ همچون کان‌سنگ استخراج‌شده‌ای که آمادهٔ شسته شدن است. هرگونه مادهٔ خام نهاد کار است ولی هرگونه نهاد کار مادهٔ خام نیست: تنها زمانی اینچنین خواهد بود که نهاد کار به‌گونه‌ای تحت تأثیر توان کار قرار گرفته باشد.»

کارل مارکس، سرمایه، جلد ۱، فصل ۷.</ref>
* ابزارها و دستگاه‌ها
* مجموعه‌های نیاز برای کنش‌های تولیدی: کارخانه‌ها، مجموعه‌های معدن‌کاری و...
* توان ترابری و ارتباطات<ref>ژوزف استالین (۱۹۳۸)، «ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی»</ref>
* توان مبادله میان اعضای جامعه: مجموعه‌های نیاز برای پخش و توزیع (فروشگاه‌ها، انبارها) و سازمان‌های اعتباری (بانک‌ها)

تولید مادی را می‌توان به چهار گروه بخش کرد: صنعت‌های استخراجی (معدن‌کاری)، صنعت‌های تولیدی، صنعت‌های کشاورزی و ترابری.

== منبع‌ها ==
<references />

مارکسیسم-لنینیسم

2025-11-25T23:20:35Z

Kulušbədəs: ویراستاری نگارشی، روان‌سازی خوانش برخی بندها و...

[[File:Marxism-leninism symbol.png|thumb|تصویر نشان‌دهندهٔ [[کارل مارکس]]، [[فریدریش انگلس]] و [[ولادیمیر لنین]] به‌عنوان بنیان‌گذاران اصلی مارکسیسم‌لنینیسم]]
<onlyinclude>
مارکسیسم‌لنینیسم یا مارکس‌لنین‌گرایی چهارچوبی ایدئولوژیک است که از به کار بسته شدن نظریه‌های [[کارل مارکس|مارکس]] در رویهٔ [[انقلابی]] توسط [[ولادیمیر لنین]] و [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] سرچشمه می‌گیرد. این مرام برپایهٔ [[ماده‌باوری دیالکتیکی]]، [[ماده‌باوری تاریخی]] و [[اقتصاد سیاسی مارکسیستی]] و همچنین دیدگاه لنینیستی از [[استعمار]] و [[امپریالیسم]] بنیان‌گذاری شده‌است.

پس از موفقیت [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]] و بنیان‌گذاری [[اتحاد جماهیر شوروی|جماهیر شوروی]] در سال ۱۹۲۲، بسیاری از [[احزاب کمونیستی|حزب‌های کمونیست]] از سراسر جهان مارکسیسم‌لنینیسم را به‌عنوان ایدئولوژی سیاسی اصلی خود اتخاذ کردند. از انقلاب‌هایی که با به‌کارگیری چهارچوب مارکسیست‌لنینیسم به ثمر رسیده‌اند می‌توان انقلاب‌های [[جمهوری دموکراتیک خلق کره|کره]]، [[ویتنام]]، [[کوبا]]، [[لائوس]] و [[چین]] و همچنین برخی دیگر از جنبش‌های آزادی‌خواهانهٔ ملی و انقلابی در آفریقا و آسیا را نام برد.

امروزه مارکسیسم‌لنینیسم از پایه‌های نظری حزب‌های کمونیست حکومت‌مند در کشور‌های [[سوسیالیست فعلی]] همچون چین، کوبا، کره، لائوس و ویتنام به شمار می‌رود. این مرام، باور بسیاری از حزب‌های کمونیست است که در حال [[مبارزهٔ طبقاتی]] هستند.

==توسعه==
=== خاستگاه عبارت ===
در دههٔ ۱۹۲۰ عبارت مارکسیسم‌لنینیسم برای اولین بار توسط [[جوزف استالین|ژوزف استالین]] با تلفیق نظریهٔ مارکسیستی و [[لنینیسم|اندیشه‌های لنین]] تعریف شد.

لنین هیچگاه از عبارت «لنینیسم» یا «مارکسیسم‌لنینیسم» استفاده نکرد. ولی ایده‌های او که برپایهٔ نظریه‌های کلاسیک مارکسیستی توسعه یافته بود توسط [[حزب کمونیست اتحاد شوروی|بلشویک‌ها]] و بسیاری کمونیست‌ها پس از او به‌عنوان پیشرفتی چشمگیر در مارکسیسم تلقی شد.

===متن‌های اولیه===
نوشته‌هایی که مارکسیسم‌لنینیسم را بنیان‌گذاری کردند ''[https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1924/foundations-leninism/index.htm مبانی لنینیسم] (۱۹۲۴)'' و ''[http://www.marx2mao.com/Stalin/CQL26.html دربارهٔ پرسش‌هایی در رابطه با لنینیسم] (۱۹۲۶)''، نوشتهٔ استالین و از مهم‌ترین بخش‌های مجموعهٔ ''مشکل‌های لنینیسم'' هستند؛ مجموعه‌ای از نوشته‌های استالین که مارکسیسم و لنینیسم را کاملاً تلفیق می‌کند. افزون‌برآن، ''[https://archive.org/details/historycpsushortcourse/mode/2up تاریخ حزب کمونیست اتحاد شوروی (بلشویک‌ها)]'' که به دست کمیسیون کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی در ۱۹۳۸ تنظیم شد نیز نقش داشت.<ref>تام باتامور، فِرِنس فِهیر (۱۹۹۱)، مدخل «Soviet Marxism» [مارکسیسم شوروی‌ای] از «A Dictionary of Marxist Thought» [فرهنگ اندیشهٔ مارکسیستی]. (ضد شوروی ولی آموزنده)</ref>

== خصوصیات ==
=== ماده‌باوری تاریخی و دیالکتیکی ===
{{Main article|ماده‌باوری دیالکتیکی}}از جایی که مارکسیسم‌لنینیسم از ایدئولوژی‌های مارکسیستی است، با اصل‌های ماده‌باوری دیالکتیکی مارکسیسم نیز تطابق دارد. ماده‌باوری دیالکتیکی از بنیادی‌ترین ابزارهای واکاوی و تحلیل برای هرگونه مرام مارکسیستی بوده و ازاین‌رو، از بخش‌های بنیادین مارکسیسم‌لنینیسم نیز به شمار می‌رود.

=== نقد امپریالیسم ===
{{Main article|امپریالیسم}}امپریالیسم یا [[امپریالیسم|نظام سلطه‌گری]] با توجه به توصیف لنین، بالاترین مرحلهٔ [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] است<ref>ولادیمیر لنین (۱۹۱۶)، «[https://afgazad.com/Ketabxaneh/011014-F-PB-Imperialism-Baalaatarin.pdf امپریالیسم، بالاترین مرحلهٔ سرمایه‌داری]»</ref> که سلطه‌گری بر اقتصاد را توسط [[انحصارگرایی]] و [[صدور سرمایه|صادرات سرمایه]] به‌عنوان مهمترین اصل‌های [[استثمار]] و [[انباشتگی]] از جانب کشور‌های سرمایه‌دار پیشتاز در دست می‌گیرد. نظام سلطه‌گری از دیدگاه لنینیستی منحصر به دوران سرمایه‌داری است.

نظام سلطه‌گری باعث رقابت بی‌رحمانه‌ای میان کشورهای پیشتاز سرمایه‌داری برای افزایش شمار مستعمره‌ها و زمینه‌های تحت نفوذ خود می‌شود که در نهایت به جنگ‌های سلطه‌گرانه ختم می‌گردد. (برای مثال، جنگ جهانی اول که لنین شاهد آن بود)

=== اصل‌های سازماندهی حزب ===
{{Main article|مرکزگرایی دموکراتیک}}حزب‌های مارکسیست‌لنینیست اصولاً پیرو قاعدهٔ [[مرکزگرایی دموکراتیک|مرکزگرایی مردم‌سالارانه]] هستند. این قاعده به معنای وجود داشتن گفتگوی آزاد درون حزب و توسعهٔ دموکراتیک و مردم‌سالارانهٔ سیاست‌های حزب توسط کمیته‌ها و رهبران منتخب حزب است که پس‌از گزینش سیاست‌ها پیروی مطلق عضوهای حزب از آنها را می‌طلبد.

=== راهبرد و تاکتیک‌های انقلاب ===
{{Main article|انقلاب}}مارکسیست‌لنینیست‌ها بر این عقیده‌اند که انقلاب‌های موفق تنها با عناصر خودجوش مردمی به نتیجه نمی‌رسند و نیاز به [[حزب پیشتاز]] دارند که با راهنمایی علمی و نظری در جنبش انقلابی به همراه رهبری تدبیرانه این جریان را به ثمره برساند. حزب پیشتاز (حزب کمونیست) از انقلابیانی تمام‌وقت ساخته می‌شود که گنجینه‌ای از دانش و تجربهٔ انقلابی هستند.

=== دیکتاتوری کارپیشگان در نظریه و در عمل ===
{{Main article|خودکامگی کارپیشگان}}مارکسیست‌لنینیست‌ها پیرو الگوی دومرحله‌ای [[کمونسیم|کمونیسم]] هستند. مرحلهٔ آغازین یا همان «[[سوسیالیسم]]» که مرحلهٔ گذاری است میان نظام سرمایه‌داری و مرحلهٔ عالی کمونیسم که در آن پول و دیگر ویژگی‌های مخصوص سرمایه‌داری دیگر وجود ندارند. در مرحلهٔ آغازین همچنان نیاز به دولتی، که توسط کارپیشگان اداره می‌شود، وجود دارد تا از انقلاب در مقابل عناصر [[ضد انقلاب|ضد انقلابی]] دفاع کرده و جامعه را با راهنمایی خود از کردار سرمایه‌داری‌محور دور کرده و به سوی همکاری و «انجمن آزاد تولیدکنندگان» سوق دهد که تعیین‌کنندهٔ مرحلهٔ عالی کمونیسم است. مرحلهٔ آغازین را «دیکتاتوری کارپیشگان» یا «خودکامگی کارپیشگان» نیز می‌نامند.

باور بر نیاز وجود دیکتاتوری کارپیشگان، مارکسیسم‌لنینیسم را از گرایش‌های [[آنارشیسم|آنارشیستی]] برخی از نظریه‌های رهایی اجتماعی متمایز می‌کند.

==طبقه‌بندی==
مارکسیسم‌لنینیسم به‌طور کلی شامل حزب‌هایی‌ست که انقلاب ۱۹۱۷ روسیه را بنیادین در نظر می‌گیرند و دیگر تشکیلات سوسیالیستی که معمولاً فرصت‌طلب یا بازنگرش‌گرا بوده و انقلاب روسیه را نمی‌پذیرند را پس می‌زنند. بخشی از اینگونه تشکیلات بدین ترتیب هستند: '''[[سوسیالیسم آنارشیستی]]، [[کمونیسم اروپایی]]، [[آسترومارکسیسم|مارکسیسم اتریشی]]، [[برنشتاینیسم]]، [[سندیکالیسم]]، [[دی لئونیسم|دی‌لئونیسم]] و [[سوسیال دموکراسی]].'''

== مقاله‌های مرتبط ==

* [[مارکسیسم‌لنینیسم‌مائوئیسم]]
* [[خوجه‌گرایی]]
* [[بازنگرش‌ستیزی]]
* [[نقل‌قول‌های مارکسیسم‌لنینیسم]]

== منابع ==
<references/>
[[Category:Marxism]] [[Category:Communism]]
[[Category:Left-wing ideologies]]
[[Category:Marxism–Leninism]]
[[Category:Communist ideologies]]

مارکسیسم

2025-11-23T00:29:00Z

Kulušbədəs: ترجمهٔ بخش اولیهٔ مقاله

{{جعبه پیام/خرده}}
مارکسیسم یا مارکس‌گرایی گونه‌ای جهان‌بینی علمی و مکتب اندیشه‌ای‌ست که نخستین بار به دست [[کارل مارکس]] و [[فردریش انگلس]] ساخته شد. چارچوب نظری آنها ترکیبی بود از سوسیالیسم آرمان‌شهری فرانسوی، اقتصاد سیاسی بریتانیایی و فلسفهٔ کلاسیک آلمانی. از سدهٔ نوزدهم مارکسیسم به چندین جریان متفاوت همچون [[مارکسیسم-لنینیسم|مارکسیسم‌لنینیسم]]، [[مائوییسم]] یا [[اندیشهٔ مائو تسه‌تونگ]]، [[اندیشهٔ هو شی مین]] و مکتب‌های دیگری تبدیل شد. جهان‌بینی علمی مارکسیستی از راه مطالعهٔ رشد تاریخی و اجتماعی برپایهٔ روش [[ماده‌باوری تاریخی]] توسعه یافته‌است.

مارکس و انگلس درآغاز [[سوسیالیسم علمی]] را در مبارزه با سوسیالیست‌های آرمان‌شهری ایجاد کردند و با نشر [[جلد اول سرمایه]] به موفقیتی بی‌سابقه دست یافتند. مارکسیسم در سدهٔ بیستم با نخستین کوشش موفق در برپاسازی [[خودکامگی کارپیشگان]] و مشارکت‌های [[لنینیسم|لنینیستی]] به آن از جایگاهی برجسته‌تر برخوردار شد.

ولادیمیر لنین

2025-11-22T23:22:19Z

Kulušbədəs: تکمیل ترجمهٔ سال‌های آغازین زندگی، افزودن پیوند، اصلاح جعبهٔ اطلاعات

کارل مارکس

2025-11-19T20:46:55Z

Kulušbədəs: گسترش مقاله، افزودن چند پیوند قرمز و اصلاح ارجاع‌ها

<blockquote>''"مارکس" به اینجا هدایت می شود. برای دیگر استفاده ها بنگرید به [[مارکس (ابهام زدایی)]].''</blockquote>
{{جعبه اطلاعات شخص
| honorific_prefix =
| name = کارل مارکس
| native_name =Karl Marx
| image = File:Marx.jpg
| image_size = 225px
| image_upright =
| image_alt =
| caption = پرتره‌ای از کارل مارکس.
| nationality = پروس (۱۸۱۸ الی ۱۸۴۵)بدون ملیت (پس از ۱۸۴۵)
| known = توسعهٔ خط فکری شناخته‌شده به نام [[مارکسیسم]]
| field = [[فلسفه]], [[علوم]], [[اقتصاد سیاسی]], [[تاریخ]]
| birth_name = کارل هاینریش مارکس
| birth_date = ۵ مه ۱۸۱۸
| birth_place =تریر، پادشاهی پروس، کنفدراسیون آلمان
| death_date = ۱۴ مارس ۱۸۸۳
| death_place = لندن، پادشاهی متحده بریتانیای کبیر
| death_cause =
| footnotes =
}}{{جعبه پیام/خرده}}

'''کارل هاینریش مارکس''' (آلمانی: Karl Heinrich Marx؛ ۵ مه ۱۸۱۸ الی ۱۴ مارس ۱۸۸۳) فیلسوف، اقتصاددان، تاریخ‌نگار، جامعه‌شناس، نظریه‌پرداز سیاسی، روزنامه‌نگار و سوسیالیست انقلابی سدهٔ نوزدهم اهل آلمان بود. او در کنار دوست و همکار باسابقهٔ خود، [[فریدریش انگلس]]، در لندن به بسطِ اندیشه‌هایش پرداخت، نوشته‌هایش را منتشر کرد، در کتابخانهٔ موزهٔ بریتانیا پژوهش را در پیش گرفت و قوانین پیشرفت جوامع انسانی مبتنی بر شیوهٔ ماده‌باوری دیالکتیکی را کشف کرد و با این کار [[مارکسیسم|مارکسیسم یا مارکس‌گرایی]] را به وجود آورد.

مارکس مهمترین اندیشمند جنبش [[کمونیسم]] است. او تضادها، استثمار و بهره‌کشی ذاتی [[سرمایه‌داری|نظام سرمایه‌داری]] را برجسته ساخت و به توسعهٔ مدل‌های اقتصادی سوسیالیستی یاری رساند. معروف‌ترین نوشته‌های او بیانیهٔ حزب کمونیست (چاپ ۱۸۴۸)، که با همکاری انگلس نوشت، و اثر سه‌جلدی سرمایه (۱۸۶۷ الی ۱۸۸۳) هستند. تفکرات سیاسی و فلسفی مارکس تأثیری شگرف بر تاریخ روشنفکری، اقتصادی و سیاسی دوره‌های پس از او گذاشت. چنان‌که نام او به شکل صفت، اسم عام و نام مکتب اجتماعی به کار می‌رود.

== زندگی ==

=== سال‌های آغازین ===
مارکس در شهر تِری‌یِر پادشاهی پروس (آلمان کنونی) زاده شد. تری‌یر هنگام تولد مارکس روستایی بود با جمعیتی ۱۱ هزار نفره<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۶.
</ref> که صنعت ضعیفی داشت و بیشتر اهالی آن را دولت‌مردان، بازرگانان و صنعت‌گران شکل می‌دادند.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۱۱.</ref> تری‌یر که پیش‌از شکست ناپلئون و نیروهای [[انقلاب فرانسه|انقلاب بورژوایی فرانسه]] بخشی از خاک فرانسه به شمار می‌رفت به‌شدت تحت تاثیر باورهای این نیروها قرار گرفته بود. به‌گونه‌ای که این باورها حتی پس‌از بازگشت تری‌یر به پادشاهی پروس بر جای مانده بودند و تاثیری مستقیم بر سانسور و سیاست‌گذاری‌های حکومت در دیگر استان‌ها داشتند.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۱۱ تا ۱۲.</ref>

کارل مارکس بخشی از طبقهٔ [[خرده‌بورژوازی|خرده‌بورژوای]] تری‌یر بود. او فرزند هاینریش و هنریت مارکس بود که هردو پیش از روی آوردن به مسیحیت پروتستانی در ۱۸۲۴ یهود بودند.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۱۳.</ref><ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۴.</ref><ref name=":0">لنین، وی.آی (۱۹۱۴). «Karl Marx» [کارل مارکس].</ref> مارکس سومین فرزند خانواده‌اش بود و با هفت خواهر و برادر بزرگ شد که جز سه خواهرش همگی تا پیش‌از ۱۸۴۷ بر اثر بیماری سل درگذشتند.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. صص. ۳۴.</ref> پدر او وکیلی ثروتمند بود که در میان بورژوازی تری‌یر شهرت خوبی داشت و ثروت قابل توجهی انباشته بود.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۵.</ref>

کارل و خواهرش سوفی با ادگار و جنی وستفالن، که بعدها همسر مارکس می‌شد، آشنا شدند. بااین‌همه، اینکه این دوستی از طریق کارل و ادگار آغاز شد یا به‌خاطر نزدیکی پدرهایشان بود به‌خوبی آشکار نیست.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۵.</ref> خانوادهٔ وستفالن نیز از طبقهٔ خرده‌بورژوا بودند.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۴۴.</ref> همچنین، کارل با پدر جنی، لودویگ وستفالن، رابطه‌ای دوستانه داشت و به‌خاطر گفتگوهایی که با او داشت به اندازهٔ چشمگیری از لودویگ تاثیر گرفت.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۳۶.</ref>

مارکس از سال ۱۸۳۰ تا ۱۸۳۵ در دبیرستان فردریش ویلهِم، آموزشگاهی دولتی که دانش‌آموزان را برای دانشگاه آماده می‌کرد، به تحصیل پرداخت. آنجا از چندین معلم مختلف آموخت، که برخی همچون یوهان هوگو ویتن‌باخ، مدیر مدرسهٔ مارکس، نسبت به وضعیت سیاسی آن زمان انتقاد داشتند.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۹۲.</ref> در آن زمان، [[لیبرالیسم]] با آرمان‌های انقلابی و نگاهی رومانتیک به انقلاب فرانسه مرتبط دانسته می‌شد که هر دو از سوی دولت پروس ناپسند شمرده می‌شدند. کارل در دبیرستان تری‌یر زبان‌های یونانی، لاتین و فرانسه‌ای را نیز آموخت.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. صص. ۹۳ تا ۹۴.</ref>

=== دانشگاه ===
پس‌از فارغ‌التحصیلی با نمره‌های خوب از دبیرستان تری‌یر، مارکس به دانشگاه بُن رفت و دو ترم را از ۱۸۳۵ تا ۱۸۳۶ در آنجا سپری کرد. همچنین، هنگام تحصیل مارکس دانشگاه‌ها از پذیرفتن دانشجویان و استادان زن خودداری می‌کردند، سیاستی که تا اواخر سدهٔ نوزدهم برای دانشجویان ادامه داشت.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۱۲۴.</ref> پدرش که از کیفیت دوره‌های علوم طبیعی دانشگاه بُن ناراضی بود او را ترغیب کرد تا به دانشگاه برلین، دانشگاهی معتبر و از برترین دانشگاه‌های پروس، انتقالی بگیرد.<ref>هاینریش، مایکل (۲۰۱۹). «Karl Marx and the birth of modern society: the life of Marx and the development of his work» [کارل مارکس و تولد جامعهٔ نوین: سرگذشت مارکس و توسعهٔ اثرهایش]. ص. ۱۳۶.</ref> در آنجا به مطالعهٔ حقوق پرداخت، رشتهٔ تاریخ و فلسفه را برگزید و تحصیلات خود را با پایان‌نامه‌ای دربارهٔ فلسفهٔ اپیکور در ۱۸۴۱ به پایان رساند.<ref name=":0" /> در این زمان، او در باورهای خود از هگلیان آرمان‌گرا به شمار می‌رفت و متعلق به گروه «[[هگلیان چپ‌گرا]]» بود.<ref name=":0" />

=== سال‌های آغازین روزنامه‌نگاری ===
درآغاز مارکس بر این بود که به استادی در دانشگاه بن بپردازد. ولی پس از دیدن سیاست‌های واپس‌گرایانه و ارتجاعی دولت پروس در رابطه با برونو باوِر، دوست مارکس و از هگلیان چپ‌گرا، که در پایان منجر به منع شدن او از استادی شد باعث منصرف شدن مارکس از پیشه‌ای آکادمیکی شد.<ref name=":0" /><ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۳۷ تا ۳۸.</ref> او که نظاره‌گر نبرد و تقلا میان جنبش در حال رشد ضد نظام ارباب‌رعیتی و دولت واپس‌گرای پروس بود، به مهمترین میدان مبارزه میان واپس‌گرایی و پیشرفت، یعنی روزنامه‌نگاری سیاسی، روی آورد.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۳۸.</ref>

مارکس که پیش‌از این بارها به انتقاد از سانسور دولت پروس پرداخته بود در سال ۱۸۴۲ به همراه برونو باور به مشارکت و سرپرستی روزنامه‌ای اپوزیسیونی در کُلن با نام «روزنامهٔ راینلندی» (به آلمانی: ''Rheinische Zeitung'') دعوت شد و در اکتبر ۱۸۴۲ سردبیری آن را به عهده گرفت. ویژگی‌های دموکراتیکی‌انقلابی روزنامه بر اثر سردبیری مارکس برجسته‌تر شدند و ازاین‌رو، روزنامه نخست توسط دولت پروس به‌شدت سانسور و سپس در ژانویهٔ ۱۸۴۳ به‌کلی سرکوب شد. چنانکه کوشش مارکس برای نجات روزنامه با استعفا از سردبیری خود به جایی نرسید و در مارس ۱۸۴۳ نشر آن تعلیق یافت.<ref name=":0" /><ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۴۲ تا ۵۰.</ref>

مارکس در ۱۸۴۳ با جنی فون وستفالن، دوست کودکی خود، پس‌از سال‌ها دوری، سختی‌های اقتصادی و فشارهای اجتماعی از سوی خانواده و خویشاوندان اشراف‌زادهٔ جنی با او ازدواج کرد.<ref name=":0" /><ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۵۲.</ref> در همان سال، او و همسرش به‌خاطر سانسورهای سیاسی از سوی دولت پروس که به مارکس اجازهٔ ابراز ایده‌های فلسفی و سیاسی‌اش را نمی‌داد تبعید را پذیرفتند و به پاریس رفتند.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۵۰ تا ۵۷.</ref>

=== در پاریس ===
هنگام ورود مارکس به آن، پاریس جهانی بود که در آن سرمایه‌داری حکومت می‌کرد و ریشهٔ نظام ارباب‌رعیتی به‌خوبی خشکانده شده بود. بورژوازی فرانسه با کمک [[انقلاب صنعتی]] توانسته بود به‌تندی اقتصاد خود را توسعه داده و سرمایه‌داری را در فرانسه حاکم سازد. در‌حالی‌که آلمان همچنان درگیر نبرد میان بورژوازی و فئودال‌های خود بود، تضادهای میان جامعهٔ بورژوایی و انقلاب صنعتی در همان زمان به بخشی پایه‌ای و بنیادی از جنبش‌های اجتماعی تبدیل شده بودند. مارکس از نزدیک رنج و دشواری‌هایی که کارپیشگان فرانسه زیر نظام سرمایه‌داری متحمل می‌شدند را به چشم دید. بااین‌همه، کارپیشگان به‌جای ناامیدی و ستم‌پذیری بارها به مبارزه با سرکوب برخاسته بودند و در راه آزادی خون نیز دادند.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. صص. ۵۸ تا ۵۹.</ref>

این‌چنین بود که مارکس بر این شد تا به دانش خود دربارهٔ جهان نوین سرمایه‌داری بیفزاید. او این کار را با روش دیالکتیکی که از هگل گرفته بود و همچنین باورهای فلسفی خود در پیش گرفت.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۶۰.</ref> در پاریس، مارکس به همراه آرنولد روگه، از هگلیان چپ‌گرا که از سال ۱۸۲۵ تا ۱۸۳۰ را در زندان به سر برد، به نشر روزنامه‌ای با نام «سالنامهٔ آلمانی‌فرانسه‌ای» (به آلمانی: ''Deutsch-Französische Jahrbücher'') پرداخت.<ref name=":0" /><ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۵۸.</ref> هدف مارکس از سالنامه «پیوستن به مبارزهٔ واقعی» بود. کاری که خودش با نشان دادن دلیل واقعی مبارزهٔ سرکوب‌شدگان به آنها انجام می‌داد. نخستین شمارهٔ سالنامه در ۱۸۴۴ و همراه با دو مقاله از مارکس با نام‌های «[[دربارهٔ مسئلهٔ یهود]]» و «[[پیشگفتاری بر نقد فلسفهٔ حقوق هگل]]» نشر یافت. در این دو مقاله مارکس نقد خود بر فلسفهٔ هگلی را با آزمایش تزهای آن بر پایهٔ تاریخ در حال تکوین و وضعیت هم‌دوره با جامعهٔ بورژوایی‌سرمایه‌دارانه پایان رساند.<ref>جِمکو، هاینریش (۱۹۶۸). «''Karl Marx: A Biography»'' [کارل مارکس: زندگی‌نامه]. ص. ۶۱.</ref>

چنانکه در کتاب خود چنین می‌نویسد:
{{نقل قول|رابطه‌های قانونی را، همچون شکل‌های دولت نمی‌توان به‌تنهایی و جداگانه یا به‌اصطلاح در توسعهٔ کلی روحیهٔ بشری فهمید، چراکه آنها ریشه در وضعیت زندگی مادی دارند که هگل تمامیت‌شان را با «جامعهٔ بورژوایی» در یک دسته‌بندی قرار داده‌است. درحالی‌که ساختار آنها در جامعهٔ بورژوایی در اقتصاد سیاسی یافت خواهد شد.|[[کارل مارکس]]|[[سرمایه، جلد اول| سرمایه: نقدی بر اقتصاد سیاسی]]|}}<blockquote></blockquote>

== منبع‌ها ==
<references />